Voice-over (Jingle): Hoe geef je richting aan verandering? Hoe maak je impact met visie, leiderschap en innovatie? Je hoort het op het podcastkanaal New Business Radio. Listen Today, Lead Tomorrow. Hier vind je al onze programma's voor businessshapers. Met gesprekken met leiders, ondernemers en vernieuwers die hun organisatie klaarmaken voor de volgende sprong. Check je favoriete podcastplatform en abonneer je op New Business Radio. Listen Today, Lead Tomorrow. Nieuw Business Radio. Let's talk business. Met nu People Power met Glenn van der Burg. People Power is een programma over de kracht van mensen in organisaties. Met interviews en laatste inzichten voor betere prestaties en gelukkige mensen.
Glenn van der Burg (Host): Deze week ga ik in gesprek met Joop Schippers van de Universiteit Utrecht en Kène Henkens van het NIDI. Anne-Marije Buckens van Fifty Company komt ook nog langs met een column. Werk verandert; innovatie, digitalisering en globalisering beïnvloeden ons werk. Deze maatschappelijke verandering biedt kansen en brengt uitdagingen met zich mee voor de organisatie van werk. Profiteren sommigen meer dan anderen van baankansen, innovatie en veranderingen in werk-privé-balans? Misschien ontstaat er zelfs wel een tweedeling op het gebied van sekse, leeftijd, sociale klasse of etniciteit. People Power maakt samen met de Future of Work Hub van de Universiteit Utrecht een reeks programma’s over de toekomst van werk. De Future of Work Hub is een platform waar wetenschappers, organisaties en beleidsmakers samen maatschappelijke vragen beantwoorden over werk. In deze aflevering praten we over ouderen en werk. Ondanks de krapte op de arbeidsmarkt bevolken veel ouderen de kaartenbakken van gemeenten en UWV. Weinig werkgevers kiezen bewust voor de kwaliteiten van oudere werknemers, terwijl er juist een grote doelgroep én klantgroep is. Hoe komt het dat werkgevers niet kiezen voor oudere medewerkers en wat kunnen we daaraan doen? In de studio professor Joop Schippers van de Universiteit Utrecht en Kène Henkens van het NIDI, die ook bijzonder hoogleraar pensioensociologie is. Anne-Marije Buckens, oprichter van Fifty Company, verzorgt de column. Wil je de nieuwste afleveringen van People Power? Ga naar peoplepower.radio en abonneer je. Fijn dat je luistert naar People Power. Joop Schippers en Kène Henkens zijn in de studio. We hebben het over ouderen op de arbeidsmarkt. Kène, hoe oud is ‘een oudere’? Moet ik me al zorgen maken? Ik ben 48.
Kène Henkens (NIDI; bijzonder hoogleraar pensioensociologie): Het gaat nog net niet over jou, maar dat duurt niet lang meer. De definitie lag lang bij 45, is verschoven naar 50 en nu ligt de grens vaker rond 55, mede door de opschuivende pensioenleeftijd. Tien jaar geleden was werken als 60-plusser zeldzaam, nu veel normaler. Ouderen bevolken de arbeidsorganisaties meer dan vroeger. Maar als je als oudere je baan verliest, blijft het lastig, zelfs nu met krapte. Zeker voor 60-plussers, maar ook al bij 55-plus. Dat baanverlies is een keerpunt: ouderen hebben vaak een sterke positie zolang ze in dienst zijn, maar terugkeren na ontslag is moeilijker. Dat is geen typisch Nederlands fenomeen; in vrijwel elk Europees land zie je hetzelfde patroon. Er bestaan hardnekkige negatieve beelden over ouderen (minder productief, minder meebewegend, niet willen scholen), terwijl veel onderzoek laat zien dat die beelden vaak niet kloppen. Belangrijker nog zijn leeftijdsnormen: impliciete ideeën over wanneer je ‘te oud’ bent om iets te doen. Iemand van 55 als promovendus aannemen voelt ‘raar’, en men vreest sociale sancties: opmerkingen van collega’s, het idee dat ‘we dit hier nooit doen’. Dat is niet rationeel, het is gewoonte. Het goede nieuws: wat ‘raar’ voelt kan verschuiven. Werken na 60 werd snel gewoner door de pensioenleeftijdsverhoging. Net zoals een vrouwelijke loodgieter ooit ‘raar’ was en nu gewoner wordt. Maar het is taai, want het zit in hoofden. We roepen bijvoorbeeld bij tv-presentatoren snel “tijd om te verjongen”, terwijl de doelgroep juist vergrijst. Organisaties vergrijzen vanzelf als ze niet groeien; groei verjongt, stilstand zorgt voor een rechthoekige leeftijdsopbouw met relatief veel ouderen. Dat zien we nu in veel sectoren. Vergrijzing is daarmee de normale staat, niet de uitzondering. Acceptatie daarvan helpt.
