Voice-over (Jingle): Hoe geef je richting aan verandering? Hoe maak je impact met visie, leiderschap en innovatie? Je hoort het op het podcastkanaal New Business Radio. Listen Today, Lead Tomorrow. Hier vind je al onze programma's voor businessshapers. Met gesprekken met leiders, ondernemers en vernieuwers die hun organisatie klaarmaken voor de volgende sprong. Check je favoriete podcastplatform en abonneer je op New Business Radio. Listen Today, Lead Tomorrow. New Business Radio. Let's talk business. Met nu People Power met Glenn van der Burg.
Glenn van der Burg (Host): People Power is een programma over de kracht van mensen in organisaties. Met interviews en laatste inzichten voor betere prestaties en gelukkige mensen. Deze week ga ik in gesprek met Marie-Antoinette Backes, Joep Barthelomeus en Martijn Laterveer van LOC Zeggenschap in Zorg. In de verpleeghuissector wordt gewerkt aan mensgerichte zorg. Van regels naar relaties, dat credo horen we vaak. En er is een programma waarbij deze overgang radicaal wordt aangepakt: Radicale Vernieuwing Verpleeghuiszorg. In de studio hebben we de initiatiefnemers en coördinatoren van dit programma: Marie-Antoinette Backes, Joep Barthelomeus en Martijn Laterveer. We spreken over de urgentie van het programma, wat deelnemende verpleeghuizen meemaken in deze radicale reis en wat zij zelf zijn tegengekomen. Wil je meer afleveringen luisteren in deze reeks over de verandering in de verpleeghuiszorg? Ga dan naar peoplepower.radio en klik op de radioreeks. En als je via de podcastapp op je iPhone of via iTunes luistert, help ons dan met een 5-sterrenbeoordeling. Dan vinden nog meer mensen de boodschap van mensgericht organiseren. Het is een drukke boel in de studio. Marie-Antoinette Backes is er, Joep Barthelomeus en Martijn Laterveer van LOC Zeggenschap in Zorg. En Yolanda Stil is er, mijn fijne co-host van deze reeks uitzendingen in de zorg. Welkom allemaal. Ik heb eens gekeken: LOC Zeggenschap in Zorg vertegenwoordigt 1300 cliëntenraden en daarmee 600.000 cliënten in verschillende sectoren in de zorg, waaronder de ouderenzorg. Daar gaat onze speciale aandacht naar uit. Martijn, mag ik bij jou beginnen? Radicale verandering is de titel van een programma dat jullie doen. Waarom is dat zo nodig?
Martijn Laterveer (Initiatiefnemer/coördinator, LOC Zeggenschap in Zorg): Wat we heel erg horen van mensen in de zorg — cliënten, familie en medewerkers — is dat het steeds minder over de mens gaat en dat iedereen vooral bezig is met regeltjes, protocollen en richtlijnen. Er zijn allerlei programma’s met de beste bedoelingen gemaakt, maar inmiddels heeft iedereen het gevoel dat de menselijkheid eruit is. Je mag minder nadenken en wordt afgerekend op wat er op papier staat, terwijl papier en praktijk vaak niet overeenkomen. Gelukkig zijn er veel mensen die denken: laat die protocollen maar, ik doe wat nodig is. Ze kijken vanuit hun hart en zijn van mens tot mens bezig, maar de systemen belemmeren eerder dan dat ze helpen. Een voorbeeld: je wilt je eigen dag blijven indelen. Er wordt dan een zorgleefplan gemaakt. Natuurlijk is het goed om op te schrijven wat je belangrijk vindt, maar je moet er ook van af kunnen wijken. Hoe laat word ik wakker gemaakt, hoe laat ga ik naar bed, hoe vul ik mijn dag in? Medewerkers worden vaak afgerekend op het invullen van het plan, in plaats van de ruimte te krijgen om samen met bewoners en familie te kijken wat vandaag past. Nog een voorbeeld: een kleinkind bakt thuis iets lekkers en neemt dat mee. Dan mag het niet uitgedeeld worden, want het voldoet niet aan hygiënenormen. Dan verdwijnt een appeltaart in de vuilnisbak, terwijl dat thuis ook niet aan alle normen voldoet. Of iemand met veel pijn: een medewerker moet eerst registreren welk huidletsel het is, in plaats van te denken hoe die pijn nú het beste verlicht kan worden. Dit zet medewerkers op een ander been dan waarvoor ze het vak kozen. En iets heel basaals: een kapotte wc-bril. Door interne en externe procedures kan het drie, vier weken duren voor er een nieuwe is. Je kunt niet ‘even’ naar de doe-het-zelfzaak; er moet een formulier in drievoud, naar de planner, naar inkoop, de juiste leverancier, juiste maat. Het kost tijd én geld; die bril wordt zo vijf keer zo duur. Kortom: tijd voor radicale vernieuwing.
