Voice-over (New Business Radio): Hoe geef je richting aan verandering? Hoe maak je impact met visie, leiderschap en innovatie? Je hoort het op het podcastkanaal New Business Radio. Listen Today, Lead Tomorrow. Hier vind je al onze programma's voor businessshapers. Met gesprekken met leiders, ondernemers en vernieuwers die hun organisatie klaarmaken voor de volgende sprong. Check je favoriete podcastplatform en abonneer je op New Business Radio. Listen Today, Lead Tomorrow. Nieuw Business Radio. Let's talk business. Met nu People Power met Glenn van der Burg.
Glenn van der Burg (Host): People Power is een programma over de kracht van mensen in organisaties. Met interviews en laatste inzichten voor betere prestaties en gelukkige mensen. Deze week ga ik in gesprek met Berthold Gunster, geestelijk vader van het Omdenken. When life serves you lemons, make lemonade. We krijgen allemaal onze portie gedoe in ons leven en daar kunnen we niet zo heel veel aan veranderen. Hoe we er naar kijken en hoe we ermee omgaan wel. Omdenken is binnengedrongen in onze taal en het zal me niet verbazen als het ooit in Van Dale terechtkomt. En misschien word ik wel terecht gewezen dat het er al in staat. Dat horen we straks vanzelf wel. Waar is Omdenken ontstaan? Wat is het? Waarom is het zo populair? Bijna 500.000 volgers op Twitter en 500.000 volgers op Facebook. Hoe kan je het gebruiken in organisaties en wat moet je er vooral niet mee doen? Dat bespreken we in deze aflevering met Berthold Gunster van Omdenken. Wim Davidsen hoor je ook nog, HR-strateeg en hoofdredacteur van Flexmarkt. Hij is onze kersverse nieuwe columnist en vandaag gaat hij het volgens mij hebben over energieke mensen en geweldige prestaties. Wil je op de hoogte blijven van alle podcasts? Meld je aan voor People Power op WhatsApp. Sla het nummer op in je contacten 0645 667548 en stuur een berichtje met “podcast aan” en je naam. Fijn dat je luistert naar People Power. Berthold Gunster in de studio. Berthold, wat ongelooflijk leuk dat je er bent. Ik weet nog hoe onze introductie ging. We kwamen elkaar ergens tegen bij een leuk event waar jij een van de specialisten was. Ik zei tegen je: jij bent tot nu toe de enige die nee heeft gezegd op een uitnodiging om in de studio te komen. En je bent toch gekomen. Dat vind ik uitermate leuk. Je hebt een prachtig gedachtegoed. Volgens mij gebruiken ondertussen heel veel mensen het, die niet eens weten waar het vandaan komt. Het is onze taal ingeslopen. Ik heb gekeken bij Van Dale online, daar kon ik het nog niet vinden. Wat doet het met je? Waar is Omdenken ontstaan? Wat is het? Waarom is het zo populair? Hoe kan je het gebruiken in organisaties? En wat moet je er vooral niet mee doen? Dat allemaal in deze aflevering.
Berthold Gunster (Geestelijk vader van Omdenken): Het staat in een aantal woordenboeken, en ik houd niet precies bij welke wel en welke niet. Wat doet het met me? Het bevestigt mijn zelfbeeld. Ik geniet van het werk dat ik doe en dat mensen het dan waarnemen, dan word je bevestigd in dat je bestaat. Ooit was ik theatermaker en regisseur, daarmee gestopt, voor mezelf begonnen en allerlei dingen gaan doen in het verlengde van het theatervak. Een van de dingen die ik na twee jaar deed noemde ik een “ja-en-nee-want-ja-maar-communicatieshow”. Slecht product, goede titel. Mijn vrouw, die alles mede bedacht heeft, zei: noem het gewoon de Ja-maar Show. Het was eigenlijk een theateroefening waarin je leert meebewegen. Ik zag voor me: ik veel praten, een acteur/assistent/sidekick naast me die muziekjes instart, samen een programma doen over Ja-maar en weerstand. Aan het einde stuur je een rekening en die wordt betaald; dat was het bedrijfsmodel. Dit begon in ’97/’98. Het eerste jaar deed ik ongeveer acht Ja-maar communicatieshows, later van naam veranderd. Tot 2005/2006 was alles Ja-maar, het bedrijf ging ook Ja-maar heten. In 2005 schreef ik mijn eerste boek, in 2008 mijn tweede. Ik verzamelde verhalen die volgden als je niet op een Ja-maar manier kijkt naar wat er niet kan, maar op een Ja-en manier. Dat heette “van Ja-maar naar Ja-en verhalen”. Te lange titel. Ik wilde een woord verzinnen voor hoe je van een probleem een mogelijkheid maakt en heb dat Omdenken genoemd. In mijn tweede boek, HUH – de techniek van het Omdenken (ondertitel), heb ik dat woord gemunt en voor het eerst uitgebreid beschreven. Ik had toen gegoogeld of mensen het woord al gebruikten: vooral enkele predikanten en politici in de zin van “we moeten anders leren denken”. Nauwelijks gebruikt dus. Daar is het begonnen.
