Voice-over (New Business Radio): Hoe geef je richting aan verandering? Hoe maak je impact met visie, leiderschap en innovatie? Je hoort het op het podcastkanaal New Business Radio. Listen Today, Lead Tomorrow. Hier vind je al onze programma's voor businessshapers, met gesprekken met leiders, ondernemers en vernieuwers die hun organisatie klaarmaken voor de volgende sprong. Check je favoriete podcastplatform en abonneer je op New Business Radio. Listen Today, Lead Tomorrow. New Business Radio. Let's talk business. Met nu People Power met Glenn van der Burg.
Voice-over (People Power): People Power is een programma over de kracht van mensen in organisaties. Met interviews en laatste inzichten voor betere prestaties en gelukkige mensen.
Glenn van der Burg (Host): Deze week ga ik in gesprek met Merlijn Ballieux, auteur van het boek Durf het verschil te maken. Ik keek op managementboek.nl en hij staat op 1 in de Managementboek Top 100. Het vraagstuk van deze tijd gaat over het toevoegen van waarde. Wat is de essentie of bedoeling van een organisatie en wat komt daarvan werkelijk terecht? Dit vraagt anders denken en zeker ook anders doen. Een manier van veranderen die ervan uitgaat dat mensen de organisatie vormen en niet het papier of het plan. Kortom, veranderen in de echte wereld. In zijn boek laat Merlijn Ballieux zien hoe verandering begint bij wat er al gaande is in de organisatie en hoe je daarbij aansluit. Vandaag praten we met hem over zijn boek. Wil je meer luisteren? Abonneer je op onze podcast via je favoriete platform. Vanaf heden hoor je onze podcasts zonder muziek. Fijn dat je luistert naar People Power. Te gast zijn Merlijn Ballieux en Pieter Jan de Bree. Pieter Jan, waarvoor we nog steeds niet de woehoe-jingle hebben. We hoeven die jingle eigenlijk helemaal niet te maken, mensen weten meteen dat jij er bent. Nu wordt het leuk. Merlijn, je hebt een boek geschreven over organisatieverandering. Daar zijn er al een paar van. Jij werd op een dag wakker en dacht: ik ga een boek schrijven. Waarom?
Merlijn Ballieux (Auteur van ‘Durf het verschil te maken’ en organisatieveranderaar): Eigenlijk is het toeval. Ik deed een groot verandertraject bij een mbo-school. Aan het eind, na drie jaar, vroegen collega’s van het bestuur of ik wilde opschrijven wat we hadden gedaan, voor een intern artikel. Wat één of twee A4’tjes moest worden, groeide naar 18, 19, 20 pagina’s. Ik reflecteerde op wat ik intuïtief had gedaan. Het college van bestuur zei: hier zit meer in dan een artikel, hier zit een boek in. We schreven eerst een boek over die specifieke casus, Andersom organiseren, met mijn co-auteur Guido van der Wiel. Hij zei: er zitten zoveel parels in, die moet je ook nog voor jezelf bewaren. Dat is Durf het verschil te maken geworden. Mijn drijfveer zit op twee niveaus. Ten eerste kom ik te vaak in organisaties waar mensen verandermoe en sceptisch zijn, vaak terecht. Verandering waarvan mensen zeggen: als je vijf minuten op de vloer komt kijken, weet je dat dit niet werkt. Er zit ook veel individuele pijn; veertigers die zeggen: ik was liever morgen dan overmorgen met pensioen gegaan. Daarnaast een diepere drijfveer: toen ik met de Veranderbrigade begon, was ik, zoals velen, in de ban van Simon Sinek: Start with Why. Zijn boek gaat over inspireren versus manipuleren. Sindsdien zie ik overal manipulatie. Niet alles daaraan is verkeerd; het begint al op schoolpleinen. Maar ik zie het ook bij adviesbureaus: ‘dit zijn onze klanten, koop ons’. Kleine vormen van manipulatie die ik niet inspirerend vind. Wij kozen ervoor om niet voor 100% van de markt te gaan, maar voor die 1% die gelooft wat wij geloven. Een manier om dat expliciet te maken is een boek. We krijgen opdrachten via mond-tot-mond, maar een boek vergroot je bereik enorm. We doen principieel niet mee aan aanbestedingen; het vraagt dagelijks in de spiegel kijken, transparant werken en je eigen integriteit bevragen. Het is een dunne lijn tussen inspireren en manipuleren; je moet daar bewust mee omgaan, anders creëer je vooral je eigen werk.
