Voice-over (Station voice): Hoe geef je richting aan verandering? Hoe maak je impact met visie, leiderschap en innovatie? Je hoort het op het podcastkanaal New Business Radio. Listen Today, Lead Tomorrow. Hier vind je al onze programma's voor businessshapers. Met gesprekken met leiders, ondernemers en vernieuwers die hun organisatie klaarmaken voor de volgende sprong. Check je favoriete podcastplatform en abonneer je op New Business Radio. Listen Today, Lead Tomorrow. Nieuw Business Radio, let's talk business. Met nu People Power met Glenn van der Burg. People Power is een programma over de kracht van mensen in organisaties. Met interviews en laatste inzichten voor betere prestaties en gelukkige mensen.
Glenn van der Burg (Host): Deze week gaat Glenn van der Burg in gesprek. Het is tijd voor we moeten ons jingle aanpassen, want ik moet natuurlijk heel ronkend Café Forum aankondigen. Als de week begonnen is, bieden wij troost voor onderweg. Als je thuis of in de auto zit, dat kan ondertussen ook weer gezegd worden in deze coronacrisis. Want je zit waarschijnlijk thuis of in de auto. Dan houden wij café zoals de Vlamingen zeggen en dat wel zonder drank. Ook daar moeten we eerst een keer wat aan gaan doen. In deze People Power Café Forum gaan we vandaag in gesprek over crisis. Eerder hadden we het over afscheid en autonomie en burgerschap. En op een of andere manier heeft Harry Starren het mogelijk gemaakt om het alfabet af te gaan. Deze aflevering gaat over crisis. What crisis? Ik moest het even opzoeken, maar het is ook nog eens een keer de albumtitel van Supertramp. Alles komt zo bij elkaar. Welke veranderingen zijn op til mogelijk gemaakt door de coronacrisis? Welke routes naar de toekomst tekenen zich af in de wereld van de gebouwde omgeving? En in de wereld van werk dat zich in en rond die gebouwde omgeving afspeelt? We spreken erover met Fred Schoorl. Hij is directeur van de brancheorganisatie van architecten. En Boris Gooskens. Hij is directeur van Rijnconsult in Utrecht. En wij, waar ik de hele tijd maar over heb. Wij zijn Harry Starren en ikzelf, Glenn van der Burg. Fijn dat je luistert naar People Power. En Harry Starren. Harry, wat fijn dat je er weer bent. Wat zie je er goed uit. Veel buiten geweest.
Harry Starren (Co-host): Ik luister natuurlijk naar al die podcasts en zo. Binnen schijnt echt een dodelijke... Dus dat blijf binnen was eigenlijk een foutje. Je moet naar buiten waar het goed geventileerd is. En dat neem ik dan serieus. Ik heb wel binnen geslapen, maar dat is eigenlijk het enige.
Glenn van der Burg (Host): Oké, dat doe je nog wel. Slapen bedoel je?
Harry Starren (Co-host): Ja, ik slaap nog wel. Ja, maar ook binnen. Dus het is niet dat je buiten denkt, tentje mee?
Glenn van der Burg (Host): Ben jij een romanticus?
Harry Starren (Co-host): Ik heb een dakterras. Daar durf je toch geen nee tegen te zeggen?
Glenn van der Burg (Host): Nee, helemaal niet.
Harry Starren (Co-host): Een dakterras. En iedereen weet, dat slaapt heel lekker, behalve ochtends vroeg. Want dan word je drijfnat.
Glenn van der Burg (Host): Wordt het licht?
Harry Starren (Co-host): Nee, drijfnat. Dauw. Dat valt zo ontzettend tegen. Dus het is gewoon...
Glenn van der Burg (Host): Heb je het wel gedaan?