Glenn van der Burg (Host): Waar komt de motivatie vandaan om met Ja-maar bezig te zijn?
Berthold Gunster (Geestelijk vader van Omdenken): Paniek verminderen. Mijn moeder is vaak een voorbeeld voor mij, vooral als “zo-niet”-versie. Zij denkt in termen van wat niet kan, niet de bedoeling is, hoe het niet hoort. Irritant. Het verzet dat je daartegen ontwikkelt, daar heb ik mijn werk van gemaakt. Op de theateropleiding leerde ik: meebewegen is leuker en fijner. In improvisatie: als iemand opkomt en zegt “ik ben een beer” en de ander zegt “ja maar je bent helemaal geen beer”, dan wordt het niet leuk. Zeg je “oh, een beer” en je speelt mee, dan levert dat zenuw en spel op. Op toneel leer je: problemen omarmen en vergroten leidt tot leuke verhalen. In het echte leven leer je vaak het tegenovergestelde: voorzichtigheid. Nuttig, maar sommige dingen zijn er nou eenmaal. Als je er niks aan kunt veranderen, is het effectiever en leuker om ze te accepteren, omarmen en mee te bewegen. Je komt in gebieden die je niet had bedacht.
Glenn van der Burg (Host): Ik heb geen richtingsgevoel. Ik verdwaal vaak en kom op leuke plekken. In organisaties doe je dit veel voor bedrijven. Waarom werkt dat daar zo goed?
Berthold Gunster (Geestelijk vader van Omdenken): Het is bij bedrijven begonnen; 80-90% van ons werk is omdenkshows, trainingen, workshops en clinics voor bedrijven. Een van mijn eerste klanten was een man uit Twente. Ik had een show van 75 minuten en een programma van 2,5 uur. Hij hield niet van keuzes. Ik leerde: alleen het woord “Ja-maar” (nu Omdenken) doet al veel; mensen voelen aan dat het gaat over omgaan met verandering en weerstand. En ze hebben dan verder niet veel informatie nodig. Dat is nog steeds zo. Alles verandert voortdurend; bedrijven zijn fluïde. De kunst is verandering omarmen en meebewegen. Vroeger kon je nog in de illusie leven: strategie, discipline, hard werken en herhaalbaarheid brengen je er wel. Die maakbare wereld is voorbij, al is hij er wel ingestampt. Mensen vragen vaak: hoe borgen we jullie gedachtegoed? Die vraag refereert aan een wereld die niet meer bestaat. Omdenken borgen is een paradox; je moet het doen en blijven doen.
Voice-over (Jingle): People Power. Inspirerende gesprekken over de kracht van mensen in organisaties. Met Glenn van der Burg.
Glenn van der Burg (Host): Berthold Gunster in de studio, de man van Omdenken, samen met zijn vrouw want jullie doen het samen. Het is echt een bedrijf inmiddels. Hoeveel mensen werken er?
Berthold Gunster (Geestelijk vader van Omdenken): Ongeveer 25 mensen. Op kantoor een stuk of tien voor de basisstructuur; daarnaast zo’n 15 trainers en showmakers, meer theatraal. Die werelden passen prima. Onze financiële hoofd is een mevrouw; handig dat die rustig is. Stabiliteit, orde, controle: ja-maar, nuttig. Die heb je ook nodig.
Glenn van der Burg (Host): Wat is Omdenken? Haal eerst wat denkfouten weg.