Pieter Jan de Bree (Co-host): Wat me opviel: je deed veel intuïtief. Kun je je drive koppelen aan dat intuïtieve? En wat vind je zo mooi aan veranderen in organisaties?
Merlijn Ballieux (Auteur van ‘Durf het verschil te maken’ en organisatieveranderaar): Ondernemers praten vaak over luisteren naar intuïtie bij belangrijke keuzes. In veranderen is dat niet anders. Je zit met je voeten in de onderstroom en voelt aan: dit is het moment, of juist niet. Ik maak bewust en onbewust veel gebruik van intuïtie. Wat ik bijzonder vind, is hoe dichtbij je bij mensen mag komen. Niet alleen in de boardroom, juist op de werkvloer. Vertrouwen, nieuwe ervaringen laten ervaren. Ik doe vaak 24-uursessies: overdag inhoud, ’s avonds verander ik de setting en doe ik een soort Zomergasten: één-op-één interview, twee stoelen, fles wijn, de rest van het team eromheen als luisteraars. Ik begin met: wie is je vader, wie is je moeder? Mensen die elkaar tien jaar kennen, krijgen nieuwe inzichten. Soms komen bizarre patronen boven. Ik heb zelfs een keer ter plekke een coming-out meegemaakt. Het gaat dichtbij, met emotie. Nog indrukwekkender dan de inhoud is dat mensen urenlang ademloos luisteren naar collega’s, terwijl ze overdag vooral luisteren om te reageren. De volgende ochtend, een tikje vermoeid, kijk je vooruit en ontstaat een andere flow. Dat blijf ik gaaf en een voorrecht.
Glenn van der Burg (Host): Eén van je hoofdstukken heet Veranderen in de echte wereld. Wat gaat er mis bij veel veranderingen?
Merlijn Ballieux (Auteur van ‘Durf het verschil te maken’ en organisatieveranderaar): We veranderen te veel vanuit plannen. Niemand zegt nog dat je vanuit een blauwdruk moet veranderen, maar toch gebeurt het dagelijks. Managers delegeren het, er komt een projectstructuur met stuurgroep en werkgroepen, en dan gaan we ‘uitrollen’. De aandacht gaat naar verantwoording in plaats van naar mensen die echt iets anders moeten doen.
Glenn van der Burg (Host): We gaan de inhoud in. Blauwdruk werkt niet; hoe dan wel? Stel, ik heb een verandervraagstuk en zeg: doet u mij maar een verandering.
Merlijn Ballieux (Auteur van ‘Durf het verschil te maken’ en organisatieveranderaar): Het begint bij de contractering. Je moet niet met iedere klant en ieder vraagstuk in zee willen. Vaak wil men toch in je offerte precies lezen wat je gaat doen en welke resultaten je garandeert; dan voel je het al schuiven naar projectmatig denken. Een principiële keuze: toon je commitment aan de opdrachtgever of aan het vraagstuk? Wij werken natuurlijk met de opdrachtgever samen, maar ons diepste commitment ligt bij het vraagstuk in de organisatie. De vraag (“dit team moet meer eigenaarschap tonen”) is niet altijd het vraagstuk (bijv. een leidinggevende met dubbele moraal). We zijn daar transparant over. We hebben geen blauwdruk, wel een aanpak. Die start met mensen spreken vanuit verschillende invalshoeken rondom het vraagstuk: wat gaat hier goed, wat minder goed? Zo ontdek je patronen en het echte vraagstuk. En de verandering start direct: elke ontmoeting is een interventie. We spiegelen en confronteren al tijdens de analyse; niet neutraal met vragenlijstjes.
Pieter Jan de Bree (Co-host): Zo’n gesprek is meteen een interventie; dat zet iets in beweging.
Merlijn Ballieux (Auteur van ‘Durf het verschil te maken’ en organisatieveranderaar): Exact.
Glenn van der Burg (Host): Je schakelt op alle niveaus tegelijk, zeg je. Hoe dan wel in het voorbeeld van taakvolwassenheid in een team?
