Voice-over (New Business Radio): Hoe geef je richting aan verandering? Hoe maak je impact met visie, leiderschap en innovatie? Je hoort het op het podcastkanaal New Business Radio. Listen Today, Lead Tomorrow. Hier vind je al onze programma's voor businessshapers. Met gesprekken met leiders, ondernemers en vernieuwers die hun organisatie klaarmaken voor de volgende sprong. Check je favoriete podcastplatform en abonneer je op New Business Radio. Listen Today, Lead Tomorrow. Nieuw Business Radio. Let's talk business. Met nu Peoplepower. Peoplepower is een programma over de kracht van mensen in organisaties. Met interviews en laatste inzichten voor betere prestaties en gelukkige mensen.
Glenn van der Burg (Host): Games. Dames en heren, als je kinderen hebt dan weet je hoeveel tijd en energie en aandacht kinderen daarvoor hebben. Ze zijn leuk, soms leerzaam en vaak verslavend. Hoe kunnen we games in onze organisaties gebruiken? We gaan straks in gesprek met Willem-Jan Renger. Hij is hoofd van de Innovatiestudio en gamification expert van de HKU. Welkom bij People Power Change. Om mee te kunnen met de razendsnelle veranderingen moeten de meeste organisaties hun manier van werken voortdurend aanpassen. Maar hoe verander je mensen? In People Power Change gaan Jeroen Busscher en ik in gesprek met mensen die veranderingen aanvoeren. Wij noemen ze de Change Agents. De inspiratiebron voor gedragsverandering van anderen. We onderzoeken hoe ze denken, maar vooral hoe ze het doen. En wil jij nou de nieuwste afleveringen van People Power op je telefoon, dan kan dat via WhatsApp. We hebben dat heel oldschool geregeld. Sla dan ons nummer op onder je contactpersonen 0645667548. Stuur ons een berichtje met je naam en ‘podcast aan’. Dan sturen wij de nieuwste afleveringen direct zodra ze online staan. Ging dit nou te snel? Je hoeft niet terug te spoelen. Ga naar onze website peoplepower.radio en daar vind je het. Fijn dat je luistert naar Peoplepower.
Jeroen Busscher (Host): Ja, en wat geweldig dat u wederom aan uw radio gekluisterd zit. Hier Jeroen Busscher samen met Glenn van der Burg bij People Power Change, waarin we gaan kijken hoe mensen de katalysator tot verandering kunnen zijn. En zoals Glenn al aankondigde, wij zijn hier met Willem-Jan Renger. Hij leidt de innovatiestudio op de HKU en is een gamification expert. Vanuit mijn vak ben ik altijd geïntrigeerd geweest in de mogelijkheden van gaming. Gaming als verandervehikel. En daar gaan we met Willem-Jan over in gesprek. En Willem-Jan, de traditie eist dat de eerste vraag van deze show altijd dezelfde is: wat heb jij nodig om te kunnen veranderen?
Willem-Jan Renger (Hoofd Innovatiestudio HKU, gamification expert): Ik denk dat er twee dingen zijn die ik nodig heb om te veranderen. De eerste is een beetje ruimte en de tweede is input. En die input kan vooral komen van mensen. Ik werk op de HKU met jonge talentvolle mensen om me heen. Dat is voor mij een hele belangrijke bron van input. Daarnaast mensen van buiten de HKU die op ons afkomen met een vraag. En de derde bron van input is voor mij toch het oneindige internet. Dus ik vreet me helemaal suf aan informatie. En er is heel veel.
Jeroen Busscher (Host): Die innovatiestudio, is dat nou een leerplek voor leerlingen? Of is het een winkel van de HKU, de Hogeschool voor de Kunsten? Wat is het precies?
Willem-Jan Renger (Hoofd Innovatiestudio HKU, gamification expert): Het is eigenlijk een soort vooruitgeschoven post voor de HKU. We belichamen de takeaway van de HKU: nieuwe verbindingen, nieuwe toepassingen. We proberen aan de ene kant in de buitenwereld te opereren om daar vragen op te halen waar mensen in organisaties mee worstelen en te kijken of die vragen passen bij onze propositie. Aan de andere kant doen we door projecten met die buitenpartijen kennis op. We zijn een kennisinstelling, dus die kennis laten we terugvloeien in onze curricula.