Glenn van der Burg (Host): Precies. Dus tijd voor radicale vernieuwing. Marie-Antoinette, wat is er zo radicaal aan die vernieuwing?
Marie-Antoinette Backes (Initiatiefnemer/coördinator, LOC Zeggenschap in Zorg): Dat er werkelijk wordt gekeken wat voor de bewoner van waarde is, wat naasten van waarde vinden en wat de medewerker daarin wil betekenen — en dat de totale organisatie zich daarop inricht. Dat klinkt vanzelfsprekend, maar in de praktijk zijn afspraken en systemen vaak leidend geworden. Ieder verpleeghuis zegt in beleid dat de bewoner centraal staat, maar het gebeurt niet vanzelf. Externe wet- en regelgeving speelt een rol, zoals hygiënecodes, maar ook interne, ooit gemaakte afspraken die niemand meer bevraagt. Het radicale is teruggaan naar die ene bewoner, steeds opnieuw, zodat het in de genen komt van iedereen die werkt met bewoners, familie en collega’s.
Glenn van der Burg (Host): Joep, waarom hebben we dan toch al dat gedoe georganiseerd? Waar komt dat vandaan?
Joep Barthelomeus (Initiatiefnemer/coördinator, LOC Zeggenschap in Zorg): Vaak begint het met een incident. Bijvoorbeeld medicatietoediening die misgaat. Dan wordt er nagedacht: hoe voorkomen we dit? Er komt een protocol veilige medicatietoediening. Zo’n protocol kan helpend zijn als houvast. Waar het misgaat, is als protocollen als wetten worden gezien en afwijken niet meer mag. Dan knelt het, want er zijn situaties waarin een protocol niet van A tot Z haalbaar of passend is. Daarbovenop speelt reputatiedruk: als je een incident hebt en niet kunt aantonen dat je volgens protocol werkte, heb je een probleem. Dus zegt men: wij hebben het protocol gevolgd, dan lag het niet aan ons — terwijl je in andere gevallen door het protocol te volgen juist geen goede zorg levert. Er is ook bedrijfsmatig denken in de zorg geslopen, alsof het een industrieel proces is met schaalvoordelen. Zorgfusies zouden de staf verkleinen en kwaliteit verhogen, maar onderzoek laat zien dat de kwaliteit niet omhoog gaat en het juist duurder wordt. Theorie is gaan overheersen en staat in de weg. Het is geen kwade wil; als je het niet meer ziet, zie je het niet. Hoog tijd om het anders te doen — en daar zijn we mee bezig.
Glenn van der Burg (Host): We hebben het al over de radicale vernieuwing gehad en dat die nodig is. Maar wat doen jullie dan concreet? Marie-Antoinette, wat zijn jullie aan het doen om dat voor elkaar te krijgen?
Marie-Antoinette Backes (Initiatiefnemer/coördinator, LOC Zeggenschap in Zorg): Radicale Vernieuwing Verpleeghuiszorg is een netwerk van circa 50 verpleeghuizen die zeggen: wij gaan dit aan. Soms komt het initiatief van een cliëntenraad, soms van medewerkers of bestuurders. Ieder doet het op eigen manier: op een paar woongroepen, één locatie of organisatiebreed. De kern is: met elkaar leren wat je tegenkomt. Een voorbeeld: vrijheid op een gesloten afdeling. Iedereen — cliëntenraad, familie, medewerkers, bestuurders, artsen — staat achter de visie om vrijheid terug te geven. Maar hoe dan? Medewerkers vinden het spannend om dat gesprek aan te gaan en om te oefenen. Spreek je af dat de deur opengaat en je loopt mee, dan kan iemand niet mee terug willen. Dat is spannend. Er zijn reële risico’s en er zijn meldplichten. Daarom moet de hele organisatie hierop gericht zijn: fouten mogen maken, ervan leren, kunnen uitleggen waarom je afwijkt, en daarover in gesprek met bijvoorbeeld de inspectie. We gaan daarom ook, samen met vier kernorganisaties, regelmatig in gesprek met IGJ, zorgkantoren, NZa en Zorginstituut Nederland over dit soort vraagstukken.