Merlijn Ballieux (Auteur van ‘Durf het verschil te maken’ en organisatieveranderaar): Veranderen op één onderdeel, geïsoleerd, laat mensen vaak terugvallen. Je moet de hiërarchische lijn meenemen én de systeemwereld (control, processen, KPI’s). Als die niet congruent zijn, sturen ze op oud gedrag. Ik besteed zeker 70% van mijn tijd aan sturing: agenda’s, besluitvorming, waar je op stuurt en waar je niet op stuurt. Zonder congruente sturing hoef je niet te beginnen. Je hoeft niet iedereen te beïnvloeden. Algemeen uitgerolde trajecten zetten vaak juist veel stilstand neer. Er is al energie en beweging; sluit daarop aan. Gebruik wat al werkt: diskwalificeer het verleden niet, je begint niet bij nul. Soms betekent dat beleid ‘oprollen’ waar het in de praktijk al goed gaat.
Pieter Jan de Bree (Co-host): Je gebruikte ‘taakvolwassenheid’. Past die term bij jouw aanpak?
Merlijn Ballieux (Auteur van ‘Durf het verschil te maken’ en organisatieveranderaar): Taal ligt gevoelig. Ik werk vaak met termen als ‘bedoeling’ en ‘systeemwereld’, maar daar kan ook allergie op zitten. Ik sluit aan bij de context en taal die daar werkt. In die organisatie was ‘taakvolwassenheid’ niet beladen; dan gebruik ik die ook.
Pieter Jan de Bree (Co-host): Welke elementen van je aanpak zijn altijd hetzelfde?
Merlijn Ballieux (Auteur van ‘Durf het verschil te maken’ en organisatieveranderaar): - Startgesprekken/analyses met alle relevante invalshoeken. - De agenda aanpassen: als er nooit over mensen en leren op de MT-agenda staat, verandert de focus niet. - Sturing beïnvloeden: waar stuur je op, welke taal gebruik je, hoe leg je uit? Je krijgt wat je stuurt. - Aansluiten bij de essentie van het primaire proces. In een tbs-kliniek: fouten maken is nodig om te behandelen; dat werd een veranderprincipe. In onderwijs: een goede docent differentieert; dan is differentiatie leidend. Vaak is de kern van het primaire proces losgezongen van managementtaal; die verbind ik weer.
Glenn van der Burg (Host): Mooi voorbeeld van Scania: duurzaam rijden reframen naar vakmanschap; aansluiten bij energie.
Merlijn Ballieux (Auteur van ‘Durf het verschil te maken’ en organisatieveranderaar): Precies. Er is al veel beweging; zie en waardeer die.
Voice-over (People Power): People Power. Inspirerende gesprekken over de kracht van mensen in organisaties. Met Glenn van der Burg.
Glenn van der Burg (Host): Aan de lijn: Sven Romkes, columnist van het eerste uur. Hij vertelt meestal over inclusie en helpt bij ABN AMRO om veel getalenteerde mensen met een beperking aan te nemen. Sven, jouw column.
Sven Romkes (Columnist; ABN AMRO, inclusie): Ik was de vakantieman: voor het eerst met mijn vriendin kamperen. Mijn vakantiegevoel was altijd: rustig de hele krant lezen, ook “fietser rijdt bijna in sloot”-berichten. Mijn vriendin voegde een regel toe: twee meter afstand tijdens het ontbijt als ik het ochtendnieuws lees, want ik krijg spasmen als ik lees dat de overheid maar 12% van de doelstellingen voor mensen met een beperking haalt. Of dat bestaande banen bij schoonmaak en catering worden ‘getild’ om de banenafspraak te halen. Of dat 150.000 mensen met een beperking financiële problemen krijgen door onvoldoende aanvullende regelingen bij werk op minimumloon. Na een Optimel-incident moest ik steeds verder weg zitten. Mijn echte vakantiegevoel vond ik in de rit ernaartoe. Ik heb een ernstige richtingstoornis en deed er door een omleidingsbordje anderhalf uur langer over. Ik dacht aan de oude tv-Vakantieman (Frits Bom), waar mensen in Griekenland niet wisten waar Griekenland op de kaart lag. Zo erg is mijn richtingsgevoel niet. Dat bracht me op reisdoel, inpakken, hotel, caravan: met het hart op vakantie. Ik pleit voor een echte Ombudsman voor alle gehandicapten op de arbeidsmarkt. Op 3 december, Wereld Gehandicaptendag, lanceren we een Ombudsman in samenwerking met Onbeperkt aan de Slag, 100.000 banen en Normaalste Zaak, powered by ABN AMRO. Nico Blok gaat het doen: veel kennis van politiek en van het verschil tussen papier en praktijk. We combineren het met een feestje bij de bank. Daarmee herintroduceren we de ‘vakantieman’ als ombudsman voor werk. Dat geeft mij opnieuw vakantiegevoel.