Jeroen Busscher (Host): Die problemen die jullie ophalen, gaan die over iets specifieks? Innovatie snap ik, maar innovatie waarin?
Willem-Jan Renger (Hoofd Innovatiestudio HKU, gamification expert): De afgelopen jaren hebben we ons vooral gericht op vraagstukken in het domein van zorg en welzijn. Daarnaast richten we ons op het onderwijsveld zelf, onze core business, en we hebben veel gedaan voor erfgoedpartijen. De waaier is breed.
Jeroen Busscher (Host): Ik hoor Hogeschool van de Kunsten en denk aan ontwerpopleidingen. Aan wat voor vraagstukken moet ik dan denken en wat kunnen kunststudenten daarmee?
Willem-Jan Renger (Hoofd Innovatiestudio HKU, gamification expert): We proberen studenten te enthousiasmeren om antwoorden te helpen vinden op grote maatschappelijke challenges. Niet alleen een mooi vaasje ontwerpen, maar iets doen wat werkelijk leeft. Voor beide is ruimte: we zetten niet iedereen op die agenda. Maar veel studenten zijn geëngageerder dan vroeger. Die studenten helpen we hun ontwerpkunde dienstbaar te maken aan problemen waar mensen mee worstelen. Specifiek focussen we op gedrag, motivatie en perceptie.
Jeroen Busscher (Host): Dus jullie klant zegt: wij willen dat mensen dit gedrag gaan vertonen. Jullie bedenken een innovatieve oplossing. Dat hoeft niet per se een spel te zijn?
Willem-Jan Renger (Hoofd Innovatiestudio HKU, gamification expert): We gaan vanuit onze propositie dat gesprek in en toetsen snel of wij de juiste partij zijn. Zo niet, dan verdoen we elkaars tijd niet. Zo ja, dan gaan we in gesprek.
Jeroen Busscher (Host): Maak het eens tactiel. Wat is een typische vraag waar jullie aan werkten?
Willem-Jan Renger (Hoofd Innovatiestudio HKU, gamification expert): Een kinderpsychiater van het UMC Utrecht werkt met kinderen met zware gedragsstoornissen, vaak de laatste lijn. Sommige kinderen zijn zo in de war dat behandeling niet aanslaat. Er gebeurt iets tussen thuis en het bezoek bij hem dat hij niet kan zien. Hij vroeg of we met games konden achterhalen wat daar misgaat en een antwoord konden vinden.
Jeroen Busscher (Host): Waarom niet naar een marktpartij?
Willem-Jan Renger (Hoofd Innovatiestudio HKU, gamification expert): Vaak is de vraag nog niet scherp genoeg en voelt men zich geen competente opdrachtgever. Men vreest soms iets aangeboden te krijgen dat niet goed te beoordelen is. Wij helpen eerst de vraag articuleren.
Jeroen Busscher (Host): Jullie beginnen bij gedrag: welk gedrag is gewenst. Welke rol speelt gamification?
Willem-Jan Renger (Hoofd Innovatiestudio HKU, gamification expert): Onze propositie gaat uit van problemen rond gedrag, motivatie en perceptie. Ontwerpen vanuit game-gedachte leidt soms tot achterlangs-paden: blokkades omzeilen, verleiden tot gedrag, extra motivatie bieden.
Jeroen Busscher (Host): Waarom lukt het met een game wel om te verleiden?
Willem-Jan Renger (Hoofd Innovatiestudio HKU, gamification expert): Games zijn omgevingen buiten de werkelijkheid. Je committeert je vrijwillig aan de regels in de game. Het moet passen bij je motivatie van het moment; je moet geen weerstand voelen. Binnen die fictieve regels kan je mensen tot bepaald gedrag krijgen. Maar als iemand een perceptieblokkade op wiskunde heeft, moet je niet een spel maken waarin wiskunde frontaal wordt opgedrongen. Je zoekt de omweg.
