New Business Radio voice-over (Voice-over): Hoe geef je richting aan verandering? Hoe maak je impact met visie, leiderschap en innovatie? Je hoort het op het podcastkanaal New Business Radio. Listen Today, Lead Tomorrow. Hier vind je al onze programma's voor businessshapers. Met gesprekken met leiders, ondernemers en vernieuwers die hun organisatie klaarmaken voor de volgende sprong. Check je favoriete podcastplatform en abonneer je op New Business Radio. Listen Today, Lead Tomorrow. New Business Radio. Let's talk business. Met nu People Power met Glenn van der Burg. People Power is een programma over de kracht van mensen in organisaties. Met interviews en laatste inzichten voor betere prestaties en gelukkige mensen.
Glenn van der Burg (Host, People Power): Deze week ga ik in gesprek met Eelke Pol van de gemeente Gouda, professor Joop Schippers en Mara Yerkes van de Universiteit Utrecht en Peter Kruyen van de Radboud Universiteit. Wat is de impact van al dat vele thuiswerken? Wat doet het met de werk-privébalans, de motivatie, de verbondenheid? En wat betekent het voor de verhoudingen tussen man en vrouw en vrouwen aan de top? We maken samen met de Future of Work Hub van de Universiteit Utrecht een reeks over de toekomst van werk. De Future of Work Hub is een platform waar wetenschappers, organisaties en beleidsmakers samen vragen beantwoorden over werk. Wil je de nieuwste afleveringen via WhatsApp? Sla 06-45-66-75-48 op, stuur je naam en ‘podcast aan’, dan krijg je ze direct. Fijn dat je luistert naar People Power. People Power met Glenn van der Burg. Er zit nogal wat universitair gewicht aan tafel, virtueel natuurlijk. Voor jullie als onderzoekers is dit een fascinerende periode: extreme situaties die onderzoek mogelijk maken. Joop, hoe kijk jij daar naar?
Joop Schippers (Hoogleraar Arbeidseconomie, Universiteit Utrecht): Het is één groot sociaalwetenschappelijk experiment. We doen onderzoek naar hoe mensen dit ervaren en wat er verandert in arbeidsverdelingen. Dit soort extreme situaties krijg je zelden. Nu is het voor veel mensen alleen maar thuiswerken, dat hebben we nog niet eerder meegemaakt.
Mara Yerkes (Universitair hoofddocent, Universiteit Utrecht): Het wekt enorme nieuwsgierigheid. Vanuit arbeid- en zorgperspectief, waar ik al vijftien tot twintig jaar onderzoek naar doe, vraag je je af: wat kan verandering brengen? De coronacrisis zorgde ervoor dat massaal thuis werd gewerkt. Ongeveer de helft van de mensen werkte in april thuis. Tegelijk kon lang niet iedereen thuis werken. Dat onderscheid is belangrijk.
Glenn van der Burg (Host, People Power): Welke onderzoeksvragen poppen bij jullie op? Wat zou je het liefst willen onderzoeken, ook al ben je er nu misschien nog niet mee bezig? Peter?
Peter Kruyen (Universitair docent, Radboud Universiteit): Ik onderzoek creativiteit van werknemers. Normaal ontstaat creativiteit op de werkvloer. Als mensen thuiswerken, hebben ze dan meer rust en ruimte om creatief te zijn of juist meer spanning en minder creativiteit? Dat wil ik graag onderzoeken. In een enquête onder ambtenaren zie ik enorme verschillen: voor sommigen zijn rust en reflectie winst, anderen raken gestrest en lamgeslagen.
Mara Yerkes (Universitair hoofddocent, Universiteit Utrecht): Ik onderzoek sociaal beleid: wat doen overheden om mensen te helpen? Ik ben benieuwd hoe landen verschillen. In Nederland waren er veel maatregelen, maar minder specifiek voor ouders dan in landen als Slovenië, Finland en België, waar tijdelijk betaald ouderschapsverlof voor de coronaperiode mogelijk was. In Finland zien we bijvoorbeeld dat hoogopgeleide vrouwen meer disbalans ervaren. Hoe komt dat? Ligt dat aan onze deeltijdcultuur of andere factoren?
Glenn van der Burg (Host, People Power): Joop, wat is jouw vraag?
Joop Schippers (Hoogleraar Arbeidseconomie, Universiteit Utrecht): Wie zijn de winnaars en verliezers? Zijn dat dezelfde als normaal of anderen? Nu we allemaal thuis achter een bureau zitten, maakt het bijvoorbeeld minder uit of je in een rolstoel zit. In een fysieke werkplek is dat vaak een nadeel, nu niet. Dat soort bijeffecten zijn interessant.
Glenn van der Burg (Host, People Power): We ontdekten ineens ‘vitale sectoren’. Heeft dat blijvende effecten, bijvoorbeeld op beloning?