Harry Starren (Co-host): Ik heb het gedaan, ja. En niet altijd alleen, maar daar gaan we het nu niet over hebben. We gaan het hebben over wat staat er te gebeuren. We hebben geen idee. We weten niet wat er gebeuren gaat. Er is net een Nederlandse bank uitgekomen. Die zegt we moeten ons best doen. Dan kunnen we de situatie van vijf jaar geleden terug hebben in 2023. Of maak ik het nu veel te ernstig? Is het op? Is het over? Komt het goed? En wat komt er dan goed? En hoe ziet de toekomst er dan uit? Ik heb twee vrienden gevraagd. Dat durf ik zo te zeggen. Die lijken mij daar wel zicht op te hebben. Wat wij dan hebben te doen is luisteren. En vragen stellen. En vragen stellen. Met een diepe stem. Met een vertrouwenwekkende stem. Ik kijk Fred Schoorl aan, die ken ik al een tijdje. Een man die veel fietst. Mag ik dat zeggen?
Fred Schoorl (Directeur Brancheorganisatie van Architecten): Zeker, dat mag je zeggen.
Harry Starren (Co-host): Dat zie je ook, vind je niet? Afgetraind. Tanig. Echt fietser. Aantrekkelijke man, durf ik hier wel te zeggen. Het is radio. Fred, jij hebt een overzicht gemaakt. Dat heb ik gezien en daarom vraag ik je hier. Waar staan we in de Nederlandse architectuur? Dat is een heel breed begrip. Dat betekent de gebouwde omgeving en al zijn vormen. Hoe staat het ervoor en wat tekent zich af?
Fred Schoorl (Directeur Brancheorganisatie van Architecten): Hoe staat het ervoor? De verwarring, de chaos die je net al even schetste, die is natuurlijk ook in de branche van de architectuur zichtbaar. Er is mij gevraagd op een gegeven moment door gebiedsontwikkeling.nu: Fred, wil je een artikel schrijven over hoe het in de architectuur staat? Toen heb ik alle colleges, want zo heten ze, alle colleges die zijn gepubliceerd in een reeks van colleges over wat gaat er nu gebeuren na coronatijd, gelezen. Toen viel mij eigenlijk al vrij snel op dat er toch heel veel gesproken werd vanuit de gedachte die men al had voordat de crisis uitbrak. Dus de vraag wat er gaat gebeuren, wat komt er op ons af in de architectuur, daar is heel moeilijk nog een antwoord op te geven. We weten het niet. We zijn zoekend en tastend en onze eerste reflecties zijn om te antwoorden vanuit onze overtuiging die we al hadden, in plaats van vanuit de fantasieën van hoe de nieuwe situatie zou kunnen zijn. Dat vind ik mooi geïllustreerd met het denken over de anderhalvemetersamenleving. Het is bijna zo dat iedereen die in de ruimtelijke ontwikkeling, architectuur, bouw rondliep, ineens met een meetlat van anderhalve meter ging lopen. Dan betekent dat dit en dan moet dat veranderd worden. Terwijl die anderhalvemetersamenleving een construct is, een korte termijn construct. We zijn als kippen zonder kop meteen de hele wereld aan het herinrichten? Nee, dat is te negatief. Wat je nu echt ziet en wat iedereen zich bewust is: dit is echt een crisis die leidt tot een andere situatie. Alleen de eerste reactie op die crisis is dat je ging doen wat je deed, namelijk in dat kippenhok dezelfde richting uit lopen, in plaats van op die plek nog even een ei uitbroeden, om in de beeldspraak te blijven, en dat ei over drie maanden een keertje langzaam uit te laten komen. En op basis van wat je dan allemaal geleerd, gezien, gehoord hebt, met oplossingen komen waar we met z'n allen wat aan hebben. Dat wordt stapsgewijs. Maar wat je zag is: anderhalvemetersamenleving, de dag erna aan de slag. Dit gaan we doen, dat gaan we doen, zus gaan we doen. Dat heeft op de korte termijn zeker zin, omdat je moet weten hoe je over een trottoir loopt. Maar om dat op het niveau van gebouwen en de hele inrichting van gebieden nu al te gaan doen, dat is hoogstens sympathiek. Je laat betrokkenheid zien.
Glenn van der Burg (Host): Ook hier, want wij hebben hier ook met een meetlintje gezeten. Met mensen met tussen hun hoofden.