Jeroen Busscher (Host): Een game helpt om te experimenteren met gedrag zonder angst voor echte consequenties. Het is maar spelen?
Willem-Jan Renger (Hoofd Innovatiestudio HKU, gamification expert): Precies. Mooi voorbeeld: een studio maakte een spel van laparoscopiehandelingen. Chirurgen wilden de simulatie niet spelen, maar het spel wel, voor de highscore. Zelfde handelingen, motiverender context.
Jeroen Busscher (Host): Gamification kan weerstand wegnemen. Maar lukt het daarna om het gedrag terug te brengen naar de werkelijkheid?
Willem-Jan Renger (Hoofd Innovatiestudio HKU, gamification expert): Het spel is een alternate reality. Je stapt erin en weer terug. De overgang heet transfer. In simulaties is daar veel onderzoek naar. Als het denkmodel in de fictieve wereld goed lijkt op de werkelijke, dan is transfer mogelijk. Als je te ver afgaat (pure fantasy), dan niet.
Jeroen Busscher (Host): Dus het spel moet ver genoeg weg zijn om in te stappen en dicht genoeg bij de werkelijkheid om eruit te stappen en toe te passen?
Willem-Jan Renger (Hoofd Innovatiestudio HKU, gamification expert): Ja. Belangrijk onderscheid: simulatie (een-op-een werkelijkheid, zoals piloten) versus transformatie (gedragsverandering). Het denkmodel in de game moet dicht bij de professional liggen. Als hij zich er niet in herkent, breekt de transfer.
Jeroen Busscher (Host): Ik roep vaak het einde van klassieke trainingsbureaus uit. Wat doet een klassieke training anders dan het spel?
Willem-Jan Renger (Hoofd Innovatiestudio HKU, gamification expert): Als docent ben ik opgevoed met expliciete didactiek: alles voorkauwen. Games kunnen zo niet werken. Als een game alles uitlegt, verdwijnt verrassing. De tutorial leert de bediening, maar niet de kern. Ik vergelijk gamen met goochelen: je wil weten hoe het zit, maar je moet het zelf ontdekken. Didactiek is expliciet; games laten je zwemmen in onwetendheid om door handelen te leren. Formele trainingssituaties met “we gaan nu dit doen” kunnen weerstand oproepen.
Jeroen Busscher (Host): Ik zie mezelf op de rand van het zwembad oefeningen doen die in het water niet werken. Jullie zorgen dat ik in het water, door prikkels, vanzelf de juiste slag maak.
Willem-Jan Renger (Hoofd Innovatiestudio HKU, gamification expert): Ja. Transfer doen we vaak achteraf. Veel mensen willen de transfer in de game stoppen, maar dat breekt de cirkel. Je hebt de werkelijkheid, de cirkel en de brug. In mijn ogen is de docent die brug: hij verbindt wat je in de game ervoer met de werkelijkheid.
Jeroen Busscher (Host): Als we het over games hebben, denken mensen aan bordjes of schermen. Maar jullie maken ook games in de ruimte?
Willem-Jan Renger (Hoofd Innovatiestudio HKU, gamification expert): Zeker. Al onze ontwerpen beginnen met pen en papier: paper prototyping. Zonder ballast van technologie test je het denkmodel. Met stickies, muntjes, een aansteker als pion, suikerzakjes: wat er maar is. Als het gewenste gedrag ontstaat, pas dan springen we naar technologie. Die heeft voordelen (feedback, dynamiek), maar ook nadelen.
Jeroen Busscher (Host): Casus: buitendienstmedewerkers reizen alleen, delen geen kennis. We willen kennisdeling. Kunnen we daar een game voor maken?
Willem-Jan Renger (Hoofd Innovatiestudio HKU, gamification expert): In principe wel. Eerst weten: is er werktijd om elkaar te ontmoeten? Ik vind het niet ethisch om dit in vrije tijd te dwingen. Als er twee uur is, mooi. Dan kiezen we analoog of digitaal, afhankelijk van budget (digitale oplossing is grofweg 10x duurder).
