Voice-over (Jingle): Hoe geef je richting aan verandering? Hoe maak je impact met visie, leiderschap en innovatie? Je hoort het op het podcastkanaal New Business Radio. Listen Today, Lead Tomorrow. New Business Radio. Let's talk business. Met nu People Power met Glenn van der Burg.
Glenn van der Burg (Host): People Power is een programma over de kracht van mensen in organisaties. Deze week gaan we in People Power Café Forum in gesprek over afscheid. Afscheid is een beetje doodgaan, zeggen de Fransen. In de managementliteratuur vind je er weinig over: het opbreken van een partnership, het beëindigen van een joint venture, het liquideren van een onderneming, het ontslaan van medewerkers. Allemaal thema’s die we associëren met mislukken, met falen. Is dat terecht? Waarom neem je afscheid? Hoe neem je afscheid? Zijn er regels, principes? Hoe ga je met afscheid om? We spreken erover met Gerrie Strik, gepromoveerd op werk van Hella Haasse, directeur van de Vrije Hogeschool en mede‑initiatiefnemer van het Dwarsloperfestival in Zeist, en met Laurens Knoop, oprichter en creatief directeur van The School of Life. In de studio zoals altijd: Harry Starren en ik, Glenn van der Burg. Fijn dat je luistert.
Harry Starren (Co‑host): Afscheid nemen bestaat niet. Er komen meteen allerlei liedjes in mijn hoofd. Hoe erger het afscheid, hoe sterker we elkaar beloven dat het maar voor even zal zijn. Ik heb een hekel aan afscheid nemen. Op feestjes zeg ik het liefst gewoon doei en ga weg. Of ik ga niet weg totdat ik naar buiten gedwijld word omdat het bier op is.
Glenn van der Burg (Host): We gaan het vandaag hebben over afscheid, in het leven en vooral in werk. We hebben twee gasten. Wat waren je eerste associaties, Laurens, bij afscheid op het werk?
Laurens Knoop (Oprichter en creatief directeur The School of Life): Ik dacht aan een partner met wie ik afscheid nam. Dat was pittig. We begonnen samen The School of Life; ik ben doorgegaan, hij ging door met de Vrije Academie. Zijn er regels en principes? Voor mij is er één: doe nooit lelijk in het afscheid. Afscheid gaat vaak gepaard met meningsverschillen en pijn. Je kunt verleid worden tot lelijke gedachten en woorden, maar woorden blijven na‑ijlen. Je eigen positie is in het begin nog niet geneutraliseerd, je bent subjectief. Soms zit je er zelf een beetje naast. Een principe vind ik ook: iemand die ontslagen wordt, krijgt toch een goed afscheid. Dat is niet hypocriet. Natuurlijk, als iemand in de kassa heeft gegraaid is een feestje lastig, maar in het algemeen is de situatie genuanceerd en ben je geneigd te harde oordelen te vellen die later milder worden.
Harry Starren (Co‑host): Komen er in het bedrijfsleven veel vechtscheidingen voor?
Laurens Knoop (Oprichter en creatief directeur The School of Life): Absoluut. Esther Perel, wereldberoemd relatiedeskundige die we bij The School of Life hebben, begeleidde meer dan duizend vechtscheidingen. Ze maakt nu de stap naar werkrelaties. Patronen uit je jeugd, hechting, omgang met autoriteit, neem je mee naar werk. Veel mensen kunnen niet omgaan met een baas, gewoon omdat hij de baas is.
Glenn van der Burg (Host): Hoe ligt dat bij jou, omgaan met autoriteit?
Laurens Knoop (Oprichter en creatief directeur The School of Life): Ik kan goed met autoriteit omgaan, maar als je zelf lang de leiding hebt, raak je eraan gewend dat jij bepaalt. Macht corrumpeert. Je kunt bozig worden als het niet naar je zin gaat, in wachtrijen, in het verkeer. Herkenbaar.
Harry Starren (Co‑host): Laurens, je bent hier voor de tweede keer; we vonden het prachtig de vorige keer. Gerrie, afscheid in het werkende leven: wat zijn jouw gedachten?
