Glenn van der Burg (Host, People Power): Werk verandert. Innovatie, digitalisering en globalisering beïnvloeden ons werk. In samenwerking met de Future of Work Hub maken we een reeks over de toekomst van werk. Vandaag hebben we het over wat vaak de “onderkant” van de arbeidsmarkt wordt genoemd, een rotterm waar we hopelijk iets beters voor vinden. Werk kan veel waarde bieden, maar je moet wel toegang hebben. Wat speelt daar qua geld en zekerheid, zeker in het licht van de WRR en de commissie Borstlap? In de studio: professor Joop Schippers (Universiteit Utrecht), Jacqui van Stigt (landelijk vakbondsbestuurder FNV Metaal en Techniek en Metalektro) en Gerwin Ordelmans (directeur Axent Groen, Hacron Groen en Hacron Schoon, Vebego). Fijn dat jullie er zijn. Joop, twee stevige rapporten kort na elkaar. Toeval?
Joop Schippers (Hoogleraar Arbeidseconomie, Universiteit Utrecht): Nee. Politieke partijen schrijven aan verkiezingsprogramma’s; wil je impact, dan moet je nú de agenda zetten. De WRR kijkt meer naar lange termijn en trends van 20–30 jaar. Borstlap is juridischer en dichter op het hier-en-nu van wet- en regelgeving. Ze vullen elkaar aan, al is niet alles uitgewerkt.
Glenn van der Burg (Host, People Power): Borstlap spreekt zelfs van een nieuwe sociale kwestie: verschillen in bescherming en toerusting nemen toe en versterken sociale scheidslijnen. Jacqui?
Jacqui van Stigt (Landelijk vakbondsbestuurder, FNV Metaal en Techniek en Metalektro): We herkennen de analyse. Verschillende type contracten concurreren met elkaar terwijl het werk vaak hetzelfde is. Flex wordt te vaak ingezet als kostenreductie. En “onderkant” is misleidend: flexibilisering raakt de hele arbeidsmarkt, ook hogere segmenten. Het gaat ons om vakmanschap, waardering, respect, een fatsoenlijk inkomen en zekerheid in werk en inkomen, voor iedereen.
Glenn van der Burg (Host, People Power): Waarom nú dit onderwerp?
Joop Schippers (Hoogleraar Arbeidseconomie, Universiteit Utrecht): Omdat de tweedeling tussen vaste banen en flexbanen doorzet. Flex belemmert bijvoorbeeld het krijgen van een hypotheek, kan gezinsvorming uitstellen, en vooral: in flexwerkers en veel zzp’ers wordt minder geïnvesteerd. Minder onderhoud van vaardigheden en menselijk kapitaal remt innovatie en schaadt uiteindelijk het verdienvermogen van de economie.
Glenn van der Burg (Host, People Power): En wat met mensen die moeilijk toegang hebben: weinig opleiding, nieuwkomers, laaggeletterdheid?
Joop Schippers (Hoogleraar Arbeidseconomie, Universiteit Utrecht): Dat speelt óók. Naast taal en rekenen komt digitale geletterdheid erbij. Wie al achterstand heeft, stapelt die op: dubbele achterstanden en een groeiende kwetsbare groep.
Glenn van der Burg (Host, People Power): Gerwin, wie werken er bij jullie en wat doen jullie om duurzame arbeid te realiseren?
Gerwin Ordelmans (Directeur Axent Groen, Hacron Groen en Hacron Schoon, Vebego): Vebego telt ruim 36.000 medewerkers, van wie 6.000 met afstand tot de arbeidsmarkt. Ze zijn loyaal maar hebben niet altijd de springplank om makkelijk te wisselen. We investeren zwaar in instroom en een warme landing, in vakvaardigheden én algemene vaardigheden zoals communicatie. We gaan ook verder de privésfeer in: vitaliteit, sportabonnementen, budgetcoaching, gezond koken. Niet uit filantropie alleen: onze strategische ambitie is dagelijks positieve impact op 10 miljoen mensen én we bouwen zo aan continuïteit. We meten betrokkenheid, betekenisvol werk en werkgeluk. De deur staat open, daarna leiden we mensen op tot toppers in schoonmaak, zorg en groen.