Jeroen Busscher (Host): Stel: vorm maakt niet uit. Hoe gaat het denkproces?
Willem-Jan Renger (Hoofd Innovatiestudio HKU, gamification expert): We zoeken het denkmodel. We inventariseren stakeholders en wie uitspraken kan doen over gewenst gedrag. Gamen gaat over handelen, dus ik denk in werkwoorden. Ik wil een prejà vu: het filmpje in je hoofd van het ideale gedrag. Hoe ziet dat eruit?
Jeroen Busscher (Host): Ze komen terug van een boze klant en zeggen: dit lukte niet, wat zouden jullie doen? En dan?
Willem-Jan Renger (Hoofd Innovatiestudio HKU, gamification expert): Dan neigt het naar intervisie: delen van oplossingsstrategieën. Intervisie is protocolgestuurd om te voorkomen dat men meteen tips geeft. We maken twee kolommen: gewenst en ongewenst gedrag. Met die informatie kijken wij welke gamebouwstenen dat gedrag oproepen. We maken snel papieren prototypes en testen met de buitendienst: zien we het gewenste ‘filmpje’?
Jeroen Busscher (Host): Je ontrafelt gewenst gedrag, triggert het in een ontwerp, en na afloop vraag je naar toepasbaarheid in de werkelijkheid?
Willem-Jan Renger (Hoofd Innovatiestudio HKU, gamification expert): Dat is één iteratiestap. We doorlopen meerdere iteraties: maken, testen, feedback, terug naar de tekentafel. Uiteindelijk heb je een product (analoog of digitaal). Dan komt de vraag: hoe zorgen we voor hechting in de werkelijkheid? En wat triggert spelen? Je wilt zin in plaats van moeten. Daar praten we zo na de column verder over.
Jeroen Busscher (Host): Ja, dames en heren. Hij heeft nadrukkelijk gevraagd of ik deze keer niet zo opgeblazen wil doen. Dus ik hou het simpel: de geniale Harry Starren.
Harry Starren (Columnist): Ik kom met een lange column deze keer, want ik heb alle tijd. Ik zit in Sanremo, dat misschien zijn beste tijd gehad heeft, maar nog steeds de moeite waard in Noord-Italië, aan de kust. En hier komt-ie. Mijn rode mini of alles is een spel. De wereld is een schouwtoneel, elk speelt zijn rol en krijgt zijn deel. Joost van den Vondel, de Shakespeare van de Lage Landen, wist het al. We zijn opgenomen in een spel, spelers zijn we. En wie zich dat niet bewust is, is een marionet en wordt gespeeld. Je kunt maar beter speler zijn, want alleen een actor is een factor. Hoe geven wij betekenis? Door een rol te spelen. De socioloog Erving Goffman spreekt over de dramaturgie van het dagelijks leven. Wij bevinden ons tussen schijn en werkelijkheid en we moeten er iets van maken. Kinderen worden serieuze spelers als ze gaan jokken: ze beseffen welk effect hun verhalen kunnen hebben. Met jokken begint het serieuze spel. We spelen onszelf en doen dat naar beste vermogen. De beste spelers kunnen buiten hun rol treden en zien zichzelf: welke rol speel ik hier? Slachtoffer of beul, ouder of kind, rulemaker of rulebreaker? In de wisselwerking bepalen we onze positie. Het spel is begonnen. De metafoor van het spel doordringt ons leven. We willen de regie over ons bestaan, de schrijver zijn van ons verhaal. We zijn spelers op zoek naar wie we werkelijk zijn. Dit ben ik, hier ben ik op mijn plaats. Worden die je bent, om Aristoteles maar te suggereren. Telkens weer. Ik ben een vat vol tegenstrijdigheden, zei Multatuli. Wie ben ik wordt wie zijn ik, wie goed oplet en zijn best blijft doen. We spelen ons spel volop, vergaven, ga erin op. Ik woon naast een school en zie kinderen oefenen voor later: winnen, verliezen, vals spelen. En de juf zegt tegen het huilende jongetje: kom op, het is maar een spelletje. Johan Cruijff noemde voetbal een spelletje, dus zo serieus kan het zijn. Het spel, dat zijn wij. En nu