Harry Starren (Co-host): Boris is een beetje de bok, want die zit in het glazen doosje, want dat was 1 meter 35 van beide kanten.
Glenn van der Burg (Host): Ach jee, Boris.
Harry Starren (Co-host): Hij is later binnengekomen, heeft minder recht.
Glenn van der Burg (Host): Had hij maar op tijd moeten komen.
Harry Starren (Co-host): Dat bevalt me weer niet, de jongste, naar mijn kant op kijken. Ik heb het echt wel door. Maar goed, die anderhalvemetersamenleving is natuurlijk geen blijvertje. Dus we moeten de oplossingen kiezen voor de tijd die erbij hoort.
Glenn van der Burg (Host): Wat ik wel grappig vind is dat het ons wijst op het feit dat we alles zo ingericht hebben dat het helemaal vol moet. En als het niet helemaal vol kan, dan klopt het businessmodel niet meer.
Harry Starren (Co-host): Dat is ook opvallend. Er werd een filmpje gemaakt van een terras in Den Haag vlakbij het parlement. Die tafeltjes stonden op anderhalve meter en iemand zei: zo horen ze natuurlijk eigenlijk te staan. Als ze zo allemaal op elkaar staan, dan zie je iets heel anders dan we normaal zien, namelijk een gulzig verdienmodel. Waar we naar kijken, als het keurig staat op anderhalve meter, is beschaving. Dat zijn we helemaal vergeten hoe dat er ook alweer uitziet. We zaten toch hutje mutje om maar zoveel mogelijk drank met zoveel mogelijk mensen op zo weinig mogelijk vierkante meters. En dat geldt ook voor organisaties geobsedeerd met efficiëntie. Bruggetje naar Boris.
Glenn van der Burg (Host): Want dit was de gebouwde omgeving. We kijken met de oude bril naar de nieuwe werkelijkheid en vullen hem naar beste eer en geweten in. Maar het echte werk komt over de tijd. Hoe zit dat in de wereld van organisatie, van werk?
Boris Gooskens (Directeur Rijnconsult): Ik denk dat er parallellen zijn. Op de korte termijn is er grote behoefte aan grip, aan duidelijkheid, aan actie. De valkuil is om die grip en duidelijkheid te vertalen naar lange termijn acties met grotere gevolgen, terwijl er eigenlijk nog geen duidelijkheid is. Je zegt eigenlijk hetzelfde: we weten het niet en dat is de eerste erkenning die we moeten maken, en dan toch op korte termijn handelen.
Glenn van der Burg (Host): Hoe heb je dat als adviesbureau gedaan? De handel verandert wel van kleur en misschien van omzet en omvang, toch?
Boris Gooskens (Directeur Rijnconsult): Dat kan ik op dit moment nog niet goed genoeg zeggen, omdat we nog in het midden van de storm zitten. Het eerste wat we gedaan hebben is zicht krijgen op wat er gebeurt. In plaats van elke maand een update van de cijfers, zorgen dat je twee keer per week een update van de cijfers krijgt. Om zicht te krijgen op welke ontwikkelingen we zien. Veel intensiever met elkaar in overleg. Sneller kijken, preciezer kijken, en kleinere ontwikkelingen betekenis geven die je eerst niet zag in de grotere getallen.
Harry Starren (Co-host): Waar zit de handel? Waar zitten de thema's waar je van betekenis kunt zijn in de consultancy?
Boris Gooskens (Directeur Rijnconsult): Het risico is dat je in die hele kleine verschillen die je ziet grotere betekenis gaat toekennen, waardoor je verkeerde aannames doet. Dus dat moet je zeker niet aan de langere termijn verbinden. Daarom praten we meer met elkaar: wat zien we nou eigenlijk? In mijn wereld heb je PowerPoint-, Excel- en Word-bureaus: rapportenmakers, databureaus en bureaus die met groepen bij elkaar komen. Wij behoren tot de PowerPointbureaus. Het lastige daarvan is dat je mensen nodig hebt om die presentatie aan te geven. We zijn van de co-creatie, samen met de klant. Samen met de klant komen is lastig op dit moment. Je wilt resonans, je wilt dat er weer klank is. In een Zoom-meeting met 30 toehoorders waarvan je er vijf kunt zien, kun je goed zenden. Maar echte interactie, zeker zodra het emotioneel wordt, is ingewikkeld. De motoren zijn ook wel een beetje afgeslagen in sommige gevallen. Dat verschilt per sector. Mensen kunnen door gebrek aan prikkel en door spanning afslaan: verlammen. Dat zie ik ook gebeuren.