Joop Schippers (Hoogleraar Arbeidseconomie, Universiteit Utrecht): Dat is een grote beleidsvraag. We hebben discussies over hogere beloning in de zorg. Een motie voor structurele verhoging haalde het niet, los van de eenmalige bonus. Of het beklijft dat zorg, politie en onderwijs belangrijk zijn, moet blijken. Ouders merkten hoe onmisbaar het onderwijs is. Of dat tot hogere salarissen leidt, weet ik niet. We belijden het met woorden, daden blijven achter.
Mara Yerkes (Universitair hoofddocent, Universiteit Utrecht): Het is bizar dat mensen met de grootste mond het meest bereiken en dat zorg en onderwijs moeten protesteren voor betere voorwaarden. De waardering van zorg, zowel op de arbeidsmarkt als thuis, speelt al decennia. Nu laait de discussie op: wat vinden we belangrijk? Als we zorg thuis net zo belangrijk vinden, moet beleid daarop worden ingericht.
Glenn van der Burg (Host, People Power): Verbondenheid dan. Wat doet thuiswerken met verbondenheid met organisatie en collega’s?
Peter Kruyen (Universitair docent, Radboud Universiteit): Sommigen maken zich zorgen over collegialiteit. Mensen in risicogroepen willen niet terugkomen en krijgen minder begrip. Ons geheugen is kort: van applaus naar ‘doe normaal’ in weken tijd. Dat zie je ook in organisaties.
Joop Schippers (Hoogleraar Arbeidseconomie, Universiteit Utrecht): In grote organisaties kunnen mensen snel in anonimiteit verdwijnen. Het hangt af van leidinggevenden: bellen ze, organiseren ze iets leuks als een virtuele borrel? Zonder initiatief komt het niet snel spontaan tot stand. Spontane ontmoetingen, cruciaal voor contact, zijn nu schaars. Dat wordt extra relevant bij nieuwe teamleden en studenten per 1 september: hoe integreer je die? Bij elkaar komen blijft belangrijk.
Glenn van der Burg (Host, People Power): Laten we naar jullie onderzoek. Mara, jij eerst. Kun je al iets delen?
Mara Yerkes (Universitair hoofddocent, Universiteit Utrecht): We kregen via ODISSEI (open data infrastructuur) paneltijd bij CentERdata (Universiteit van Tilburg). We deden een vragenlijst onder ouders met minstens één thuiswonend kind onder 18 en minimaal één partner met betaald werk. 863 respondenten, representatief. We vroegen naar tijd aan betaald werk, werktijden, werkplek, verdeling van arbeid en zorg, huishoudelijke taken, werkdruk, werk-privébalans en vrije tijd. De eerste meting was april (midden in de lockdown); juni meten we opnieuw. Belangrijk: 54% van de ouders werkte in april thuis. Grote verschillen naar opleidingsniveau en sector: vooral hoogopgeleide ouders en ouders in de publieke sector werkten thuis. Ook zien we dat 56% van de moeders in cruciale beroepen werkt, versus 34% van de vaders. We verwachtten grote verschuivingen in taakverdeling, maar zien vooral kleine verschuivingen. Veel moeders werkten buiten huis zoals vóór de crisis; veel vaders zaten thuis bij de kinderen én moesten werken. Leeftijd van kinderen maakt uit: ouders met basisschoolkinderen rapporteren meer onenigheid over zorgverdeling. Jonge kinderen kunnen zich niet zelfstandig redden; dat breekt in op je werktijd. Oplossingen die we horen: in shifts werken (ochtend/middag, om de dag). We zien dat ouders op andere momenten zijn gaan werken; vooral moeders pasten werktijden aan. Veel werk op normaal vrije dagen, avonden en weekenden. Combinatie werk-zorg werd veel moeilijker: voor de crisis vond 11% dat moeilijk of zeer moeilijk; tijdens de crisis een derde. Waar ik me zorgen over maak: moeders leveren massaal vrije tijd in. 57% van de moeders heeft minder of veel minder vrije tijd. Vrouwen passen werktijden aan, werken meer avonden/weekenden, schroeven uren terug, raken vaker hun baan kwijt, doen nog steeds meer zorg- en huishoudtaken, en hebben minder herstel. Dat vergroot risico op uitval en burn-out. We zien ook in wetenschap dat inzendingen van vrouwelijke auteurs sterker daalden dan van mannen. En als vrouwen werkloos raken, nemen ze veel meer huishoudtaken op zich; zelfs als de man werkloos is en de vrouw niet, neemt zij vaak extra taken op. Met de hogere kans op baanverlies voor vrouwen in deze crisis is er risico op terugval naar traditionele taakverdeling.
Joop Schippers (Hoogleraar Arbeidseconomie, Universiteit Utrecht): Als beide ouders thuis zijn, is de kans groter dat traditionele verdeling terugkeert. Buiten de deur kun je niet ‘even’ een kind helpen; thuis wel. Dat zie je terug in patronen, ook in wetenschappelijke productie.
Glenn van der Burg (Host, People Power): We bellen met Eelke Pol, hoofd HR van de gemeente Gouda. Eelke, hoe is het met thuiswerken bij jullie?