zeg ik Flaubert na, die het over Madame Bovary had. Zo heb ik ooit The Inner Game of Tennis van Timothy Gallwey gespeeld. Indrukwekkend boek dat duidelijk maakt dat je in tennis vaak je eigen tegenspeler bent. Gallwey liet ons tennissen en in het spel kwamen wij onszelf tegen. Als er iets misging, spraken we onszelf straffend toe. Hij leerde ons van de tegenspeler in onszelf een medespeler te maken. Met simpele oefeningen. Eén: we moesten een bal in een mandje gooien van een meter of tien. Elke bal in het mandje leverde een punt op. De resultaten waren matig. Toen gaf hij een tip: beschouw wat buiten het mandje valt ook als betekenisvol en deel dat in langs de wijzers van de klok. Vanaf nu wordt elke bal die buiten gaat informatief: plus drie of plus zes. We strafden onszelf niet langer met missers, maar namen zonder oordeel waar. Twee: de service. We kregen de tijd, en toen stelde Gallwey voor dat we ons zouden verbeelden dat we Arthur Ashe waren. Doe alsof. De verbeelding kwam aan de macht en twee keer zoveel ballen gingen over het net. Het spel is een opdracht van onszelf, in de strijd tegen verveling. Het leidt onze aandacht af en betrekt ons op elkaar: sociaal, cultureel. En nu mijn rode mini uit de titel. Ik heb een rode mini cabrio, de vrucht van een midlife. Ik verwaarloosde die auto, hoezeer ik ook van het rijden genoot. Tot de vriend van mijn dochter aanbood de auto bij een bevriende vakman, Dennis van der Willick van car detailing, een make-over te geven. Knappe jongen die hier nog iets van maken kan, dacht ik. Deze vakman heeft als hobby om auto's die er niet uitzien weer helemaal nieuw te maken. Door aandacht te geven en inzet te tonen. Ze vallen het object met z'n vieren aan en stoppen pas als alles zijn oorspronkelijke glans terugheeft. Het is een spel en ze nemen het serieus, maar genieten tegelijkertijd. Zoals het maken van een column ook een spel is. Als Jeroen Busscher mij mailt, is voor mij het spel begonnen.
Jeroen Busscher (Host): Dames en heren, Harry Starren, en heel veel dank van ons.
Voice-over (People Power): Peoplepower, inspirerende gesprekken over de kracht van mensen in organisaties.
Jeroen Busscher (Host): En na zoveel poëzie komt uw hart op de grond terecht, want u bent weer in de studio met Glenn en Jeroen Busscher. En wij praten hier samen met Willem-Jan Renger. Leuk dat je nog steeds naar People Power Change luistert, waarin wij op zoek zijn hoe change agents in staat zijn om organisaties, mensen, de wereld te veranderen. Willem-Jan Renger is hoofd van de innovatiestudio van de HKU en we hebben het over gamification. We hadden het over hoe we van wens naar spel gaan. Maar hoe komen we weer op de vloer terecht? Jij had een anekdote over een project. Wil je die delen?
Willem-Jan Renger (Hoofd Innovatiestudio HKU, gamification expert): Het project was van IJsfontein met een universiteit en UMC. Ze maakten een fantastische game/simulatie voor de eerste hulp, bedoeld voor studenten die na zes weken de SEH op zouden gaan. De game was klaar, studenten kregen een mail. De speelstatistieken waren teleurstellend. Iemand vroeg ons: is er iets mis met de game? Ik vroeg: hoe gelanceerd? “Mailtje.” Dat is niet genoeg. Ik stelde voor: huur een zaal, beamer, spel aan. Nodig twintig artsen in opleiding uit. Laat ze één voor één een casus spelen op het podium. Tien patiënten overlijden. Uiterst gênant. Vervolgens zeg je: over zes weken staan jullie bij echte mensen. Misschien toch even oefenen. Herhaal drie weken later. Dan gaan de speelstatistieken omhoog. Dat is de ladder uit de werkelijkheid naar de simulatie.