Glenn van der Burg (Host): Je krijgt ook met die schermen nieuwe informatie. Daarom ben je volgens mij zo moe van al die online bijeenkomsten. Je kijkt niet alleen naar iemand op een scherm, maar ook naar die kast erachter, dat daar twee boeken in staan en niet 25, dat het rommelig is, of dat ik die kleur nooit gekozen had. Je krijgt zoveel informatie over de omgeving van de mensen dat je de mensen soms beter kunt plaatsen.
Boris Gooskens (Directeur Rijnconsult): Er werd wel een grap gemaakt: ik zal vooral de mensen en hun achtergrond missen, letterlijk hun achtergrond. Er zijn veel tragische zolderkamertjes. Je weet zeker: hij heeft een gezin en dit is de plek die voor hem nog overschiet, boven op zolder. Ik heb een klant die zit in een kast, een inloopkast. Die hebben dan wel een groot huis, anders heb je geen inloopkast, maar het is toch niet echt een fijne werkelijkheid. Eenzaamheid krijgt een nieuwe lading in de coronatijd. Toch heeft het ook positieve kanten. Je ziet de thuissituatie van mensen veel beter. Je kunt makkelijker persoonlijk contact maken met mensen met wie je normaal een zakelijke relatie hebt. Je kunt vragen: hoe doe jij het eigenlijk met de kinderen thuis? Dat zou ik in veel gevallen niet aan een klant stellen. Nu kan dat heel makkelijk. Je ziet iemands achtergrond, waardoor je een gevoel krijgt voor iemands leefwereld.
Glenn van der Burg (Host): Ik heb ook wel mijn dochter op mijn schoot gehad tijdens een online vergadering. Dat heb ik niet vaak als ik elders vergader.
Glenn van der Burg (Host): Is de handel... Fred, je hebt meegemaakt de crisis waarin de architectuur decimeerde.
Fred Schoorl (Directeur Brancheorganisatie van Architecten): Het mooie contrast tussen die eerste crisis: onmiddellijk droog koken, geen opdrachten, architecten vielen stil, omzetten doken, hele etages leeg. Nu zie je dat sectoren als de horeca en retail in een klap stilstaan. De komeetinslag is in andere sectoren. Wij gaan last hebben van de tweede en derde schokgolf.
Glenn van der Burg (Host): De klap komt bij jullie later. Dus je zit nog een beetje geruststellend naar elkaar te kijken?
Fred Schoorl (Directeur Brancheorganisatie van Architecten): Juist niet. Wij zijn precies dat aan het doen wat Boris schetste: hoe kun je uit de kleine signalen scenario's maken voor de komende drie jaar? Hoe kan je daar nu al op anticiperen, wetend dat de onzekerheid immens is en er geen planzekerheid is. Een variabele: de reactie van de overheid. Er kwam een sterkere overheid die anticyclisch investeert, die helpt. Rutte praat ineens anders over hulp vanuit de overheid dan voorheen, en dat is responsief. De vraag voor de komende drie jaren: hebben we een andere overheid die meer gaat regisseren en ondersteunen, of keert het neoliberale marktdenken terug, business as usual? Beide zijn denkbaar. Dat is een as voor scenario's: is Rutte echt veranderd of tijdelijk van houding veranderd?
Harry Starren (Co-host): Fred, als je dat doorvertaalt naar architectuur: wat betekent het een en wat het ander?
