Voice-over (New Business Radio): Hoe geef je richting aan verandering? Hoe maak je impact met visie, leiderschap en innovatie? Je hoort het op het podcastkanaal New Business Radio. Listen Today, Lead Tomorrow. Hier vind je al onze programma's voor businessshapers. Met gesprekken met leiders, ondernemers en vernieuwers die hun organisatie klaarmaken voor de volgende sprong. Check je favoriete podcastplatform en abonneer je op New Business Radio. Listen Today, Lead Tomorrow. New Business Radio. Let's talk business. Met nu People Power met Glenn van der Burg. People Power is een programma over de kracht van mensen in organisaties. Met interviews en laatste inzichten voor betere prestaties en gelukkige mensen.
Glenn van der Burg (Host): Deze week ga ik in gesprek met Ton Wilthagen, hoogleraar aan Tilburg University en een van dé experts in Nederland op het gebied van de arbeidsmarkt. Er is turbulentie op de arbeidsmarkt: nieuw werk ontstaat en bestaand werk verdwijnt. Flexibilisering, robotisering en vergrijzing hebben een grote invloed. Wat is er aan de hand? Wie komt er in actie? En hoe voorkomen we dat mensen tussen wal en schip belanden? Elke maand onderzoeken we deze vragen in People Power, in de reeks over de arbeidsmarkttransitie. Vandaag is Ton Wilthagen te gast en daar zijn we heel blij mee, want hij is hoogleraar op dit gebied én hij onderneemt zelf initiatieven om daadwerkelijk iets te veranderen.
Daarnaast hebben we nog wat fijne collega’s in de studio, dus het kan zijn dat je Pieter Jan de Bree of Doek Sprakel tussendoor hoort. Wil jij de laatste afleveringen op je smartphone, dan kan dat via WhatsApp. Sla 06 45 66 75 48 op in je contacten en stuur een bericht met je naam en “podcast aan”. Dan sturen wij je alle nieuwe afleveringen zodra ze online staan. Je kunt ook reageren, vragen stellen en tips geven. Fijn dat je luistert bij People Power.
People Power met Glenn van der Burg. Met Ton Wilthagen in de studio. Ton, bijzonder welkom. Ik zat te kijken waar jij precies hoogleraar in bent. We hadden vorige maand Aukje Nauta; die had ook zo’n lange beschrijving. Is dat in tegenwoordig, zo’n lange leerstoelomschrijving?
Ton Wilthagen (Hoogleraar arbeidsmarkt, Tilburg University): Dat is niet in, dat is oud. De afkorting is gewoon: hoogleraar arbeidsmarkt, zeker in de media. Die leerstoelomschrijvingen hebben veel trefwoorden en zijn wat plechtig, maar we hoeven ze niet te gebruiken. Voor mij gaat het over alles wat met werken en niet-werken te maken heeft.
Glenn van der Burg (Host): Ik las dat de arbeidsmarkt voor het eerst in negen jaar weer gespannen is. Wat is die arbeidsmarkt eigenlijk?
Ton Wilthagen (Hoogleraar arbeidsmarkt, Tilburg University): Het is een markt met twee kanten: de vraag van bedrijven en organisaties naar mensen en competenties, en het aanbod van mensen die iets kunnen en inkomen willen verdienen. De vraag is of dat matcht. Het is geen volledig vrije markt; de overheid, cao’s en regels lopen er dwars doorheen. Cijfers over werkloosheid en vacatures laten vooral standen zien, niet de achterliggende dynamiek van transities en bewegingen. Veel flows blijven onderbelicht: van vast naar vast, flex naar flex, interne mobiliteit, promoties.
Vroeger had je de arbeidsbeurs: tastbaar, face-to-face. Nu is veel online en minder zichtbaar.
Glenn van der Burg (Host): We horen dat er krapte is en tegelijk zijn er nog steeds veel mensen zonder werk. Wat gaat er mis tussen die twee?
Ton Wilthagen (Hoogleraar arbeidsmarkt, Tilburg University): Er zijn grofweg twee problemen. Eén: soms sluiten gevraagde en aanwezige vaardigheden niet aan, maar mensen kunnen leren. Twee: informatie- en transparantieproblemen. Werkgevers zoeken vaak op functietitels of diploma’s en zien niet wat mensen onderliggend kunnen. Iemand kan jaren voorzitter van een tennisclub zijn geweest en administratief en communicatief sterk zijn, maar dat zie je niet in het cv. In Nederland matchen we vooral op functies/banen. Belgen en Fransen matchen ook op taken en competenties; daar lopen we achter. Als je dat definieert en registreert, kun je veel fijner matchen.
Glenn van der Burg (Host): Met moderne technologie en AI zou je zeggen: dit moet toch kunnen?