Berthold Gunster (Geestelijk vader van Omdenken): Omdenken is niet simpel positief denken of blije-doos: “heb je maar één been, dan kan je leuk hinkelen.” Niet “kijk niet naar wat er niet is, maar naar wat er wel is.” In Afrika hebben ze geen eten; zeggen dat ze honger hebben is geen omdenken. Tweede vergissing: we denken niet dat je alles moet of kunt omdenken. Sommige problemen zijn er gewoon. Dan heb je ze te accepteren — en dat is niet prettig. Pijn, verdriet en rouw horen bij het leven en zijn zelfs vaak het startpunt. Er zijn vier manieren om met problemen om te gaan; omdenken is er één van.
Glenn van der Burg (Host): Managementliteratuur lijkt vaak op elkaar. Jij hebt een model?
Berthold Gunster (Geestelijk vader van Omdenken): Een probleem lijkt één ding van buitenaf, maar is altijd een combinatie van twee dingen: feit (wat er gebeurt) en een daaraan tegengestelde verwachting. Het hert op de weg is een probleem omdat je verwacht door te rijden. Ben je op zoek naar hertenvlees voor de barbecue, dan is hetzelfde feit een mogelijkheid. Dingen hebben op zichzelf geen betekenis; onze verwachting geeft betekenis. Als het probleem bestaat uit twee variabelen, kun je aan beide draaien. Soms kun je de feiten veranderen, soms niet. Soms kun je je verwachting veranderen, soms niet. Dat levert vier opties op: - Linksonder: je kunt noch feiten, noch verwachting veranderen. Dan rest waarnemen/ondergaan. Voorbeeld: chronische pijn, elke dag file die je niet kunt beïnvloeden. - Rechtsonder: je kunt feiten veranderen, verwachting niet. Oplossen. Voorbeeld: je band plakken. - Linksboven: feiten niet, verwachting wel. Loslaten. Voorbeeld: op je 68e geen astronaut meer worden. - Rechtsboven: zowel feiten als verwachting beïnvloeden: omdenken. Voorbeeld: windmeeritten in Groningen. Je kunt de wind niet veranderen, maar je laat je route door de wind bepalen. Je wilt dan meer van het “probleem”: hoe harder het waait, hoe leuker.
We willen vaak oplossen en terug naar hoe het was. Als dat niet lukt, gaan we harder duwen: vastdenken. Dan maak je van een probleem een ramp. Voorbeeld: targets niet halen, dan stunten met aanbiedingen; je haalt de target, maar trekt toekomstige omzet naar voren en leert klanten wachten op korting. Nog een voorbeeld: in Zweden kregen ambulancechauffeurs met veel sneeuwongelukken een slipcursus. Gevolg: meer ongelukken, omdat ze zich veiliger wanen en harder gaan rijden.
Glenn van der Burg (Host): Voordat je wat gaat doen, eerst analyseren.
Berthold Gunster (Geestelijk vader van Omdenken): Precies. Heel goed verkennen: wat verwacht ik precies, wat zijn precies de feiten? Dan kiezen in welk kwadrant je gaat zoeken. Vaak kun je in alle vier zoeken. Mooi voorbeeld: haarverlies bij mannen. Vier opties: - Oplossen: haarimplantaten e.d. - Loslaten: alles verandert, het is oké. - Waarnemen: elke dag in de spiegel en “shit. punt.” Je hebt een probleem, maar je maakt er geen probleem van dat je een probleem hebt. - Omdenken: kaal is de mode; als jij en je omgeving het echt stoer vinden, dan geldt de paradox: elke haar die je nog hebt is het probleem en moet eraf.
Glenn van der Burg (Host): We gaan naar onze nieuwe columnist, Wim Davidsen.
Glenn van der Burg (Host): We zijn blij want we hebben een nieuwe columnist. Wim Davidsen, HR- en Flexstrateeg bij zijn eigen bedrijf Jeng (D Z J + eng), onderzoeker, adviseur en presentator op het snijvlak van verrassende trendanalyses, stuwende strategie, alerte flexibiliteit en aanstekelijk werkgeverschap. Daarnaast hoofdredacteur van het vakblad Flexmarkt. Wim, ga je gang.
