Glenn van der Burg (Host): Hoe geef je richting aan verandering? Hoe maak je impact met visie, leiderschap en innovatie? Je hoort het op New Business Radio. Listen Today, Lead Tomorrow. New Business Radio. Let's talk business. Met nu People Power met Glenn van der Burg. People Power is een programma over de kracht van mensen in organisaties. Met interviews en laatste inzichten voor betere prestaties en gelukkige mensen. Deze week ga ik in gesprek met Erna ter Weele en Margon van Toor van Verbeelders van Verandering en met Marie-Louise van Maurik van Junis Kinderopvang. Een leider speelt een belangrijke rol bij veranderingen in jouw organisatie. Hoe kan die leider die rol invullen? Wordt haar gedrag afgekeken en gekopieerd? En hoe geef je daar zelf richting aan? Onze gasten schreven daar twee verschillende boeken over die elkaar prachtig aanvullen: Erna en Margon schreven Wat je ziet, doe je zelf over natuurlijk leiderschap. Marie-Louise schreef Samenhang in samenwerken over haar praktische ervaring met natuurlijk leiderschap bij Junis Kinderopvang. Wil je de nieuwste afleveringen via WhatsApp? Sla ons nummer op 0645667548, stuur je naam en ‘podcast aan’. Ga anders naar peoplepower.radio. Fijn dat je luistert. Met in de studio Erna ter Weele, Margon van Toor en Marie-Louise van Maurik. Wat leuk dat jullie er zijn. We hebben het vandaag over natuurlijk leiderschap. Eerste vraag: wat is dat?
Erna ter Weele (Verbeelders van Verandering, auteur Wat je ziet, doe je zelf): Die vraag hadden wij natuurlijk verwacht. Natuurlijk leiderschap gaat in essentie over leiding nemen over je natuur, over wie jij van nature bent. In de praktijk gaat het over die drie seconden lef die je hebt om je gedrag te bepalen als er iets gebeurt. Schiet je in je reflex of ben je je bewust van wat de situatie vraagt en kun je iets anders doen?
Glenn van der Burg (Host): Dus het zit in dat eerste, korte stukje waarin je normaal zou reageren. Je zegt: wie je van nature bent. Zo je denkt, zo je doet. Als jij onbewust denkt dat je als leidinggevende altijd een oplossing moet hebben, wat doe je dan als iemand met een probleem komt? Schiet je in de oplossing of doe je iets anders, omdat dat functioneler is? Margon, waarom helpt dit?
Margon van Toor (Verbeelders van Verandering, auteur Wat je ziet, doe je zelf): Leiderschap gaat over jouw vermogen om anderen te betrekken bij het realiseren van doelen. Als je je eigen vermogen beter begrijpt, wordt het makkelijker om anderen te betrekken en doelen te halen.
Glenn van der Burg (Host): We hebben lang gezegd dat we leiderschap anders moeten doen of dat we zonder kunnen. Waarom is het nog steeds belangrijk?
Erna ter Weele (Verbeelders van Verandering): Wij gaan ervan uit dat leiderschap van iedereen is: leiding nemen over jezelf en daarmee invloed uitoefenen op anderen. Het bedrijfsresultaat wordt voor 30% veroorzaakt door sfeer, cultuur, samenwerking, en dat wordt voor 70% bepaald door de leidinggevende. Een rolmodel dus. Ook in zelforganiserende, agile vormen blijft leiderschap cruciaal.
Glenn van der Burg (Host): Omdat dan iedereen een leider is?
Erna ter Weele (Verbeelders van Verandering): Juist.
Glenn van der Burg (Host): Marie-Louise, wat sprak jou aan in natuurlijk leiderschap?