Gerrie Strik (Directeur Vrije Hogeschool): Ontmoeting is fijner dan afscheid. In ontmoeting is er verwachting en hoop; er is nog niets misgegaan. In afscheid is hoop teleurgesteld of is er verveling ontstaan. We hebben weinig rituelen voor afscheid; we hebben vooral procedures en processen. Dat zijn onsympathieke rituelen. In Nederland, in organisaties en stichtingen, gaat afscheid vaak obligaat. Als je geluk hebt is er een georganiseerde borrel, maar vaak wordt het vergeten of willen mensen het niet. Als er incompatibiliteit van karakters is, voelt een goed afscheid huichelachtig. Toch is het ongelooflijk belangrijk: het is helend en schadelijk als je het achterloos doet. Het werkt door bij iedereen: zo gaat het hier, dat kan mij ook overkomen. Een goede afscheidstoespraak laat horen of de baas je kent. Vaak hoor je obligate dingen die tegen iedereen gezegd kunnen worden. Er zijn bazen die in hun speech vooral over zichzelf praten. En er zijn ook militairen die zeggen: ik praat net zo lang tot iemand tranen in de ogen heeft. Dat vind ik eigenlijk sterk: dan heb je elkaar echt gezien. Dat lukt niet met een procedure; dan betrek je je hart niet. Contractueel kun je best opnemen: als het niet goed gaat, hoe gaan we uit elkaar?
Laurens Knoop (Oprichter en creatief directeur The School of Life): Ik ken een voorbeeld van een scheidingsfeest: alle vrienden uitgenodigd, in het openbaar uitgesproken. Zoals in Marriage Story. Het werkte goed; memorabel. Funerals zijn vaak gezelliger dan bruiloften; mensen komen samen en zeggen: jammer dat dit de reden is. Ik snap ook weerstand tegen scheidingsfeesten; het kan trendy voelen. Maar overlijdensfeesten waarbij je er zelf nog bij bent, zoals vermoedelijk David Bowie, zijn ook voorstelbaar.
Harry Starren (Co‑host): Toen ik wegging bij de Baak, hoorde ik ongeveer wat ze later bij mijn begrafenis zouden zeggen. Wat zeggen ze bij een werkafscheid over je? Dat is waardevol: je bent erbij. Het mooiste wat ik hoorde: je hebt er geen omkijken naar. Dat geeft vertrouwen. In samenwerking is dat het criterium: komt wel goed.
Laurens Knoop (Oprichter en creatief directeur The School of Life): Vertrouwen is het criterium. Een hoogleraar zei ooit: jou kun je om een boodschap sturen. Dat raakte me. Fouten mogen, maar commitment is alles.
Glenn van der Burg (Host): We werken steeds vaker tijdelijk samen in projecten. Een voortdurende stroom van afscheid. Hoe gaan we daarmee om?
Harry Starren (Co‑host): Misschien streef je dan juist naar bestendigheid in je privérelaties. Koester oude, onbaatzuchtige vriendschappen zonder belang.
Laurens Knoop (Oprichter en creatief directeur The School of Life): Aristoteles onderscheidt vriendschap uit nut, uit plezier en de ware vriendschap waarin je je echt om de ander bekommert. Haal je vriendenkring daar langs en verdiep vaste relaties, anders bestaat je leven uit gelegenheidsvrienden.
Gerrie Strik (Directeur Vrije Hogeschool): Op de Vrije Hogeschool werken we intens samen. Collega’s zeiden: we hebben al jaren een relatie. Dat is ook zo: je ziet elkaar meer dan je gezin. Studenten ervaren binnen twee maanden een huis, een vriendschapscultuur. Dan wordt afscheid nemen belangrijk. We werken met rituelen: studenten schrijven bij instroom een wens voor het jaar, die in een kist gaat. Aan het eind wordt de wens voorgelezen en in vuur gelegd. We begeleiden het afscheid; het is vaak een tranendal. Mensen zeggen: we zien elkaar snel weer, om het draaglijk te maken. Dat is niet liegen, maar uitspreken: versta mijn vertrek niet verkeerd.