Glenn van der Burg (Host, People Power): Hoe zorgen we dat instroom leidt tot goed werk, in WRR-termen?
Joop Schippers (Hoogleraar Arbeidseconomie, Universiteit Utrecht): Werk geeft inkomen, maar ook ritme, collega’s, maatschappelijke waarde en beroepstrots. Mensen gaan met voldoening naar huis, ook in werk dat van buitenaf “gewoon” lijkt.
Glenn van der Burg (Host, People Power): Gerwin, wat vertellen mensen thuis?
Gerwin Ordelmans (Directeur Axent Groen, Hacron Groen en Hacron Schoon, Vebego): Dat ze moe maar voldaan zijn. Het is fysiek werk, maar ze doen mee, worden erkend en hebben ritme. Ze zijn trots: of het nu om plantsoenen gaat, het Mediapark, scholen, universiteiten of ziekenhuizen. Mensen zijn trots op het Vebego-jasje en vertellen dat op verjaardagen.
Jacqui van Stigt (Landelijk vakbondsbestuurder, FNV Metaal en Techniek en Metalektro): De waarde van dit werk werd zichtbaar tijdens de FNV Schoonmaak-acties: als Nederland niet wordt schoongemaakt merk je pas hoe cruciaal het is. Tegelijk zien we veel flex en korte diensten die mensen onzeker maken en tot te lage maandinkomens leiden. Betere regulering en bescherming zijn noodzakelijk.
Glenn van der Burg (Host, People Power): Gerwin, hoe ga je om met kleine contracten en te weinig uren, zeker in de schoonmaak?
Gerwin Ordelmans (Directeur Axent Groen, Hacron Groen en Hacron Schoon, Vebego): In groen en zorg is het minder een probleem dan in schoonmaak, waar avonduren gebruikelijk zijn. Als bijverdienste kan dat, maar als hoofdinkomen is 25+ uur nodig. We roepen opdrachtgevers op voor dagschoonmaak. Integreer schoonmakers overdag in het bedrijf; dat maakt plannen en fatsoenlijke roosters makkelijker.
Jacqui van Stigt (Landelijk vakbondsbestuurder, FNV Metaal en Techniek en Metalektro): Onderliggend is het uitbesteden en opknippen van werk. Waar werk vroeger onderdeel was van één sociale eenheid met vaste banen en goede voorwaarden, is veel afgesplitst naar lager betaalde, minder gewaardeerde banen met flex. Overheid als opdrachtgever bezuinigt via aanbestedingen op prijs; die druk komt bij de werkenden terecht. Kwaliteit van werk lijdt eronder.
Glenn van der Burg (Host, People Power): Joop, hoe keren we dit? Alles werd geoutsourcet, zelfs administratief werk.
Joop Schippers (Hoogleraar Arbeidseconomie, Universiteit Utrecht): Maak flex écht duurder voor werkgevers, bijvoorbeeld via premie-opslagen. Flex is een tijdelijke dienst: zoals een gehuurde bungalow per week duurder is dan een gekocht huis. Dan wordt in dienst nemen vanzelf logischer. En: combineer taken tot volwaardige banen, bijvoorbeeld dagschoonmaak plus kantine of receptie.
Glenn van der Burg (Host, People Power): Gerwin, als iedereen gaat insourcen, is dat funest voor jullie?
Gerwin Ordelmans (Directeur Axent Groen, Hacron Groen en Hacron Schoon, Vebego): Ik ben juist voor outsourcen naar specialisten, mits er eerlijk wordt aanbesteed op kwaliteit, niet alleen prijs. Dan krijgen werkzaamheden de erkenning en investering die ze verdienen en maakt het minder uit waar iemand formeel werkt.
Farid Tabarki (Columnist, Tijdgeestonderzoeker): Kent u dat verhaal van die inbreker in Vancouver die door de mand viel? Hij dacht dat hij een winkel ging bestelen, maar kwam in een escape room terecht waar hij niet meer uitraakte. Ten einde raad belde hij 911. Moraal: af en toe een uitdagend spel spelen vergroot uw kansen als inbreker. Breder: word weer homo ludens, de spelende mens. Spel werkt bij leren, bij kinderen en professionals, musea spelen erop in, escape games betrekken en leren. In teams leren spellen over diversiteit, gemeenschappelijke taal en vertrouwen. Spel creëert veilige leeromgevingen: van zorgsimulaties tot managementgames. Dagelijks kort spelen helpt soft skills en leven lang ontwikkelen. Organiseer eens een teamuitje in het bos met oud-mariniers en een helder einddoel. Leerzaam én leuk, maar vergeet ontspanning niet.