Marie-Louise van Maurik (Directeur-bestuurder Junis Kinderopvang, auteur Samenhang in samenwerken): Leiderschap is voor ons een instrument om te navigeren door complexiteit en grilligheid, binnen en buiten de organisatie. In coronatijd moesten we veel afstemmen met onderwijs en ouders. Het vraagt vooruitdenken, organiseren en samen doen. We willen het vermogen ontwikkelen om draagvlak te creëren met 950 mensen voor onze doelen: goed voor kinderen en ouders, goed samenwerken. Naast de harde kant van roosters, afspraken en regels heb je te maken met emoties, beleving, ambities en drijfveren. De dynamiek tussen mensen is bepalend voor succes. Dat vraagt dat je naar jezelf kijkt: hoe reageer ik als het spannend wordt? Kinderen voelen die dynamiek meteen. Rust en balans in de organisatie zijn voor iedereen goed. We hebben het ook in onze pedagogiek verankerd met de pedagogische cirkel; in het midden onze kernwaarde ‘jij en ik’. Jij en ik is kind en pedagogisch medewerker, medewerker en leidinggevende, medewerker en ouder. Altijd die combinatie, en die dynamiek moet goed gaan. In elke organisatie gaat het om beleving, relatie en interactie. Luister naar waar het schuurt. Heb je het lef om het echte gesprek te voeren als het niet lekker gaat? Daar gaat natuurlijk leiderschap over.
Glenn van der Burg (Host): Ik hoor luisteren, gevoel, dichtbij jezelf. Toch even de harde kant: Erna, wat lost het op?
Erna ter Weele (Verbeelders van Verandering): We organiseren vaak ‘rechtsom’: eerst sturen op resultaat, dan kijken hoe we het samen doen, en dan voor de gezelligheid bowlen. Dat werkt niet. Je begint met wederzijds begrip en vertrouwen. Dan ontstaat ruimte om gemeenschappelijke grond te vinden tussen verschillende belangen. Zonder dat beland je in of-of: of ik heb gelijk of jij. Met begrip kun je verdiepen: wat is jouw belang, wat is mijn belang?
Glenn van der Burg (Host): Mensen willen vaak hetzelfde, zeker in kinderopvang: het beste voor kinderen. Toch is er gedoe. Je kijkt anders of interpreteert anders. Jullie willen dat gedoe op tafel?
Erna ter Weele (Verbeelders van Verandering): Ja. Niet wegrennen. Vechten, vluchten, bevriezen kennen we allemaal. Dat zijn die drie seconden. Kun je iets anders doen dan je reflex? Hulp vragen als je het niet weet? Dat vraagt lef.
Glenn van der Burg (Host): Ik zit in de ‘oplosklasse’.
Margon van Toor (Verbeelders van Verandering): Leuk dat je dat zegt, Glenn. Voor ons boek onderzochten we bij zo’n 500 Nederlandse leiders vier vragen: welk gedrag in je team werkt niet meer, wat wil je ervoor in de plaats, wat doe jij onder druk, en wat vermijd je? De top drie van wat leiders doen als het spannend wordt: 1) In je eentje harder werken, oogkleppen op. 2) Extra sturend en taakgericht worden; prima in crisis, maar beklemmend als je zo blijft. 3) Compleet in de actie schieten en reflectie bevriezen. Wat ze vermijden: benoemen en aanspreken, vertragen en de dialoog aangaan, echt verbinding maken, en hulp vragen.
Glenn van der Burg (Host): Klinkt als mannenantwoorden. Verschil tussen mannen en vrouwen?
Erna ter Weele (Verbeelders van Verandering): We hadden evenveel mannen als vrouwen. Er was amper verschil. Vrouwen vertragen en reflecteren iets minder en schieten sneller in actie. Mannen reflecteren iets meer, maar minder in verbinding met anderen. Dat roept vragen op: hoe werkt dat als je onder spanning wel bedenkt hoe het moet, maar niet in verbinding?
Glenn van der Burg (Host): Het klinkt alsof mensen ophouden met leiden en vooral zelf gaan doen. Ben je dan nog leiding aan het geven?
Marie-Louise van Maurik (Junis Kinderopvang): Dat gebeurt veel. Daarom is natuurlijk leiderschap een geweldig instrument. Mensen leren pas als ze echt geraakt worden en merken dat het zin heeft en dat ze er wat mee kunnen. Het gaat over jou als mens die leiding geeft. Wij vinden de zuivere dialoog in alle haarvaten belangrijk. We zijn begonnen met visie, missie, businessplan en kernwaarden (‘jij en ik’). Daarna ontwikkelden we samen met Erna en Margon de leergang Natuurlijk Leiderschap, opgebouwd langs de seizoenen.
Glenn van der Burg (Host): Jullie beginnen in de herfst?