Wim Davidsen (Columnist; HR- en Flexstrateeg, hoofdredacteur Flexmarkt): Iedereen zegt dat “onze mensen ons belangrijkste kapitaal zijn”. Daarom hoor je zoveel bedrijven klagen over de krapte op de arbeidsmarkt. Met een werkloosheid van 3,6% is het moeilijk om goede mensen te vinden, te interesseren en betrokken te houden. Uit de conjunctuurenquête van CBS, EIB, KvK en MKB-Nederland blijkt dat ruim 25% van de werkgevers wordt geconfronteerd met een belemmerend gebrek aan personeel. Ze moeten kansen laten lopen omdat ze niet genoeg mensen hebben. 17 van de 62 subsectoren zitten boven die 25%, met uitschieters: 37% IT-dienstverleners, 39% ingenieursbureaus, 46% beveiligingsdiensten, 50% koeriersdiensten en 59% uitzendbureaus. Mega frustrerend. Maar ook een enorme leerkans: leer hoe je het hoger hangend fruit bereikt. Er zijn latent werkzoekenden die prima zitten maar te porren zijn voor iets mooiers. Er zijn nog steeds meer werklozen dan vacatures en honderdduizenden mensen die niet actief zoeken maar wel geïnteresseerd raken zodra een werkgever echt naar hun wensen luistert: werktijden, parttime, omscholing, training, coaching, sfeer, stimulerende collega’s en dito leidinggevenden. Er zit een leerplicht in aanstekelijk werkgeverschap. Vacatureteksten die arbeidsvoorwaarden beschrijven die passen bij de wensen van kandidaten trekken bewezen meer en betere kandidaten. Toch schrijven we overwegend slechte vacatureteksten. En waarom is er die vacature? Verloop. Tien jaar geleden al bleek dat het verloop onder jonge hoogopgeleiden op de toen krappe arbeidsmarkt 90% per jaar was. Onlangs nog een verhaal van een jonge hoogopgeleide die binnen een maand verloren was bij haar kersverse werkgever en opzegde. We zijn niet goed in werving en niet goed in werkgever zijn. Gemiste kans. De FD Gazellen, de snelst groeiende bedrijven, hebben helemaal geen moeite om mensen aan te trekken. Hun succes, verhaal en omgang met mensen maken ze aantrekkelijk. Keer op keer komt uit onderzoeken: zo’n 10% van de werkenden zegt enthousiast en bevlogen te zijn. Terwijl bruisend energieke mensen zorgen voor meer collegialiteit, hogere klanttevredenheid, meer ideeën, initiatief en betere innovatie, sterkere groei en hoger rendement, meer aantrekkingskracht en lager verloop. Aanstekelijk werkgeverschap snijdt aan vele kanten: je trekt de mensen die je nodig hebt, haalt het beste uit je mensen en zij halen het beste uit de mogelijkheden die jouw markt biedt. Aanstekelijkheid tegen alle kwalen. Voor alle kansen. Aanstekelijk zijn. Dat zouden meer werkgevers moeten doen.
Glenn van der Burg (Host): Dankjewel Wim Davidsen, onze verse columnist. Wil je meer luisteren van Wim? Ga naar onze website, klik op podcast en vind al onze columnisten bij elkaar, ook als playlist. Het kan tegenwoordig ook op Spotify: zoek op People Power Columns.
Glenn van der Burg (Host): Berthold Gunster is bij ons in de studio. Hij is de geestelijk vader van het Omdenken, en ik heb vandaag twee meeloopstagiairs in de studio, Rogier en Matthijs. Ze kregen vanochtend de opdracht: verdiep je in Berthold en bedenk wat je wilt vragen. Rogier heeft een vraag, Matthijs komt straks met een case.
Rogier (Meeloopstagiair): Ik las op uw site dat je een probleem moet analyseren. Maar als er een probleem is, zitten er vaak emoties bij. Hoe kunnen mensen hun gevoelens opzij zetten zodat ze uw techniek kunnen toepassen?
Berthold Gunster (Geestelijk vader van Omdenken): Gevoelens moet je niet opzijzetten; ze zijn deel van het vraagstuk. De kunst is die gevoelens te kennen en te benoemen: wat is het precies? Neem ze mee in je analyse. Ga als het ware boven jezelf hangen: zie dat je iets voelt en dat dat onderdeel is van het vraagstuk. Dat is lastig. Benoem het juiste woord (verdriet, frustratie, jaloezie) en onderzoek waar het vandaan komt. Gevoelens komen ergens vandaan. Veel mensen vinden dat moeilijk en gevoelens kunnen je blik vertroebelen. Maar je moet ze juist meenemen.
Matthijs (Meeloopstagiair): Ik kijk best vaak Netflix, maar ik moet ook leren. Soms schuif ik dat leren vooruit omdat ik Netflix wil kijken. Vooral mijn moeder vindt dat een groot probleem. Hoe zou u dat omdenken?