Ton Wilthagen (Hoogleraar arbeidsmarkt, Tilburg University): Zeker. Als mensen via internet een partner vinden en 20 jaar samenblijven, moet een baan ook kunnen. Je moet systemen anders inrichten. Idealiter kan ieder mens zijn competenties “uitzenden” en bedrijven hun vraag, waarna je een automatische match krijgt. Stel dat je door de stad loopt en je smartphone meldt: 70% match met een vacature. En je ziet direct welke opleiding de ontbrekende 30% kan bijspijkeren. Een soort arbeidsmarkt-Esperanto. Technisch kan dit; nu nog organiseren.
Glenn van der Burg (Host): Wie moet dit trekken?
Ton Wilthagen (Hoogleraar arbeidsmarkt, Tilburg University): Er lopen gesprekken in een arbeidsmarkt-informatiecoalitie met onder meer UWV. Er zijn al dashboards, bijvoorbeeld in Brainport. Maar we hebben één breed nationaal initiatief nodig dat de beste kennis en datawetenschap bundelt. Zo maak je de arbeidsmarkt transparanter: snellere en betere matches. Ook waardevol voor mensen die al werk hebben: net als je telefoon een update vraagt, hebben mensen periodiek een “competentie-update” nodig. Technologie kan helpen, mits we die gebruiken.
Glenn van der Burg (Host): Werkgevers voorspellen minder, willen minder risico dragen, wetgeving schuift risico’s naar hen. We willen tegelijk als samenleving dat iedereen kan werken. Op jullie site stel je jezelf de vraag: kan een arbeidsmarkt zowel dynamisch als inclusief zijn?
Ton Wilthagen (Hoogleraar arbeidsmarkt, Tilburg University): Dat is de kernvraag van mijn carrière. Vaak ziet men een afruil: meer dynamiek is minder zekerheid/inclusie en omgekeerd. Ik onderzoek hoe je beide kunt combineren. Het kan, maar is lastig. Nederland leek eind jaren 90 een belofte te hebben, maar politieke en sociale partners werden het niet eens over effectieve oplossingen. Scandinavië, met name Denemarken, is verder: werkloosheid is daar niet erg zolang het kort duurt. Mensen zijn niet bang werkloos te worden, want ze keren snel terug. De arbeidsmarkt is flexibel met gewone contracten, geen woud aan flexvormen. Val je eruit, dan is er goede sociale zekerheid en scholing.
Glenn van der Burg (Host): Dus geen afkoop met alleen een uitkering, maar hulp naar de volgende stap?
Ton Wilthagen (Hoogleraar arbeidsmarkt, Tilburg University): Ja. Het normale contract is flexibel. Cao’s regelen opzegtermijnen. Er is geen UWV of kantonrechter vooraf, geen twee jaar loondoorbetaling bij ziekte. Als je in Denemarken vertelt dat wij dat hebben, vinden ze dat asociaal: mensen zo lang aan een werkgever vastplakken.
Glenn van der Burg (Host): In Nederland zijn vaste contracten heel vast en er is megaflex. Hebben we onszelf daarmee een probleem bezorgd?
Ton Wilthagen (Hoogleraar arbeidsmarkt, Tilburg University): Ja. Het beschermingsverschil tussen vast en flex is in Nederland het grootst van Europa. Daardoor krijg je veel tijdelijke contracten. Het vaste contract is uit de markt geprijsd: te riskant en te duur, zeker met twee jaar loondoorbetaling bij ziekte en andere lasten. We moeten het contract voor onbepaalde tijd moderniseren: samenwerken zolang het duurt en netjes kunnen beëindigen. Maak vast weer aantrekkelijker door risico’s te verlagen, vooral voor het mkb. Twee jaar loondoorbetaling bestaat nergens anders (Duitsland 6 weken, België 2 weken). We hebben om begrijpelijke redenen ooit fors ingegrepen, maar nooit herijkt. Zolang we dat niet doen, groeit flex en krimpt vast. De polder en politiek creëren zo zelf de uitkomsten waar ze van schrikken.
Glenn van der Burg (Host): We lijken te sturen op wantrouwen en op “alles willen”: maximale zekerheid én flexibiliteit.
Ton Wilthagen (Hoogleraar arbeidsmarkt, Tilburg University): We willen kool en geit sparen, maar eindigen met veel flexibiliteit bij bedrijven en weinig zekerheid voor een deel van de mensen. Hervormingen als de Wet flexibiliteit en zekerheid (1999) en de Wet werk en zekerheid hebben het probleem niet opgelost, soms vergroot. Nu is het aan Wouter Koolmees om met iets te komen dat wél werkt.
Glenn van der Burg (Host): Er wordt gezegd dat veel werk gaat verdwijnen door technologie. Wat zie jij gebeuren?
Ton Wilthagen (Hoogleraar arbeidsmarkt, Tilburg University): De grootste verandering is dat functies en taken veranderen door digitalisering. Hele beroepen verdwijnen soms, maar minder vaak dan gedacht. Het saldo in Nederland is tot nu toe positief: hoge arbeidsparticipatie, ook na internetgolven. Wat erbij komt is wel complexer en hoger van niveau; de eenvoudige taken gaan naar machines. De vraag is: blijf je de robot de baas, kun je ermee samenwerken, of neemt die jouw werk over?
