Voice-over (Jingle New Business Radio): Hoe geef je richting aan verandering? Hoe maak je impact met visie, leiderschap en innovatie? Je hoort het op het podcastkanaal New Business Radio. Listen Today, Lead Tomorrow. Nieuw Business Radio. Let's talk business. Met nu People Power met Glenn van der Burg.
Glenn van der Burg (Host): People Power is een programma over de kracht van mensen in organisaties. Deze week ga ik in gesprek met Ronald Derks van de gemeente Delft en Bas van Leeuwen van de gemeente Amsterdam, beiden auteurs van het boek De ideale ambtenaar. En Matthijs Verburg van eelloo is ook in de studio. Is een ambtenaar een integere bureaucraat die doet wat er in de regels staat? Door de decentralisering van veel taken en veranderingen in de samenleving wordt er meer gevraagd: ondernemerschap en verbinding horen er ook bij. Zijn die kwaliteiten te verenigen? En hoe word je de ideale ambtenaar? Ronald Derks, directeur Samenleving & Veiligheid van de gemeente Delft. Bas van Leeuwen, Hoofd Advies & Ondersteuning Wonen van de gemeente Amsterdam. En Matthijs Verburg, ondernemer bij eelloo. Fijn dat jullie er zijn. Laten we naar de wereld van de ambtenaar kijken: die is enorm in beweging door de overheveling van taken naar gemeenten. Ronald, help ons op weg: hoe groot is die verandering?
Ronald Derks (Directeur Samenleving & Veiligheid, Gemeente Delft): Die verandering gaat verder terug dan de afgelopen jaren. We hebben gekeken naar zo’n 150 jaar, van het Weberiaanse denken waarin je als ambtenaar vooral de regels volgde, via de jaren tachtig met Thatcher en Reagan waar de overheid meer als bedrijf moest functioneren met klantgerichtheid, targets en ondernemerschap, naar nu, waar het vooral gaat om in verbinding staan met de samenleving en samen maatschappelijke waarde creëren. Dat moet je kunnen verbinden; dat is echt wat anders.
Glenn van der Burg (Host): Ik zie de kleuren van Management Drives al voor me: van blauw naar oranje naar groen.
Bas van Leeuwen (Hoofd Advies & Ondersteuning Wonen, Gemeente Amsterdam): Interessant is dat die verandering vaak als absoluut wordt beschreven: vroeger zo, nu totaal anders. Wij zien juist dat elke rol een andere mix van die drie stijlen vraagt. En die klassieke rol – de regels kennen, navolgbaar en terugvindbaar zijn – blijft belangrijk. Gelijke input is gelijke output. In sommige rollen is dat fundament cruciaal.
Glenn van der Burg (Host): Vergeten we dat fundament wel eens als we ondernemerschap en verbinding omarmen?
Bas van Leeuwen (Hoofd Advies & Ondersteuning Wonen, Gemeente Amsterdam): Je ziet vaak normatieve lijstjes: de nieuwe ambtenaar moet proactief, ondernemend, KPI-gedreven en buiten verbonden zijn. Dan valt het kennen van procedures soms weg, terwijl dat juist de basis is voor transparant en zorgvuldig handelen.
Glenn van der Burg (Host): Als ik het plat sla: bij instanties als UWV of Belastingdienst zag je soms dat de basis uit het oog raakte en nieuwe doelen leidend werden. Te kort door de bocht?
Ronald Derks (Directeur Samenleving & Veiligheid, Gemeente Delft): Het gaat om de juiste mix. Er is niet één profiel voor altijd en overal. Bewust zijn van verschillende manieren om je rol te zien en kunnen schakelen in de situatie is het belangrijkst. En het moet ook bij jou als persoon passen.
Glenn van der Burg (Host): Over die ideale ambtenaar denk je snel aan één type, maar jullie zeggen: die bestaat niet of juist heel veel.