Glenn van der Burg (Host): Mooi nieuws en een primeur. We zijn erbij met een radioprogramma over inclusie. Dank je wel, Sven.
Glenn van der Burg (Host): Merlijn Ballieux is te gast. Waarom de titel Durf het verschil te maken?
Merlijn Ballieux (Auteur van ‘Durf het verschil te maken’ en organisatieveranderaar): De titel heeft een dubbele lading. We werkten lang met werktitel De Wachtwoord Mens en daarna Realistisch veranderen in organisaties (nu de ondertitel). Durf het verschil te maken dekt de lading als oproep en als handelingsperspectief. Veel trajecten die wij niet realistisch vinden, zetten scepticisme aan in plaats van beweging. Realistisch veranderen vraagt moed: staan voor wat echt werkt, niet de comfortstand van projectmatig uitrollen met tien stappen die het college heeft geaccordeerd. Het boek geeft handvatten en zienswijzen om dat lef te tonen. Veel mensen weten het intuïtief; soms heb je een zetje nodig. Ik ervaar dagelijks dat ik lef moet aanboren: dichtbij durven komen, spannende vragen stellen, nee zeggen als het nodig is, commitment kiezen voor het vraagstuk. Dat went niet en dat is goed. Ik ben daar transparant over. Iedereen ziet het toch; benoem het dan. Het is een wilsbesluit: kies niet voor veilig, maar voor je intuïtie.
Pieter Jan de Bree (Co-host): Je benadrukt ook ‘het verschil maken’ als letterlijke keuze: niet algemene oplossingen voor specifieke problemen.
Merlijn Ballieux (Auteur van ‘Durf het verschil te maken’ en organisatieveranderaar): Juist. We gaan te vaak aan de hark prutsen met algemene modellen. Durf te kiezen: zie waar het al goed gaat en maak dat leidend. Pak specifiek de plekken aan waar het niet gaat, maar sta voor de mensen die het al lang doen. 90% is in the box. Die box is geëvolueerd; de oplossing is niet een nieuwe box, maar doen wat werkt binnen de context. Out of the box alleen als het echt nodig is. Anders voelt het onveilig en vragen we nodeloos moeilijke dingen van mensen.
Glenn van der Burg (Host): We naderen het einde. Wat wil je mensen nog meegeven dat we niet hebben besproken?
Merlijn Ballieux (Auteur van ‘Durf het verschil te maken’ en organisatieveranderaar): De onderschatte waarde van bijvangst. In projectmatige veranderingen kijken mensen met oogkleppen naar KPI’s en afgevinkte bijeenkomsten. Als je aansluit bij bestaande energie, is de bijvangst vaak groter dan de hoofdvangst. Voorbeeld: een docent wilde een schoolkrant. Lijkt los van de verandering, maar hij was gepassioneerd en deed al veel goed. Ik vroeg de directeur om blind te tekenen voor een klein budget. De docent ging met de hele locatie in gesprek over de essentie van hun onderwijs. De bijvangst – organisatiebreed gesprek over bedoeling – was enorm. Zie de bijvangst die dagelijks voorbij komt; je moet hem wel willen zien.
Glenn van der Burg (Host): Dank je wel, Merlijn Ballieux, dat je er was. We geven één exemplaar van het boek weg: reageer op het LinkedIn-bericht bij deze aflevering via mijn, Pieter Jan’s, Merlijns LinkedIn of de People Power-groep. Volgende week zijn we er weer met in ieder geval People Power Change met Jeroen Buscher, en de Bildung Academie over Bildung. Drie uur People Power.