Marie-Louise van Maurik (Junis Kinderopvang): Ja, een jaarcyclus: vier keer twee dagen. Herfst is loslaten en oogsten wat goed is. Winter is stilte en reflectie, schaduwkant onderzoeken; ondergronds gebeurt veel. De seizoenen dwingen tot vertragen. We werken met video, externe sprekers over leiderschap. Lente is fris en vol belofte: wat heeft het mij gebracht en hoe breng ik het naar buiten? Zomer is in het volle licht presenteren wat je hebt meegemaakt, aan elkaar en genodigden. Je doet een stap naar voren en zegt hardop wat je wil. Dat werkt fantastisch.
Erna ter Weele (Verbeelders van Verandering): Organisaties hebben hier veel voordeel van. Besteed aandacht aan inhoudelijke complexiteit, maar ook aan sociale complexiteit (hoe ga je met elkaar om) en morele complexiteit (langs welke waarden werken we). Als dat op tafel komt, wordt duidelijk hoe verschillende belangen en perspectieven werken.
Glenn van der Burg (Host): Ik hoor veel symboliek: seizoenen, naar een eiland met een bootje. Hoe belangrijk zijn symbolen en taal?
Margon van Toor (Verbeelders van Verandering): Taal is cruciaal. Gemeenschappelijke taal ontwikkelen is essentieel. Wij kwamen uit een corporate taal van KPI’s en scorecards en dachten dat dat de echte wereld was. Je moet taal ontwikkelen voor emoties en beleving. Daar hebben we weinig woorden voor. Vragen als: hoe beleef jij dit, hoe is dit voor jou, wat zou jij willen dat er gebeurt als we dit zo doen? In het begin krijg je dat je strot niet uit, ook wij niet. Mensen vinden het vaag, zeker in crisis. Bij de start van elke leergang zitten we met geknepen billen. We zeggen tegen elkaar: trust the process. Tegen de tijd van de presentaties is de taal ingeburgerd.
Marie-Louise van Maurik (Junis Kinderopvang): In mijn boek staat een hoofdstuk met ons woordgebruik door Natuurlijk Leiderschap. Voorbeeld: ‘trappetje af’. Als iets knalt en het lukt niet, dan roepen we: trappetje af. Niet via de inhoud, maar vertragen en bevragen: wat is er werkelijk aan de hand, hoe beleef jij dit, welke aannames en overtuigingen spelen? In de eerste herfst confronteren we die spiegel: wat je in je team ziet, is vaak reflectie van je eigen gedrag. De leergang gaat niet over sturen van de ander, maar over: ik heb zelf iets te doen. Dat besef zet de spiegel op jezelf en daarmee begint verandering.
Menno Lanting (Spreker en schrijver, ingezonden promo): Ik raad People Power van harte aan voor mooie verhalen en inzichten.
Glenn van der Burg (Host): Erna ter Weele, Margon van Toor en Marie-Louise van Maurik in de studio. We hebben het over hun boeken: Wat je ziet, doe je zelf (Erna en Margon) en Samenhang in samenwerken (Marie-Louise). We hadden een cliffhanger: de top drie reflexen van leiders onder druk. Die hadden jullie al gedeeld. Laten we verder.
Margon van Toor (Verbeelders van Verandering): Samenvattend: in je eentje harder werken, extra sturend worden, in de actie schieten; en vermijden: aanspreken, vertragen, verbinden, hulp vragen. Het gebrek aan verbinding onder druk is een groot risico.
Glenn van der Burg (Host): We schakelen naar onze columnist.
Aukje Nauta (Bijzonder hoogleraar Universiteit Leiden, columnist): Ik zie optimistische berichten over een Great Reset naar een duurzame economie. Mooie pleidooien, maar verandering begint op de werkvloer. Mijn zakenpartner Christophe van der Ven en ik peilen met PW hoe HR-managers denken over duurzame inzetbaarheid. Vul onze enquête in via pwnet.nl, zoek op ‘onderzoek duurzame inzetbaarheid’. Vorig jaar stond duurzame inzetbaarheid bij 68% op de strategische agenda. Gaat dat nu, in coronatijd, omhoog of omlaag? Ik ben benieuwd naar verschillen tussen sectoren met veel ‘vitale’ beroepen en andere. We vragen ook naar ‘ideals’: individuele, wederzijds gunstige afspraken over werkinhoud, ontwikkeling of thuiswerken. Vorig jaar sloot minder dan een derde regelmatig ideals over thuiswerken. Hoe is dat nu? En zijn medewerkers in coronatijd meer of minder authentiek? Meer, omdat we elkaars huiskamers binnen zoomen? Of minder, omdat we lichaamstaal missen? Managers en HR: we hebben jullie nodig voor een betrouwbaar beeld. Het invullen kost tien minuten. De link staat ook op people-power.nl. Dank jullie wel.