Bas van Leeuwen (Hoofd Advies & Ondersteuning Wonen, Gemeente Amsterdam): We kozen bewust voor een prikkelende titel. Op verjaardagen horen we alle grappen wel. We begonnen beschrijvend, spraken velen, tot een professor zei: maak het normatief, een zelftest. Dat werd de aanjager: reflectie op je eigen handelen, beweging creëren, een knuppel in het hoenderhok.
Matthijs Verburg (Ondernemer, eelloo): Wij spreken vaak over profielen in selectie. Je hoort beide kanten terug: nauwgezet regels hanteren en verantwoorden, én een meelevende, ondernemende overheid. Dat is veel. En je wilt geen éénheidsworst aan de poort. Richt je op gedrag als organisatie: beloon het, bespreek het, haal procesdrempels weg. Anders krijg je het “alleen maar aanvallers” voetbalteam.
Glenn van der Burg (Host): Wat zit er in de test en hoe werkt die?
Bas van Leeuwen (Hoofd Advies & Ondersteuning Wonen, Gemeente Amsterdam): We vertaalden de drie hoofdstromingen – de bureaucraat, de ondernemer, de verbinder – naar een zelftest. Die is getoetst als meetinstrument en inmiddels door zo’n 1500 mensen in workshops gedaan. Het geeft taal om te reflecteren: wat heeft ons team, onze opdracht, onze organisatie nodig? En het geeft trots: de excellente bureaucraat die alles kent is enorm waardevol, ook als “buiten zijn” sexyer lijkt.
Ronald Derks (Directeur Samenleving & Veiligheid, Gemeente Delft): Belangrijk: de test is niet bedoeld voor oordeel of selectie. Het is waardevrij en bedoeld om te handelen. De workshop is het vonkje; de beweging moet daarna komen.
Matthijs Verburg (Ondernemer, eelloo): Mooi is dat je niet afvinkt of iemand “het” heeft, maar vraagt: dit is belangrijk, hoe ga jij met jouw talenten dat laten zien? En niet alleen aan de poort, ook intern. Voorkom dat groepen pas in reorganisaties horen dat er ander gedrag nodig was. Help bestaande ambtenaren tijdig aan te haken.
Bas van Leeuwen (Hoofd Advies & Ondersteuning Wonen, Gemeente Amsterdam): We zien veel trainees, beleidsadviseurs, managers, HR-professionals. En juist herplaatsingskandidaten hebben baat bij waardevrije reflectie: wat mis ik nu, wat heb ik te bieden?
Glenn van der Burg (Host): Jullie klinken soms als consultants, maar jullie zijn leidinggevenden. Hoe maak je dit concreet?
Ronald Derks (Directeur Samenleving & Veiligheid, Gemeente Delft): Wij gebruiken de strategische driehoek van Mark Moore: politiek (legitimiteit), eigen organisatie (cultuur, middelen) en samenleving (maatschappelijke waarde). Jij staat in het midden en laveert tussen die domeinen. Niet altijd verbindend of altijd ondernemer, maar steeds de balans zoeken. In Delft zag ik in het sociaal domein veel betrokken adviseurs die bij juristen of financiën bleven uitleggen “waarom het belangrijk is” in de stad, maar moeite hadden voorbij de inhoud te gaan. Leer je te verplaatsen in zorgvuldigheid, financiële onderbouwing en rechtmatigheid; zo vergroot je de kans van slagen in de stad.
Glenn van der Burg (Host): We gaan naar de column van Madeleine Strik over humor en creativiteit.
Madeleine Strik (Sociaal psycholoog, columnist): Creativiteit is volgens onderzoek de belangrijkste soft skill in organisaties. Mijn stelling: humor zorgt voor creativiteit. Het maken en begrijpen van humor is een creatief proces dat andere creativiteit in gang zet. Humor verbindt twee incongruente perspectieven, zoals in de mop van Herman Finkers: “Hoe wilt u geknipt worden?” “Topless.” Creatieve vondsten doen dat ook, zoals de Noorse uitvinder van de kaasschaaf die het idee uit de houtschaaf haalde. Experimenteel blijkt: na een half uur comedy zijn mensen creatiever dan na een serieuze documentaire. Het is niet “leuk” op zich dat helpt, maar het creatieve van humor. Dus: wees niet altijd serieus, doe samen iets geks, wissel grappige anekdotes uit. Een wijnproeverij is gezellig, maar humor stimuleert creativiteit specifieker.