Jeroen Busscher (Host): In dit voorbeeld is urgentie duidelijk. Maar bij abstractere zaken als samenwerken of creativiteit?
Willem-Jan Renger (Hoofd Innovatiestudio HKU, gamification expert): Je hebt twee ontwerpopgaven. David Shaffer maakt onderscheid tussen Little Game en Big Game. De Little Game is het product voor de fictieve cirkel. Ontwerp je alleen dat, dan valt het op de koude tegels van de werkelijkheid. Je moet ook de Big Game ontwerpen: de context zo veranderen dat de Little Game betekenisvol wordt. Concreet verschilt dat per situatie. Appelleer aan zingeving voor de speler: ervaar dat er iets te halen valt. De game moet veilig fictief zijn én herkenbaar genoeg voor de werkelijkheid. En ja, een trainer helpt bij de stap terug: hij begeleidt de transfer, scheidt zin en onzin en verbindt ontwerpkeuzes met implicaties voor de werkelijkheid.
Jeroen Busscher (Host): Stel, een AEX-fonds belt: we zijn te bureaucratisch, we willen meer eigenaarschap op de vloer. Ga je dat aan?
Willem-Jan Renger (Hoofd Innovatiestudio HKU, gamification expert): Tot op zekere hoogte. Ik maak afwegingen. Ik zit nu met een grote AEX-bank. Onze rol is marktvoorbereidend: kennis overdragen zodat ze zich competente opdrachtgever voelen. We toetsen of onze propositie kan helpen en verkennen een begin van een denkmodel. We maken ze panklaar voor goede marktpartijen die kunnen doorpakken. Zo verkorten we het traject.
Jeroen Busscher (Host): Waarom werk je op een hogeschool en niet in het bedrijfsleven?
Willem-Jan Renger (Hoofd Innovatiestudio HKU, gamification expert): Ik ben in hart en nieren een onderwijsmens. Projecten via de Innovatiestudio zijn een bron van kennis om over te dragen aan nieuwe generaties. Ik coach in de master Crossover Creativity, waarin we gamechangers opleiden. Ik geef ze vers van het mes wat ik meemaak, zodat zij beter worden dan ik. En ja, dit is ook een prachtige ‘gamespeelplek’ om het verzinnen van games te blijven ontwikkelen.
Jeroen Busscher (Host): Dank voor je verhaal over games als cirkel waar je instapt, ander gedrag ervaart, leert, en dan weer teruggaat naar de werkelijkheid om er je voordeel mee te doen. Heel veel succes bij de HKU. En dames en heren, nu het hoogtepunt van deze show, de afkondiging van Glenn van der Burg.
Glenn van der Burg (Host): Dankjewel, Jeroen. Heerlijk, zo’n uurtje. Ik vond het superleuk. Ik heb weer veel geleerd en ik ga daar meer gebruik van maken. Dat is het leuke van deze programma’s: je denkt, dat kan ik goed gebruiken. Ik denk dat je een aanbod gaat krijgen, Willem-Jan. Ik ben er klaar voor. Dames en heren, het was fijn dat je luisterde. Luister ook naar de volgende aflevering van People Power. Dan gaan we in gesprek met Sven Romkes, één van de columnisten, nu het hele uur te gast, samen met zijn collega Marita Bruning, over de aanpak van inclusie binnen ABN AMRO, één van die banken aan de AEX. Mocht je alle columns van Jeroen Busscher willen horen: op onze website klik je op podcast en dan krijg je al onze columnisten. Alle afleveringen van People Power Change vind je onder radioreeksen > Change. Die kun je dan fijn allemaal achter elkaar binge-listenen. Fijn dat je luisterde. En jij hoort mij weer in de volgende aflevering van People Power.