Glenn van der Burg (Host): Gaat dit vanzelf over door tijd, of moeten we iets doen voor mensen die nu buiten staan? Er zitten mensen in de UWV-kaartenbakken die op hun 58e of 60e hun baan verloren en nu al jaren zonder succes solliciteren.
Joop Schippers (Professor arbeids- en emancipatie-economie, Universiteit Utrecht): De tijd lost veel op, maar de vraag is hoe lang je wilt wachten. Er is een groep van 50- en 60-plussers die honderden brieven stuurden, al jaren zonder baan, terwijl ze nog jaren tot AOW te gaan hebben. Maatschappelijk onwenselijk om hen buiten te laten. Ja, kennis kan deels verouderd zijn als sectoren verdwijnen (oude technologie, producten die we niet meer gebruiken), maar dat betekent niet dat mensen niets meer kunnen. Ze hebben ervaring met processen, soms leidinggegeven. Daar kun je gericht naar kijken en inzetten. Werkgevers hadden het lang makkelijk: er was een groeiende instroom uit onderwijs. Die droogt op (ontgroening). Het wordt rationeler om met ouderen aan de slag te gaan. Maar dat vraagt maatwerk. We hebben sterk bezuinigd op UWV; mensen die 30 jaar niet solliciteerden moesten digitaal hun weg vinden. Dat werkt niet goed. Gelukkig is er extra geld gekomen voor persoonlijke begeleiding, cruciaal juist voor deze groep die niet altijd digitaal vaardig is. Daarnaast: er zijn tekorten in veel sectoren. Dan is het vreemd om een grote groep buitenspel te laten zonder te onderzoeken wat mogelijk is. Van de circa 350.000 werklozen is ruwweg de helft 50-plus; veel daarvan langdurig werkloos. Jongeren stromen relatief snel uit, ouderen blijven hangen en verliezen werkritme. Als maatschappij moet je kiezen: of je zorgt voor een zachte landing tot pensioen (wat we grotendeels hebben afgebouwd), of je zorgt dat er echte toegang tot werk is. Nu ontbreekt beide te vaak.
Glenn van der Burg (Host): Bestaat er een oplossing die werkt, of zijn het vooral veel kleine maatregelen?