Glenn van der Burg (Host): Wie maakt zich hier druk om? Ik ben bang dat mensen straks wachten op banen die er niet meer zijn.
Ton Wilthagen (Hoogleraar arbeidsmarkt, Tilburg University): Die zorg is terecht. We doen nog te weinig. Deelname aan scholing is ongeveer gelijk aan pre-crisis en juist de mensen die het het hardst nodig hebben (lager opgeleid, met beperking, flex) hebben de minste toegang. Beleidsfocus ligt op contractvormen, niet op werkinhoud en vaardigheden. We moeten het debat voeren over wat bedrijven nodig hebben en wat mensen kunnen, in relatie tot nieuwe banen en technologie.
Glenn van der Burg (Host): Je bent ook praktisch en activistisch. Wat doe je hieraan?
Ton Wilthagen (Hoogleraar arbeidsmarkt, Tilburg University): We starten met Avans, Fontys, TU Eindhoven en Tilburg University een Robot Challenge van 3 studiepunten, on top of elke studie. We werken met bedrijven en zorginstellingen aan echte vraagstukken in zorgrobotica. Studenten krijgen een plus op robotica. Het is snel te organiseren, kost weinig en sluit aan op wat er al is. Geen jarenlange accreditatietrajecten; gewoon doen.
Glenn van der Burg (Host): Mooi. Laten we praktisch eindigen. Ik vraag binnenkort minister Wouter Koolmees één vraag. Wat is jouw ene vraag?
Ton Wilthagen (Hoogleraar arbeidsmarkt, Tilburg University): Hoe ga jij faciliteren dat mensen zich voortdurend kunnen upgraden en doorontwikkelen, los van hun contractvorm (ook zzp)? En hoe ga je dat beter doen dan nu? We leiden nu vooral op om het bestaande werk in de bestaande sector te blijven doen. Dat gaat ons opbreken en leidt tot onbenut arbeidspotentieel.
Glenn van der Burg (Host): Dank, die vraag ga ik hem stellen. Wat kan een individu doen dat wil bijdragen aan een inclusieve, wendbare arbeidsmarkt en zelf toekomstbestendig wil blijven?
Ton Wilthagen (Hoogleraar arbeidsmarkt, Tilburg University): Denk in drie factoren: - Motivatie: vooruit willen kijken; jouw werkzame leven duurt langer door latere pensioenleeftijd. - Faciliteiten: regel steun en middelen (ook als zzp’er). - Capaciteiten: ontwikkel je leervermogen.
Die drie hangen samen. Begin met bepalen waar je staat. Spiegeloefening: als jij vertrekt of met pensioen gaat, wie nemen ze in jouw plaats aan en wat moet die persoon kunnen? Grote kans dat dat meer datavaardigheden zijn. Zit er een grote kloof, dan heb je werk te doen. Verdiep je in nieuwe technologie (bijv. blockchain); je hoeft geen expert te worden, maar wel mee kunnen praten en basis toepassen. Wie digitaal vroegtijdig afhaakt, loopt vast, zoals ouderen die niet meer kunnen bankieren zonder digitale tools.
Glenn van der Burg (Host): En wat adviseer je mkb-werkgevers (10–20 medewerkers) die hun mensen willen klaarmaken voor de toekomst?
Ton Wilthagen (Hoogleraar arbeidsmarkt, Tilburg University): Werk samen met andere bedrijven in je keten, regio of op het bedrijventerrein. Bundel opleiden en innovatie om schaal te creëren. Je kunt mensen gezamenlijk opleiden of zelfs gezamenlijk in dienst nemen (in België/Frankrijk kan dat als werkgeversgroepering; in Nederland via gesplitste contracten). We rollen in Brabant “MKB United” uit: strategische samenwerking rond innovatie, opleiding en productiviteit. Open innovatie en gedeelde resources werken.
Pieter Jan de Bree (Co-host): Met “maatschappelijke instelling”, bedoel je dan vooral de universiteit of breder Nederland BV?
Ton Wilthagen (Hoogleraar arbeidsmarkt, Tilburg University): De universiteit. We hebben academische vrijheid, maar geen academische vrijblijvendheid. Met onze kennis moeten we bijdragen aan oplossingen voor maatschappelijke problemen.
Glenn van der Burg (Host): Ton Wilthagen, dank je wel. Het uur was te kort; kom over een half jaar gerust terug om verder te praten. Volgende week is het voorjaarsvakantie, dus geen People Power. De week erna wel: Hans Kroonen (Employer Branding-bureau Steam) over mensgericht recruitment en weer een aflevering in de serie Leading People Power met Harry Starren. Wil je terugluisteren, ga naar peoplepower.radio. Meld je voor de nieuwste afleveringen aan via WhatsApp; hoe dat werkt staat op onze website. Dank voor het luisteren en veel succes met de praktische tips uit deze uitzending. Doei.