Glenn van der Burg (Host): Dank je wel, Aukje. We hopen op een mooie respons en horen graag de resultaten. We praten verder over natuurlijk leiderschap in de organisatie. Erna, jullie boek heet Wat je ziet, doe je zelf. Dat is confronterend. Hoe werkt die spiegel?
Margon van Toor (Verbeelders van Verandering): Ons onbewuste stuurt 95% van ons gedrag. Dat kan een barrière zijn voor de verandering die je in je team wilt. Wil je van eilandjes af, ga dan zelf niet op je eigen eiland harder werken en verbinding vermijden. Haal je onbewuste leiderschapsbeelden op: altijd alles weten, sterk zijn, geen fouten maken, oplossingen hebben. Als jij gelooft dat je altijd sterk moet zijn, vraag je dan nog hulp? Met je hoofd weet je het wel, onbewust doe je anders. Een van onze wegwijzers: ontwikkel je innerlijk kompas.
Marie-Louise van Maurik (Junis Kinderopvang): Als het gaat schuren ga ik harder werken en strijden, controle uitoefenen. Dan vergeet ik de talenten in de organisatie. In corona regelde ik alles. Omdat we de taal delen, kon ik zeggen: jongens, ik zit erin. Collega’s zeiden: je zit er middenin, laat. Dan pakt iedereen zijn rol en kunnen we wendbaar en snel schakelen. De reflex gaat nooit weg; bewustwording en taal helpen.
Glenn van der Burg (Host): Een leergang alleen is niet genoeg. Hoe borg je het?
Marie-Louise van Maurik (Junis Kinderopvang): Doorlopende reisgroepen (intervisie), terugkomdagen met externe sprekers, en spreekuren met HR en soms Margon of Erna. Zo blijft het levend. Een voorbeeld: met 70 leidinggevenden voerden we een hoogwaardige dialoog over leiderschap: wat doe jij als het spannend wordt, wat zie je in je team, welk advies geven we elkaar? Kwetsbaar, zonder schaamte, en veel opbrengst. Ook onze businessplannen gaan sneller: één A4, wat er niet op past doen we niet. Omdat we elkaar beter begrijpen, gaat het pijlsnel.
Glenn van der Burg (Host): Tijd voor tips. Erna?
Erna ter Weele (Verbeelders van Verandering): Als je je organisatie wilt laten groeien, vraagt dat ambacht en aandacht voor het laten groeien van mensen. Luister naar waar het schuurt en heb het lef om dat bespreekbaar te maken. Haal de kiezel uit de schoen.
Marie-Louise van Maurik (Junis Kinderopvang): Denk morgen na over wat je even kunt laten. Niet meteen oplossen, maar in het niet-weten zitten, vertragen, je mogelijkheden verkennen. Je vertraagt om daarna te versnellen.
Margon van Toor (Verbeelders van Verandering): Onderzoek je eigen beeld van leiderschap. Maak het expliciet, voel: dit is het. Vraag je af: welk effect heeft dit beeld in mijn team? Bedenk een mini-experimentje, gedoemd te lukken, dat je morgen anders gaat doen. Schrijf je leiderschapsbeeld op.
Glenn van der Burg (Host): Mijn tip: lees een goed boek dat geen recepten geeft, maar inspiratie. Wat je ziet, doe je zelf van Erna en Margon. En Samenhang in samenwerken van Marie-Louise. Ik verloot twee exemplaren via de site of LinkedIn. Dank jullie wel: Erna ter Weele en Margon van Toor van Verbeelders van Verandering en Marie-Louise van Maurik van Junis Kinderopvang. Wij gaan straks door met HR Creates People Power. Mandy den Drijver is te gast over HR binnen Defensie. Dat hoor je zo.