Kène Henkens (NIDI; bijzonder hoogleraar pensioensociologie): Er is geen kookboekoplossing; dit speelt overal. Het dominante beleidsklimaat vertrouwt op economische prikkels: kortere of strengere uitkeringen, sneller naar bijstand. Vroeger waren er regelingen (vervroegd pensioen, ruimere werkloosheidsregelingen) die een zachte landing boden; nu veel minder. De groep 63-jarigen met een uitkering zit klem. Taskforces en ambassadeurs leveren vaak vooral speeches op; daar worden we niet veel wijzer van. Er zijn wel bedrijven die bewust ouderen aannemen om hun voordelen (rust, geduld, doorzettingsvermogen), maar pas op voor nieuwe stereotypen. De variatie binnen ‘ouderen’ is groter dan het gemiddelde verschil tussen jong en oud. Bevestig de leeftijdsnorm niet; laat zien dat het onderscheid weinig zegt. Ondertussen is de grote beweging dat mensen massaal langer doorwerken; dat verklaart pensioenprotesten. Velen zouden eerder willen stoppen maar voelen zich gedwongen door te werken. Voor de groep langdurig werkloze ouderen kun je via gerichte om- en bijscholing, of ondernemerschap met begeleiding, perspectief bieden. En voor wie dat niet redt, kun je denken aan basisbanen: werk tegen minimumloon, bijvoorbeeld in publieke sector en zorg, waar bezuinigd is. Dat geeft zinvol werk, ontlast organisaties, en levert de niet-financiële voordelen van werk op: gezondheid, zingeving, collega’s.
Glenn van der Burg (Host): Straks een column van iemand die hier dagelijks mee bezig is: Anne-Marije Buckens van Fifty Company.
Anne-Marije Buckens (Oprichter, Fifty Company) – Column: Je hoort het al zeker 15 jaar als een langspeelplaat: als 50-plusser heb je het moeilijk met het vinden van een nieuwe baan. Werkgevers zouden vooroordelen hebben en niet zitten te wachten op de vastgeroeste, dure en vaker zieke 50-plusser. Die plaat kun je eindeloos blijven draaien. Totdat iemand er een andere plaat op legt: het verhaal achter het verhaal. In 2011, hartje crisis, werd de pensioenleeftijd verhoogd en de VUT afgeschaft. Babyboomers konden vaak tussen 58 en 65 met pensioen, maar Generatie X, Y en millennials moeten langer doorwerken. Raar om te zeggen: u moet langer doorwerken, en tegelijk te suggereren dat u na uw 50e toch bent afgeschreven. Ik studeerde af op ‘de 50-plusser op de arbeidsmarkt’ en ontdekte dat werkgevers veel positiever zijn dan in de media klinkt, mits kandidaten voldoen aan verwachtingen die ze aan íedere medewerker stellen. Vraag en aanbod vonden elkaar niet goed. Waarom vinden 50-plussers soms lastiger werk? Niet door pure leeftijd. De arbeidsmarkt verandert razendsnel: 25% van de huidige beroepen verdwijnt binnen 10 jaar; 60% van de kinderen in een nieuw instromende schoolklas krijgt straks een beroep dat we nu nog niet kennen. De loyale 50-plusser met lange dienstverbanden heeft die veranderingen niet altijd actief gevolgd; noodzaak ontbrak. Kom je dan op de arbeidsmarkt, dan blijken eisen, werkzaamheden en certificeringen veranderd. Bescheidenheid speelt ook mee: waar millennials mondig zijn opgevoed, is de 50-plusser vaak bescheiden. Aan de sollicitatietafel wint een overtuigend verhaal soms van inhoudelijke geschiktheid. En dan de banen: 80% wordt via netwerken vervuld. De plichtsgetrouwe 50-plusser vist – vaak aangespoord door UWV – in de 20% online vacatures, soms troebel en verouderd. Hij is onvindbaar, want te anoniem. Netwerken is dus essentieel: persoonlijk contact met regionale bedrijven, LinkedIn benutten. Maar je moet het wel weten. En de Gouden Kooi: in de jaren 90 bouwden we samen royale arbeidsvoorwaarden. Mensen richtten hun leven daarop in. Wensen kunnen daarom hoger liggen dan nu reëel is, en het deurtje gaat weer dicht. Wat gaan we doen? Stoppen met spreken over ‘problematiek’. In 10 jaar hielp ik met mijn team honderden 50- en 60-plussers aan werk. Als werkgevers hen niet wilden, dan ook niet via mij. Hoe langer we roepen dat 50-plussers zijn uitgerangeerd, hoe hardnekkiger het wordt. Beste 50-plusser, bevestig dat verhaal niet. Wees trots op je ervaring en vertel je levensverhaal met focus op je toegevoegde waarde: wat verbeter je concreet in maanden? Investeer in je loopbaan. Denk vooruit: bestaat je baan over vijf jaar nog, en past die bij jouw ambities? Breng je vaardigheden, talenten en drijfveren los van je functie in kaart – ontlabelen – en bespreek opties met een praktische loopbaanadviseur. Blijf leren. Beste werkgevers: kijk verder dan het cv (verleden). Nodig die 50-plusser uit, kijk hem in de bezielde ogen en bespreek hoe hij jouw bedrijf naar een next level brengt. Er zit zoveel meer in mensen dan op een A4’tje of zelfs op een langspeelplaat past.