Fred Schoorl (Directeur Brancheorganisatie van Architecten): Als-dan. Als er meer overheid komt, meer dominant, dan zal in de wereld van publieke architectuur en ruimtelijke ordening meer gebeuren. Je mag hopen dat er gestuurd wordt op meer samenhang en kwaliteit, een rol die vaak bij de overheid ligt: meer ruimte, meer groen. Je zal maar in deze tijd in de stad wonen. Grote plannen, grote projecten. Je ziet nu al dat de overheid alert reageert door projecten naar voren te halen. Dat zijn oude projecten, die waren al in voorbereiding. Straks krijg je een draaipunt met nieuwe plannen voor dit land: gezondheid belangrijk, duurzaamheid serieus, andere manier van werken, meer thuis. Wat betekent dat? Markt, kom op met ideeën. De interactie tussen overheid en markt wordt interessant. Impact op wat er gebouwd en ontworpen gaat worden, met welke kwaliteit en randvoorwaarden. Stapsgewijs ga je dat zien als overheden meer gaan regisseren.
Glenn van der Burg (Host): Ik bedoelde bij Fred bijvoorbeeld: hoe gaan we ons verhouden tot de stad? Urbanisatie: koop een huis in de stad. Iedereen wil het, waarde omhoog. Is de stad, breekt die tendens nu af?
Fred Schoorl (Directeur Brancheorganisatie van Architecten): Ik ga dat niet voorspellen. Wat je nu ziet is dat mensen persoonlijk anders naar hun eigen omgeving kijken in de stad. Mensen die in de stad leven vanwege voorzieningen. Als dat wegvalt, blijft er weinig over. Heb ik wel goed nagedacht over wat ik wil? Ik hoor en zie mensen die nu herontdekken wat ze willen en denken: misschien moet ik de stad uit. Het oude adagium van urbanisatie en verdichting kan kantelen. We krijgen misschien een volgende migratiegolf. Ik praat autobiografisch: ik heb mijn eigen buurt herontdekt. Binnen 500 meter dingen tegengekomen waarvoor ik me schaam dat ik ze eerder niet heb gezien. Kwaliteit in het kleine die ik in het groot niet heb gezien in de snelheid van het leven. Je herontdekt je eigen leven. Verrek, wat zijn er veel groenstroken. Verrek, wat zijn er veel speelplaatsjes. We kunnen op deze manier bewegen. Er is meer groen te zien als je het wil zien. Je gaat het pas zien als je het door hebt. Als je moet, ga je het zien. Ik heb het echt leren herwaarderen.
Glenn van der Burg (Host): Ik maak een bruggetje naar muziek in de podcast, maar die zit er niet meer in vanwege auteursrechten. Ik ga Boris vragen of hij analogieën ziet met wat Fred aan de orde heeft gesteld. Uiteindelijk wil ik die twee met elkaar in gesprek krijgen.
Voice-over (Station voice): People Power op New Business Radio. Mijn naam is Volo Bredt. Met Lifeguard help ik teams en organisaties naar meer energie en betere prestaties. Voor nieuwe ideeën luister ik standaard naar People Power. Meepraten? Of meer programma's? people-power.nl
Harry Starren (Co-host): Ik hoorde Fred zeggen: je bent alert vanuit de gedachte ik weet niet wat er gaande is, dus ik moet op alles letten. Overactief kijken, maar in je handelen beheerst blijven. Niet te snel dingen doen die je voor altijd vastleggen. Boris, wat hoorde jij?
Boris Gooskens (Directeur Rijnconsult): Fred zijn beeld komt erg overeen met wat ik zie. Ik heb hetzelfde ongeduld om te handelen en om te oordelen. Ik denk dat het verstandig is dat oordeel uit te stellen en eerst af te wachten wat er gebeurt. Dat is onbevredigend voor mezelf en richting klanten.
Harry Starren (Co-host): Kun je het je permitteren? Je hebt geldstromen nodig. Als je te laat ontdekt dat je op de Titanic zit, ben je aan de beurt.