Berthold Gunster (Geestelijk vader van Omdenken): Veel beroepen waarvoor we nu opleiden, zijn weg als je van school komt. Je vergeet het meeste van wat je erin stopt. Mijn advies aan mijn kinderen: als je over wilt, doe dat met zo min mogelijk inspanning, tenzij je het leuk vindt. Wat je leuk vindt, doe je vanzelf. Het feit dat jij graag Netflix kijkt, betekent dat je brein daar blijkbaar veel van leert; anders vind je het niet leuk. Mijn advies aan je moeder: laat je een beetje met rust. Je leven komt wel op gang. Dreig je te blijven zitten en je vrienden kwijt te raken, dan gaat er een lampje branden. Je kunt discipline of wilskracht niet in iemand duwen. Eerst vinden wat je leuk vindt, daarna komen discipline en doorzettingsvermogen.
Glenn van der Burg (Host): Deze mannen zitten allebei op hockey en trainen vier keer per week. Dat klinkt als doorzettingsvermogen. Rogier en Matthijs, jullie hebben het geweldig gedaan.
Glenn van der Burg (Host): Berthold, wat een hoop producten hebben jullie: kaartspellen, kalenders, mutsen, kerstballen. En nu weer een nieuw boek: nummer 11. Hoe heet het?
Berthold Gunster (Geestelijk vader van Omdenken): Zoals Verwacht Loopt Alles Anders. Daarin staat het kwadrant uitgelegd en hoe je het toepast. Er komt ook een nieuwe theatershow over dit boek; we zijn nu aan het try-outen en volgend jaar zo’n veertig voorstellingen door het land. Bedrijven kunnen het ook als lezing of workshop inkopen. Misschien blijf ik het altijd een try-out noemen; past bij het idee van het boek.
Glenn van der Burg (Host): Organisaties maken plannen, maar de werkelijkheid loopt anders. Hoe verhouden die twee zich?
Berthold Gunster (Geestelijk vader van Omdenken): Veel succesvolle bedrijven doen dit al goed. Samsung begon als groentezaak, Nokia met rubberen laarzen, Philips met lampen, Google is fluïde. Ze doen dingen, kijken wat werkt en volgen wat opkomt. Mooi voorbeeld: Kodak wilde het goedkoopste fototoestel. Een rolletje dat je niet kunt wisselen is goedkoper. Probleem? Maak er je model van: stuur het rolletje met toestel naar de fabriek; wij halen het rolletje eruit, zetten er een nieuw in en sturen je foto’s en toestel terug. “You press the button, we do the rest.” De iPod Shuffle: Apple wilde een iPod met menu en scherm, maar dat was duur. Oplossing: geen menu. Je zet muziek erop en drukt op shuffle. Je verkoopt je tekortkoming als uniek en mensen beleven het echt zo. Bedrijven die dit niet doen, zijn de zielige bedrijven met krapteproblemen. Zie “we kunnen geen mensen krijgen” als uitdager om jezelf op een hoger niveau uit te vinden. Of verzin dingen waarbij je minder mensen nodig hebt. Omdenkcasus: groenteboer heeft eigenlijk vijf personeelsleden nodig maar kan er maar twee wit betalen. Maak schaarste aan mensen tot je model: zelfbediening. Bouwen met bakken naar binnen, hij staat bij de uitgang met weegschaal en kassa en kan in z’n eentje zes, zeven mensen tegelijk bedienen.
Glenn van der Burg (Host): Nog één laatste vraag. Theater versus lezing: wat doet theater?
Berthold Gunster (Geestelijk vader van Omdenken): Ik doe ook lezingen, eerder richting stand-up dan klassiek theater, zonder slides. Als theatermaker leer je het zo te vertellen dat het leuk, spannend en grappig is, met al je zintuigen erbij, terwijl je een goed verhaal vertelt. Als regisseur kijk ik door de ogen van het publiek: moet het sneller of langzamer, helder, de dynamiek tussen energie en rust, anekdotes en theorie. Theatraal verpakken helpt enorm.
Glenn van der Burg (Host): Volgende week zijn wij er weer. In de volgende aflevering van People Power komt Huub van Sieten langs. Hij is al lang bezig met waar wij in geloven: dat iedereen moet doen waar hij goed in is en waar hij plezier in heeft. Daarvoor heeft hij Talent First opgericht en daar boeken over geschreven. Jeroen Buscher gaat met hem in gesprek. Bedankt voor het luisteren naar People Power.