Glenn van der Burg (Host): Dank je wel, Madeleine. Elke maand bewijs je waarom samen lachen zo belangrijk is.
Glenn van der Burg (Host): We praten verder met Ronald, Bas en Matthijs. Stel, ik ben leidinggevende met een team ambtenaren. Morgen wil ik aan de slag. Wat moet ik doen?
Ronald Derks (Directeur Samenleving & Veiligheid, Gemeente Delft): Koop het boek voor je team en ga vooral in de praktijk oefenen. Stel teams samen met verschillende achtergronden, expertise en persoonlijkheden. En let ook op de kijk op de rol: wil je alleen verbinders of juist een mix van de drie ideaaltypen? Maak dat belangrijk in selectie en ontwikkeling.
Bas van Leeuwen (Hoofd Advies & Ondersteuning Wonen, Gemeente Amsterdam): Heel praktisch: neem je opdracht en doe die eens 100% via elk van de drie brillen. Eén keer als ultieme bureaucraat, één keer als ultieme ondernemer, één keer als ultieme verbinder. Het wordt vaak absurdistisch, je lacht veel, maar je ziet wat je moet behouden en wat belemmert. Kijk wat je echt nodig hebt, zoals een goed archiveringssysteem om navolgbaar te blijven, en praat met je informatieprofessionals. En check steeds: is dit mensentaal, zonder jargon?
Ronald Derks (Directeur Samenleving & Veiligheid, Gemeente Delft): Wees het eens over de opgave en uitgangspunten. Maak het desnoods absurd groot, en kijk wat overeind blijft. Dat maakt zichtbaar wat echt essentieel is en wat je liever kwijt bent.
Matthijs Verburg (Ondernemer, eelloo): Gun de ideale ambtenaar ook lef. Zie je dat de bedoeling niet gehaald wordt, kaart het aan en experimenteer. Soms is het beter achteraf vergeving te vragen dan vooraf toestemming. Niet om solistisch te doen, maar om het vuur aan te wakkeren als iets niet loopt.
Glenn van der Burg (Host): Wat zegt jullie ideale ambtenaar over de ideale leidinggevende ambtenaar?
Ronald Derks (Directeur Samenleving & Veiligheid, Gemeente Delft): Maak jezelf niet groter dan je bent. Je hoeft niet de inspirator, de slimste of de visionair te zijn. Stel mensen in staat hun talenten te etaleren. Neem besluiten als het moet, maar organiseer vooral leren en inspiratie met elkaar. Zit soms op je handen; als jij de ruimte inneemt, kan een ander die niet pakken.
Bas van Leeuwen (Hoofd Advies & Ondersteuning Wonen, Gemeente Amsterdam): Grenzen zijn nodig: zonder grenzen geen vrijheid. Maar binnen die kaders: geef ruimte. Zeg ook hardop dat het oké is om te bewegen en dingen te proberen. Er staan in ons boek bijdragen voor leidinggevenden, en we flirten met een volgend boek over leiderschap.
Matthijs Verburg (Ondernemer, eelloo): Ik ga het boek kopen en lezen. 900.000 ambtenaren is een bonte verzameling; mooi om te kijken hoe je dat beter laat aansluiten op deze tijd.
Glenn van der Burg (Host): Dank jullie wel: Ronald Derks (gemeente Delft), Bas van Leeuwen (gemeente Amsterdam), auteurs van De ideale ambtenaar, en Matthijs Verburg (eelloo). In de volgende aflevering van People Power Change gaat Jeroen Buscher in gesprek met Martijn de la Haye, directeur marketing en communicatie van AFAS. Meepraten of meer programma’s? people-power.nl