Boris Gooskens (Directeur Rijnconsult): Wat je wel kunt doen, en dat doen we met klanten: ze hebben een strategie of koers, klopt het nog wel? Breng in beeld welke ontwikkelingen relevant zijn, maak scenario's, en denk na over mogelijke toekomsten en wat je dan kunt doen. Dat hebben we zelf ook gedaan: vier scenario's, twee keer twee. De crisis duurt kort of lang, en de impact is groot of beperkt. Dan krijg je een kwadrant. Op basis daarvan in beeld brengen wat het financieel doet en welk perspectief we hebben.
Harry Starren (Co-host): Had je in alle vier perspectief? Of is er een dodelijke versie?
Boris Gooskens (Directeur Rijnconsult): Lang en diep was dodelijk. Dat is inmiddels uit beeld. De impact is minder groot dan in de slechtste scenario's, maar de crisis gaat langer duren. Economen van de Rabobank hebben eenzelfde analyse. De impact valt mee, zeker in Nederland, maar het duurt nog wel even. Het is niet in september voorbij. Je zou kunnen zeggen enkele jaren tegenspoed. Het wordt een U, geen V, geen L.
Fred Schoorl (Directeur Brancheorganisatie van Architecten): Het wordt een letter waarvan het eerste stukje staat: naar beneden. Daarna moet de letter zich nog ontwikkelen. Of het een U, een L of iets ertussen wordt, dat gaan we meemaken. Wat je nu op korte termijn doet met lange termijnconsequenties, daar moet je mee oppassen. Je moet nu handelen naar het moment. Niet stilzitten. De tijd is dooi voor de korte termijn. Wij hebben bij de BNA crisismanagement ingesteld: wat betekent dit nu, wat gaan we nu doen. Daar komt een laag overheen die op acteren gericht is. Dingen doen en scherp kijken: heeft dit zin, is het toegevoegd. Je visie is niet veranderd. Je moet niet denken dat je hele visie verandert. Je operatie en je korte termijnstrategie worden anders.
Harry Starren (Co-host): Er zitten ook kansen in het nu. Glenn maakt podcasts en daar is grote behoefte aan. Omdat er geen bijeenkomsten zijn, moet er een alternatief gezocht worden. Een alternatief is een podcast. Een bijeenkomst is eigenlijk een slechte podcast. Het voordeel van bijeenkomsten is koffie, die moet je bij een podcast zelf verzorgen.
Glenn van der Burg (Host): Voor ons geldt: nu acteren in het nu. Langetermijninvesteringen, zoals gelijk tien mensen erbij, heeft ook niet zoveel zin. Ik ben heel erg in het nu. Ik heb geen flauw idee wat ik over een paar jaar doe.
Harry Starren (Co-host): Zou dat verkoopbaar zijn aan bedrijven: handel in het nu?
Boris Gooskens (Directeur Rijnconsult): Je kunt nadenken over no regret-maatregelen: maatregelen waar je in geen geval spijt van krijgt. Die moet je zo snel mogelijk nemen. Om te weten welke dat zijn, moet je scenario's hebben gemaakt. Wat is in alle gevallen goed? Doe dat nu. Dat doen sommige techbedrijven ook: duidelijkheid bieden, bijvoorbeeld tot het einde van het jaar iedereen thuis laten werken. Dat werkt en geeft rust. Veel mensen missen elkaar, dus daar valt wat te doen.
Fred Schoorl (Directeur Brancheorganisatie van Architecten): Korte termijn reactie die helpt: maak contact. Architectenbureaus hebben opdrachtgevers. Benader ze niet met: heb je een opdracht, maar: hoe is het met je? Wij hebben als brancheorganisatie alle leden gebeld. En ook niet-leden. We're in this together. Hoe gaat het met jullie? Dat creëert relevantie. Zoek contact, maak het belangeloos. Doe no regret: wat moet er hoe dan ook gebeuren, in alle gevallen? Doe dat nu. Benut de tijd, doe het achterstallig onderhoud. Maak scenario's over de werkelijkheid die je vermoeden kunt, maar handel in het nu waar klanten om vragen. Erken dat je niet weet wat er gaat gebeuren. Onderdeel van leiderschap is transparant zijn over wat je wel en niet weet. De valkuil is bluffen.