Glenn van der Burg (Host): Dank je wel, Anne-Marije. We praten door met Joop en Kène. Joop, over basisbanen: Melkertbanen waren succesvol in uitvoering en waardering, maar weinig doorstroom, en daarom afgeschaft. Was dat wijs?
Joop Schippers (Professor arbeids- en emancipatie-economie, Universiteit Utrecht): Politiek destijds begrijpelijk, maar inhoudelijk jammer. Zeker na afbraak van delen van de verzorgingsstaat zijn zulke banen eerder méér nodig geworden. Denk aan bibliotheken, onderwijs, kunst en cultuur, en vooral de zorg. Er lopen experimenten met ‘aandachtsbanen’ in de zorg: aandacht kost geen hbo-V, maar levert veel op. Levenservaring is hier een plus. Basisbanen geven direct de niet-financiële baten van werk: betere gezondheid, geluk, sociaal netwerk, zingeving. Voor een deel van de langdurig werklozen is dit passend en maatschappelijk rendabel.
Kène Henkens (NIDI; bijzonder hoogleraar pensioensociologie): Voor de grote groep die wél werkt en langer blijft werken, is regie op de eigen loopbaan cruciaal. Denk eerder en actiever na of je op de juiste plek zit en wat nodig is om duurzaam inzetbaar te blijven. Werkgevers moeten dat faciliteren. Veel 60-plussers hebben chronische klachten die niet tot arbeidsongeschiktheid leiden maar wél aanpassingen vergen: taakaanpassingen, werkplekinrichting, werktijden. Rond pensionering ontstaat meer flexibiliteit (deeltijdpensioen, regelingen voor zware beroepen), maar ook dan zullen veel mensen langer doorwerken dan tot voor kort gebruikelijk was. Verantwoordelijkheid ligt bij werkgevers én werknemers.
Glenn van der Burg (Host): Leeftijdsnormen blijven hangen, maar misschien moeten we ook het beeld van werk bijstellen: niet ‘moeten doorwerken’, maar ‘willen doorwerken’ als het leuk en passend is.
Kène Henkens (NIDI; bijzonder hoogleraar pensioensociologie): Persoon–baanfit is belangrijk voor iedereen. Tegelijk blijft de levensloop vaak bestaan uit een fase van onderwijs, een fase van werken en bijdragen, en een fase van pensionering. Voor veel mensen is stoppen met werken een bevrijding met nieuwe mogelijkheden. Het idee dat pensionering een crisis is, is achterhaald. Het gaat om balans: langer leven, deels langer werken, én ruimte voor zinvolle invulling buiten werk.
Glenn van der Burg (Host): Ik heb genoten van dit uur. Dank voor jullie inzichten. Joop Schippers (Universiteit Utrecht) en Kène Henkens (NIDI), dank. De volgende aflevering van People Power: Jan Jansen, HR-manager bij SVZ, over hoe hij zorgt voor People Power binnen zijn organisatie. Je vindt ons op peoplepower.radio. Fijn dat je luisterde.