Glenn van der Burg (Host, People Power): We praten over mensen aan de praktische kant van de arbeidsmarkt. Het speelt al lang. We hadden Melkert-banen, sociale werkvoorzieningen, UWV-experimenten. Moeten we accepteren dat het is wat het is? Of kunnen we het veranderen?
Joop Schippers (Hoogleraar Arbeidseconomie, Universiteit Utrecht): Yes we can. De Nederlandse flex-omvang is geen natuurwet maar het resultaat van beleid sinds Kok, doorgezet onder Balkenende en Rutte. Fiscale voordelen voor zzp en goedkoop flex sturen verkeerde keuzes. Veel tijdelijk werk is feitelijk vast werk dat elke twee jaar rouleert: inefficiënt, kost productiviteit. Draai dat om met andere prikkels.
Glenn van der Burg (Host, People Power): WAB maakt flex duurder, maar nog niet genoeg. De rapporten schetsen urgentie en spreken van tweedeling.
Joop Schippers (Hoogleraar Arbeidseconomie, Universiteit Utrecht): Precies. De urgentie is nu breed erkend.
Jacqui van Stigt (Landelijk vakbondsbestuurder, FNV Metaal en Techniek en Metalektro): Let ook op perverse prikkels zoals de lage-inkomensvoordeel (LIV): een subsidie voor lage lonen in sectoren als retail. Stijgen de lonen door goede cao’s, dan daalt de subsidie: bizar. Richt ondersteuning op echte productiviteitsgroei en begeleiding. UWV is uitgekleed; wie veel begeleiding nodig heeft, krijgt e-modules. Herstel persoonlijke begeleiding, scholing en ondersteuning. Borstlap pleit voor loopbaanwinkels: laagdrempelige plekken met hoge slagingskans—die hadden we vroeger voor vrouwen en migranten en hebben we afgeschaft.
Glenn van der Burg (Host, People Power): Gerwin, ondanks de structuur doen jullie het anders. Waarom en wat werkt?
Gerwin Ordelmans (Directeur Axent Groen, Hacron Groen en Hacron Schoon, Vebego): We willen goed doen en weten dat arbeidsmarkten golven. Je moet óók je bedrijf verkopen aan je eigen mensen: probeer de beste werkgever te zijn en richt je organisatie daarop in. Werk samen met praktijkscholen; succesvolle stages leveren gegarandeerde banen op. We helpen met schuldhulp, ritme, opleiding. Het vraagt vasthoudendheid en intrinsieke motivatie; Vebego is 75 jaar een familiebedrijf met die drijfveer.
Jacqui van Stigt (Landelijk vakbondsbestuurder, FNV Metaal en Techniek en Metalektro): Mooi voorbeeld. Te vaak zien werkgevers werknemers als kostenpost en investeren ze niet, terwijl juist duurzame arbeidsrelaties en leven lang leren nodig zijn. Werknemers dragen het resultaat; behandel ze daar ook naar.
Glenn van der Burg (Host, People Power): Er hangt ook een stigma rond “personeel”—“we wensen je veel personeel” is geen compliment. Vroeger waren bedrijven sociale eenheden met gedeelde belangen; nu overheerst het aandeelhoudersdenken. Stakeholderdenken moet terug. En wie denkt dat dat niet loont: Firms of Endearment laat zien dat stakeholdergerichte bedrijven langdurig significant winstgevender zijn. Laten we werkgeven weer zien als wat het is: een gift en verantwoordelijkheid. Dank aan Gerwin Ordelmans (Axent Groen, Hacron Groen, Hacron Schoon), Joop Schippers (Universiteit Utrecht) en Jacqui van Stigt (FNV). In de volgende aflevering filosoferen we met Ben Kuiken, De Organisatiefilosoof. Peoplepower met Glenn van der Burg. Meer luisteren? people-power.nl