Glenn van der Burg (Host): Martijn, wat is dat netwerk in de praktijk? Wat doen jullie?
Martijn Laterveer (Initiatiefnemer/coördinator, LOC Zeggenschap in Zorg): We hebben vanaf het begin afgesproken: niet iedereen doet het hetzelfde. Ieder dorp of stad is anders. Maak je eigen plan en leer van elkaar. We laten kennis stromen via landelijke congressen, themabijeenkomsten (bijvoorbeeld met verpleeghuisartsen, raden van toezicht en bestuurders), en uitwisseling rond thema’s zoals vrijheid. Niet om klakkeloos over te nemen, maar om elkaar te inspireren. Soms zijn het simpele dingen: waarom staat er geen tweepersoonsbed zodat een partner kan blijven slapen? Dat is historisch zo gegroeid vanuit ziekenhuisdenken. Of: een vrouw die op dinsdagavond weer met haar man naar het koor gaat waar ze altijd samen zongen. Je ziet hun geluk — en je vraagt je af: waarom kan dat niet? Veel is niet moeilijk, maar het werd niet meer bedacht omdat het niet gebruikelijk was. Iedereen moet en mag weer nadenken, spelen en vernieuwen. Tegelijk is er angst voor toezichthouders zoals de inspectie. Daarover gaan we het gesprek aan, ook omdat IGJ zelf in ontwikkeling is.
Doekes Prakke (Columnist): Ik dook opnieuw in blockchain, dit keer met een koppeling naar de zorg. Zie het als infrastructuur om gegevens veilig op te slaan en uit te wisselen. Het kan net zo disruptief worden als het internet in de jaren 90 en veel betekenen voor privacy en het verminderen van administratiedruk, zodat er meer tijd is voor cliënten. Het Zorginstituut deed een pilot met een fictieve casus: Geertje (83) woont thuis met zorg van verschillende aanbieders en mantelzorg van twee kinderen. Op haar aanrecht ligt het schriftje waarin alle zorgacties worden genoteerd. Blockchain maakt het mogelijk dat dit schriftje digitaal, veilig en selectief deelbaar is met wie recht heeft op inzage — juist in crisissituaties. Voorheen kon digitaliseren wel, maar delen was lastig qua veiligheid; blockchain kan dat oplossen. Dit is een technologische ontwikkeling waarvan we de volle impact nog niet zien, maar die mensgerichte zorg kan versterken door tijd te besparen en vertrouwen te verbeteren. Het vraagt wel tijd om je erin te verdiepen, en die tijd is schaars door personeelstekorten. Mijn hoop: creëer ruimte om dit soort onderwerpen uit te diepen en toepassingen te vinden die nu al mensgerichte zorg ondersteunen. Wil je meer leren: op 22 februari is er een event “Blockchain in de ouderenzorg” in Amsterdam, georganiseerd door Connective Care. Ik ga erheen.
Glenn van der Burg (Host): Dankjewel Doekes. Straks praten we verder met onze studiogasten van LOC Zeggenschap in Zorg. Ik ben benieuwd wat zij jou wensen om mee aan de slag te gaan.
Glenn van der Burg (Host): We willen aan het einde van het programma kijken of we jou als luisteraar kunnen helpen met stappen die je kunt zetten. Joep, stel: ik luister, herken alles, we hebben al geprobeerd iets te doen maar het lukte niet. Hoe help jij om de cliënt lekker centraal te zetten?
Joep Barthelomeus (Initiatiefnemer/coördinator, LOC Zeggenschap in Zorg): Dank voor het bruggetje, maar hier zit al een valkuil: “cliënt centraal” suggereert een klant die voor jou kiest en om wie alles draait. In de laatste fase van iemands leven komt er geen “cliënt” bij je wonen, maar een mens met een leven en een gemeenschap eromheen. Familie, vrienden, de voetbalclub — in een andere hoedanigheid spelen ze nog steeds een rol. Als je zo kijkt, ga je anders organiseren. Neem “mantelzorgbeleid”. Vaak beschrijft dat wat de organisatie van naasten nodig heeft om haar taak te vervullen. In plaats daarvan: vertrek vanuit de bestaande betrokkenheid en onderzoek samen hoe die kan blijven bestaan, anders dan thuis, en wat jullie daarin als helpende factor kunnen zijn. Organisaties die dit doen, zien meer betrokkenheid en succes.