Harry Starren (Co‑host): Afscheid is pijnlijk, maar ook nodig. Anders zuddert alles door. Soms moet je hard zijn en definitief uit elkaar gaan. Ik laat dingen vaak wegzudderen; het lef om het expliciet te beëindigen heb ik niet altijd. Reünies vallen vaak tegen: patronen herstellen zich in vijftien minuten, je hebt alleen verleden. We hebben ook geen ritueel voor de overgang van zoon of dochter naar volwassene; je moet afscheid nemen van je ouders om terug te komen in een nieuwe relatie. In organisaties is promotie vergelijkbaar: je wordt boven collega’s geplaatst, je hoort er niet meer bij. Maak het bespreekbaar: als je hardop zegt dat het gek voelt, kan het juist wel.
Laurens Knoop (Oprichter en creatief directeur The School of Life): Passief‑agressief gedrag is killing in organisaties: niet antwoorden, doodzwijgen, in meetings zwijgen. Niemand is er vrij van; je moet het herkennen en bespreken.
Laurens Knoop (Oprichter en creatief directeur The School of Life): Ik had een traumatisch afscheid bij een consultancy. Ik stapte na drie maanden op; in het exitgesprek ben ik door drie partners afgemaakt. De eigenaar zei: je vindt me nu een klootzak, maar over tien jaar ben je me dankbaar. Het mobiliseerde energie, maar ik was er maanden ziek van. Het had iets sektarisch. Had het anders gekund? Misschien. Ik vond later een mentor die het compleet anders deed. Soms is tough love effectief, maar liefdevol de waarheid zeggen is beter.
Harry Starren (Co‑host): Slecht‑nieuwsgesprekken gaan vaak mis. Managers compenseren met complimenten waardoor de boodschap niet landt. Daarom trainen we: zeg het duidelijk, herhaal kernachtig, zonder de boodschap te verdunnen. Je morele plicht is zorgvuldigheid en je echt verdiepen in de ander.
Gerrie Strik (Directeur Vrije Hogeschool): Ik heb wel eens iemand ontslagen. Het was lastig: minder plezier in samenwerken, prestaties bleven achter. Eén‑op‑één spreek je uit waarom het niet samen gaat. In het collectieve afscheid vragen we iedereen om een goede herinnering te delen. Dat heelt iets. Daarna een borrel, en je merkt acceptatie in de kring. Of het voor de persoon echt geneest, weet je nooit, maar je hoopt dat het zelfvertrouwen niet verder beschadigt.
Harry Starren (Co‑host): Een teken is of mensen als alumni blijven komen. Dan dragen ze het je niet na.
Glenn van der Burg (Host): Er zijn ook beroepen waar afscheid onderdeel van het werk is: docenten die jaarlijks een klas loslaten, zorgprofessionals die patiënten verliezen. Dat doet pijn, maar er komt weer een nieuwe klas of patiënt. Circle of life. Bij ons op school merk je ook: in de vakantie rijpt de oogst van het jaar en werkt door in de volgende groep. De tragiek van afscheid is mooi; het komt bijna altijd goed.
Laurens Knoop (Oprichter en creatief directeur The School of Life): Belangrijk inzicht: je kunt altijd op dingen terugkomen. Wat niet goed is afgehecht, blijft in principe open. Je kunt na tien jaar iemand bellen om onrecht te erkennen. Je kunt niet dood zonder dingen op orde te brengen. Soms zegt de ander: waar heb je het over? Maar jij hebt er twaalf jaar mee gelopen. Je onthoudt mishaps sterker dan complimenten; daarom moet je zorgvuldig zijn.
Glenn van der Burg (Host): Dit was de eerste Café Forum in nieuwe vorm: een thema en kletsen met leuke mensen. Als je het hele uur hebt uitgeluisterd, laat ons weten wat je ervan vindt. Dank jullie zeer. In een volgende People Power gaan we weer back to business. Tot de volgende keer.