Harry Starren (Co-host): In Amerika is twijfel zwakte, bij ons hoort twijfel bij de intellectuele identiteit. Dat kun je benutten. Twijfel wekt creativiteit op. Als je scenario's maakt, word je creatief. Dat is Kahneman: Thinking Fast and Slow. Het snelle antwoord is in het moment goed, het lange antwoord kwalitatief beter en creatiever. Ideaal: kort en lang gesprek tegelijk. Nu doen wat moet, en creatief nadenken over later. Neem daar meer tijd voor en denk niet dat je het antwoord nu al hebt. Onthaasten in je denken voor de lange termijn, haast maken bij alles wat je nu kunt doen en geen spijt van zult hebben.
Glenn van der Burg (Host): Boris, kunnen jouw klanten daarin meegaan? Dat jullie zeggen: wij weten het ook niet, maar we helpen met die onzekerheid, het proces van samen nadenken. Kunnen ze dat horen?
Boris Gooskens (Directeur Rijnconsult): Ze durven de weg op te gaan en wekken de indruk dat ze luisteren. Wat de uiteindelijke effecten zijn, is te vroeg om te zeggen. Ook het simpele feit dat er mensen meedenken die verstand hebben van de sector en van buiten komen, helpt al veel. In die zin is het vak van organisatieadviseur niet ingewikkeld: met gezond verstand en een goede babbel kom je een eind.
Harry Starren (Co-host): Hou het stil, dit knippen we eruit. Wat gebeurt er met kosten en tarieven?
Fred Schoorl (Directeur Brancheorganisatie van Architecten): Dat is afwachten. Bij de vorige crisis was het gelijk klabam: halvering. Nu zitten we in een paradox: met een deel van de architectenbranche gaat het goed, met een deel slecht. Bureaus in particulieren, retail, horeca: soms meer dan 50% omzetverlies. Dan moet je nu overleven. Het gaat goed bij de woningbouw, dat loopt door. En in alles wat gekoppeld is aan publiek opdrachtgeverschap: opdrachten naar voren gehaald. De overheid is een solide opdrachtgever in deze fase. Rabo zei: het gaat relatief goed. Maar houdt de overheid dat vol? De NOW-regeling stopt straks, dan krijgen we een ander scenario. Dan moet iedereen weer voor zichzelf de broek ophouden. We hebben het verdriet uitgesteld. Tegelijkertijd is dit een tijd van transities, herdenken, waarden als intimiteit en zorg. Dat heeft gevolgen voor onze ruimtelijke omgeving en huizen. Architecten zijn van verbeelden, verbinden, vernieuwen. Verbeelden: verbeeldingskracht om zichtbaar en voelbaar te maken wat je wil, samen met anderen. Verbinden: zorgen dat mensen in het proces samen een stap verder komen. Vernieuwen: oplossingsgericht; als het niet kan zoals het ging, dan moet het anders.
Glenn van der Burg (Host): We gaan hard in de tijd. Boris, kun jij een soortgelijke drieslag geven?
Boris Gooskens (Directeur Rijnconsult): (Cliffhanger aangekondigd)
Harry Starren (Co-host): We weten niet hoe de toekomst eruit ziet, maar we kunnen hem wel mee bepalen. Wat verwacht je dat de overheid nastreeft? Nu dempt ze de schok en vangt de ellende op. Waar liggen de prioriteiten?
Boris Gooskens (Directeur Rijnconsult): In maart is met de NOW een enorme zak geld in de economie gestoken. Daar zat niet veel visie op; dat kon ook niet anders. Ik had verwacht dat in het tweede steunpakket iets meer visie zou zitten, bijvoorbeeld richting verduurzaming of de onderkant van de arbeidsmarkt. Waarom niet alle ballen op duurzaamheid? Radicaal versnellen, goed voor economie en werkgelegenheid. Vraag is of daar middelen voor waren en of het niet te vroeg was. Gemeenten hadden al tekorten, die nemen door corona toe. Arme gemeenten, rijk rijk? Gemiddeld zit er meer geld bij het Rijk dan bij gemeenten. Gemeenten moeten veel van de uitvoering doen, zoals uitgangsvrije wijken. Ik betwijfel of ze daar de komende jaren in gaan investeren.