Glenn van der Burg (Host): Mensen in deze sector kozen voor zorg, helpen, doen wat iemand niet meer kan. Daarnaast moet je sociaal handig zijn en snappen wie eromheen zit. Is dat niet een ander vak?
Marie-Antoinette Backes (Initiatiefnemer/coördinator, LOC Zeggenschap in Zorg): Nee. Je wilt van betekenis zijn. Als je merkt dat je juist zo van betekenis kunt zijn, is dat mooi. Begin het gesprek: hoe willen we het hier hebben? Mensen wonen hier, mensen werken hier, naasten zijn betrokken, er is een omgeving. Gebruik elk moment: werkoverleg, koffie, één-op-één. Stel vooral vragen.
Glenn van der Burg (Host): Wie moet dat gesprek beginnen?
Marie-Antoinette Backes (Initiatiefnemer/coördinator, LOC Zeggenschap in Zorg): Degene die de vragen heeft. Iedereen kan beginnen: cliëntenraadsleden, familie, medewerkers, leidinggevenden, bestuurders, toezichthouders. Alleen al vragen als “waarom doen we dit eigenlijk?” en doorvragen werkt bijna als een spel en opent vanzelfsprekendheden.
Glenn van der Burg (Host): En als de bestuurder het niets vindt, hebben we dan een probleem?
Marie-Antoinette Backes (Initiatiefnemer/coördinator, LOC Zeggenschap in Zorg): Ja. Een bestuurder is cruciaal: visie, openheid, leerruimte, besef dat het consequenties heeft voor iedereen. Zonder bestuurlijke steun gaat het niet lukken. Soms kiezen mensen er ook voor om ergens anders te gaan werken — dat geldt voor medewerkers en kan ook voor bestuurders gelden.
Yolanda Stil (Co-host): Biedt jullie netwerk ondersteuning als het intern vastloopt?
Martijn Laterveer (Initiatiefnemer/coördinator, LOC Zeggenschap in Zorg): Ja. We helpen het gesprek open te breken, faciliteren waar het stokt en laten zien hoe het elders lukt. Zodat het gesprek wél plaatsvindt.
Joep Barthelomeus (Initiatiefnemer/coördinator, LOC Zeggenschap in Zorg): Cliëntenraden weten ons goed te vinden. Als iemand z’n eigen dekbedovertrek niet mee mag nemen, voeren we actie en regelen we het. Speelt dit in jouw organisatie en kom je er niet doorheen? Ga naar www.radicalevernieuwing.nl en neem contact op.
Glenn van der Burg (Host): Martijn, uitsmijter: een tip voor wie wil beginnen.
Martijn Laterveer (Initiatiefnemer/coördinator, LOC Zeggenschap in Zorg): Realiseer je dat ieder mens enorme kracht heeft, los van diploma’s. Twee mensen met dezelfde opleiding kunnen totaal verschillend zijn. Benader iedereen vanuit kracht: bewoners, naasten, medewerkers. We kennen prachtige voorbeelden: iemand met dementie die nog lesgeeft op een mbo, of een voormalig muzieklerares die personeel muziekles geeft. Houd de gezamenlijke visie vast, maar beoordeel elke situatie opnieuw met de mensen die er zijn. Daar heb je iedereen bij nodig: van bestuurder tot receptioniste en schoonmaker. Als we de menselijkheid terugbrengen en iedereen bijdraagt vanuit wat hij of zij van waarde vindt, gaan we een mooie toekomst tegemoet.
Glenn van der Burg (Host): Dankjewel Martijn. Het uur zit erop. Bijzonder veel dank aan Marie-Antoinette Backes, Joep Barthelomeus en Martijn Laterveer van LOC Zeggenschap in Zorg, en natuurlijk mijn lieve co-host Yolanda Stil. Straks in het tweede uur: HR Creates People Power, met HR-directeur van Capgemini Jurgen Wasser. En een tip voor iTunes en de podcastapp: wil je ons vijf sterren geven, scroll dan helemaal naar beneden. Fijn dat je luistert.