Eelke Pol (Hoofd HR, Gemeente Gouda): Op dit moment werkt 80–90% thuis. Een kleine groep werkt door in het Huis van de Stad: balie (paspoorten) en BOA’s. De rest werkt thuis, al sinds half maart. Je leert collega’s anders kennen via videobellen: je ziet iemands thuis, werk en privé lopen meer door elkaar. Zorgen waren er vooral in de eerste weken voor alleenstaande collega’s: eenzaamheid. Nu het land meer open is, is dat beter. Collega’s met kinderen hadden het ook zwaar door dubbele belasting. Het kantoor gaat langzaam open; dat geeft lucht. Wat we willen houden: de combinatie thuis en kantoor. Minder reistijd, meer rust en focus, veel werk ging efficiënt door. Tegelijk missen we spontane ontmoetingen. Arbeidsomstandigheden: we hebben al snel bureaustoelen, muizen, toetsenbordhouders en extra schermen verstrekt. Als het structureel wordt, moeten we investeren in de thuiswerkplek. Afspraken over wie wanneer naar kantoor komt: tot 1 september vrijwillig, daarna mikken we op circa 50% op kantoor, voor bereikbaarheid en spontane interactie. Voor risicogroepen of mantelzorgsituaties doen we maatwerk binnen veilige richtlijnen; waar de verantwoordelijkheid van werkgever begint en ophoudt, bespreken we zorgvuldig. Over verdeling zorg thuis: je hoopt dat mannen meer oppakken doordat ze thuis zijn; we zien voorbeelden waar dat gebeurt, maar het is complex.
Mara Yerkes (Universitair hoofddocent, Universiteit Utrecht): Voor de crisis gaf 64% van de moeders aan meer of veel meer te doen in kinderzorg dan hun partner; in de crisis 60%. 10% van de vaders zegt meer of veel meer te doen dan hun partner. Positief: 22% van de vaders doet meer kinderzorg, 17% meer huishouden. Maar de verdeling blijft ongelijk.
Peter Kruyen (Universitair docent, Radboud Universiteit): Wat wordt jullie grootste uitdaging komend jaar?
Eelke Pol (Hoofd HR, Gemeente Gouda): Vernieuwing en innovatie. Veel werk loopt door en online overleggen zijn soms efficiënter, maar voor echte vernieuwing heb je ontmoeting en andere werkvormen nodig. Leidinggevenden moeten leren variëren in werkvormen om teams effectief te houden. Dat vind ik fascinerend en daar gaan we op inzetten.
Glenn van der Burg (Host, People Power): Tijd voor actie. Wat kunnen organisaties morgen doen met wat we weten over langdurig thuiswerken?
Peter Kruyen (Universitair docent, Radboud Universiteit): Bewaar de ruimte voor improvisatie die we in de crisis zagen; zet niet alles meteen dicht met regels uit risicoreflex. Reflecteer: wat werkte goed en hoe borgen we dat? Let ook op verschillen: wie durfde bijvoorbeeld wel of niet gebruik te maken van noodopvang? Niet iedereen kan of durft evenveel.
Mara Yerkes (Universitair hoofddocent, Universiteit Utrecht): Wees je als werkgever bewust van privéverplichtingen van werknemers en het komende omschakelmoment naar kantoor. Voorkom achterblijvers die door risico’s of zorgtaken minder op kantoor kunnen zijn. Ga actief in gesprek met álle werknemers over werk-privé. Ga er niet vanuit dat zorg vooral bij vrouwen ligt; mannen willen vaak ook, maar krijgen niet altijd de ruimte. Creëer een cultuur waarin iedereen het kan aankaarten.
Joop Schippers (Hoogleraar Arbeidseconomie, Universiteit Utrecht): Scheer mensen niet over één kam. Sommigen gedijen bij thuiswerken, anderen niet. Faciliteer goede thuiswerkvoorzieningen. Reken je niet te snel rijk met minder kantoorruimte; onderzoek eerst. Houd rekening met thuissituaties bij toedeling van werkplekken. Organiseer structureel gezamenlijke ontmoetingsmomenten voor contact en vernieuwing. Let op grenzen: voorkom dat werk altijd en overal doorgaat. Mensen werkten meer avonden en weekenden; bewaak werkdruk en welzijn, stel grenzen aan bereikbaarheid.
Mara Yerkes (Universitair hoofddocent, Universiteit Utrecht): Werk en privé vloeien al decennia meer samen. Thuiswerken kan dat versterken. Bewaak grenzen en psychisch welzijn; niet ’s avonds om elf uur nog werkapps beantwoorden.
Glenn van der Burg (Host, People Power): Dank voor jullie inzichten. In de volgende aflevering praten we met Joop Schippers over zijn vijf maanden durende onderzoek naar de arbeidsmarkt van de toekomst, gesteund door de NSVP, met focus op jongeren. Meer luisteren? Ga naar people-power.radio of people-power.nl voor nog honderden afleveringen.
Rachel van Haan (Hoofd HR, Plecht Vos) [station ID]: Ik ben Rachel van Haan, hoofd HR bij Plecht Vos, en ik laat me graag inspireren door People Power.
New Business Radio voice-over (Voice-over): People Power met Glenn van der Burg. Meer luisteren? people-power.nl