Harry Starren (Co-host): We weten toch dat als je sociale woningen isoleert en energieneutraal maakt, je het besteedbaar inkomen onderin verhoogt en CO2 verlaagt. Je moet het een keer doen, doe het nu. Het Amsterdamse bos van 2020: werkgelegenheid.
Fred Schoorl (Directeur Brancheorganisatie van Architecten): Doordat de overheid de portemonnee royaal trok, kijken we nu allemaal naar de overheid. Vergeet niet dat veel moet gebeuren door het bedrijfsleven, vooral het MKB. De publieke sector moet mede mogelijk maken, hartstikke goed. Voor mij is het: meer overheid en meer markt, en een ander type markt: expliciet zorg voor samenleving, milieu en omgeving. Een sterke overheid en een ambitieuze markt, die zichzelf anders gaat financieren. We hebben een schandelijk lage staatsschuld gehad. Dat zou zich moeten doorzetten in een plan waarin partijen zich tot elkaar verhouden. Daarbij ook de rol van de burger anders. Kijk naar eigen buurt: leefstraten, schoolstraten. Wat er vanuit de burgerij gebeurt, tilt de buurt op. Mensen kunnen het zelf. We moeten ook van onderaf laten groeien.
Harry Starren (Co-host): We zijn vergeten hoe het in het Amsterdamse bos toeging: voor bijna niks aan de slag, geen machines. Ik kan daar nog kwaad om worden.
Glenn van der Burg (Host): Boris, meer overheid sterker, meer markt en meer burger. Met elkaar ambitieuzer worden.
Boris Gooskens (Directeur Rijnconsult): Uiteindelijk moet het gebeuren binnen organisaties. Fascinerend: innovaties waar jaren over gesproken is en die niet mogelijk waren, gebeuren nu van de ene op de andere dag. Onze maandelijkse personeelsbijeenkomst is in 24 uur digitaal gemaakt. Bijeenkomsten digitaal, processen gedigitaliseerd, besluitvormingsstructuren omgegooid, organisaties daadkrachtiger. Onder druk wordt alles vloeibaar. Je moet aansluiten bij wat er al gebeurt in de organisatie in plaats van het op de agenda van het bestuur te zetten. Zo moeten we verduurzaming doen: van binnenuit, niet van buitenaf opgelegd en bedacht en gefinancierd.
Harry Starren (Co-host): De optelsom van ons gepraat maakt niet pessimistisch. Ondernemerschap is toch optimistisch en creatief, soms naïef, om voorbij de problemen te komen. Daar laat ik het bij, Glenn. Contractueel ben ik aan het einde van mijn Latijn.
Glenn van der Burg (Host): Zit het erop? Ik had iets meer ondersteuning verwacht. Sorry, ik zal de volgende keer beter mijn best doen, Harry. Moeten we nog even de gasten bedanken? Fred Schoorl, geweldig strategisch denker. En Boris Gooskens van Rijnconsult, net aangetreden als directeur op het goede tijdstip, de coronacrisis. Je zou hem een bofferd kunnen noemen, maar een beetje pech heeft hij ook wel. Het ligt eraan hoe je ernaar kijkt. Dit was het weer. Volgende maand weer. Drie weken misschien, begin juli. Ik zou niet weten wat de luisteraars ondertussen moeten doen. Veel slapen en wachten tot het weer zover is. Of gewoon muziek luisteren. Dankjewel, Harry. Het was weer mooi. Dames en heren, wij zijn er volgende keer weer als je de podcast luistert. En als je live luistert is dat volgende week. Wie hebben we dan te gast? De Verbeelders komen vertellen over hun boek Wat je ziet, doe je zelf. En het tweede uur komt Mandy den Drijver, een van de HR-verantwoordelijken bij Defensie. Vind ik spannend. En er is volgende week ook weer een uurtje met Jeroen Buscher met People Power Change. Dat allemaal volgende week. Dankjewel.