Glenn van der Burg (Host): Hoe geef je richting aan verandering? Hoe maak je impact met visie, leiderschap en innovatie? Je hoort het op het podcastkanaal New Business Radio. Listen Today, Lead Tomorrow. Hier vind je al onze programma's voor businessshapers. Met gesprekken met leiders, ondernemers en vernieuwers die hun organisatie klaarmaken voor de volgende sprong. Check je favoriete podcastplatform en abonneer je op New Business Radio. Listen Today, Lead Tomorrow. Peoplepower met Glenn van der Burg. Peoplepower is een programma over de kracht van mensen in organisaties. Met interviews en laatste inzichten voor betere prestaties en gelukkige mensen. Deze week gaat Glenn van der Burg in gesprek met Carmen Breedveld, auteur van Het Geheim van het Old Boys Network, en Ernst van Dam, auteur van Vergader Jezelf Gelukkig.
Normaal ben ik gewend om een hele lange intro te doen, maar ik heb twee boeken. Wat moet ik nu? Die ga ik niet allebei introduceren. Dus we beginnen maar met het boek van Carmen.
Op universiteiten en hogescholen zitten meer vrouwen dan mannen in de collegebanken. Vrouwen studeren sneller af en halen ook nog eens hogere cijfers. Ondanks dat stromen vrouwen nog altijd moeizaam door naar topposities in organisaties. Ook al gaat het langzaamaan wel een beetje beter, geloof ik. Interessant detail is dat meer dan de helft van de topvrouwen in Nederland afkomstig is uit het buitenland.
Welke valkuilen zijn er op weg naar de top? Wat kunnen Nederlandse vrouwen leren van vrouwen met een andere culturele achtergrond? En hoe verwerf je als vrouw een stevige plek in het Old Boys Network? Daarover raak ik in gesprek met Carmen Breedveld, de auteur van het boek Het Geheim van het Old Boys Network. Dat nog niet verschenen is, want dat gaat pas eind november gebeuren. Dus waarschijnlijk zal die binnenkort wel binnenkomen, denk ik.
En we hebben straks ook aan de telefoon Astrid van Heumen. Zij is directeur van Corporate Casting en voorzitter van de VVAO, het netwerk voor hoogopgeleide vrouwen. Fijn dat je luistert naar People Power.
Nou Carmen, bijzonder welkom. Leuk dat je er bent.
Carmen Breedveld (Auteur): Dankjewel.
Glenn van der Burg: Breveld. Oh, ik had er een D tussen gezet.
Carmen Breedveld: Ja, wat goed. Je bent echt een onwijze ervaren radiomens. Want je schrijft gewoon even mijn fout netjes op een papiertje, zodat je het niet hoeft te zeggen. Ja, dingen gaan wel eens mis in het leven. Wat leuk dat je er bent. Spannende tijd dat het boek er bijna is, toch?
Glenn van der Burg: Ja, het is sowieso een spannende tijd waar we nu in leven. Altijd spannend. Ja. En ja, eindelijk mijn boek hè. Ja. Bijna. Heb je nog een feestje gepland?
Carmen Breedveld: Ik probeer een feestje te plannen, maar ik ben bang dat het een feestje wordt van tien tot vijftien vrouwen. Want de regels van Mark Rutte veranderen ook met de dag. Dus je hebt geen idee tegen die tijd, begin december, hoeveel mensen nog bij elkaar mogen zijn in een feestje. Ja, het wordt waarschijnlijk voor een groot gedeelte virtueel. Dat kan bijna niet anders. Ik denk dat het een virtueel feestje wordt.
Glenn van der Burg: Nou ja. Hé, laten we even beginnen bij het begin. Hoe gaat het ermee? Want we willen al jaren en jaren lang dat we meer vrouwen in de top hebben. Ik heb hier ook al heel veel programma's over gemaakt. Er zijn heel veel redenen om dat te doen, want de wereld wordt er beter van. Hoe staan we daarvoor?
Carmen Breedveld: We staan er heel slecht voor. Ik heb geen goed nieuws dus van jou vanmiddag. Ik ben nu al vijfentwintig jaar ondernemer en daarvoor ben ik HR manager geweest. Een van de jongste HR managers van het management team op zevenentwintigjarige leeftijd. En zolang als ik bezig ben hoor ik dus dit thema steeds voorbij komen. En dan verwacht je dat het binnen nul tot tien jaar wel wat wordt. Maar we zijn nu bijna dertig jaar verder. Ben ik verder in mijn carrière. En ik zie dat het nog steeds niet opschiet. Nog sterker, we gaan achteruit.
Glenn van der Burg: Oh jee, echt waar? We gaan achteruit?
Carmen Breedveld: We gaan achteruit. Want we hebben natuurlijk met al die organisaties, Talent naar de Top, allemaal subsidies, heel veel geld in gepompt. Dan kruip je een beetje vooruit. En dan gebeurt er even wat in de economie. En dan raken vrouwen weer de banen kwijt. Die gaan als eerste eruit. En de klappen vallen altijd in de sectoren waar vooral ook de vrouwen werken. En dat zie je nu ook in de zorgsector. Het schiet gewoon niet op, terwijl we een tekort hebben aan mensen.
Maar het is eigenlijk best wel een beetje eng, omdat dat over alle sectoren, over de hele linie, zie je dus dat we geen stap vooruit komen. Ook in de sectoren waar heel veel vrouwen werkzaam zijn, zie je dus niet dat vrouwen doorstromen naar die top. Want als je dan bij die top komt, dan zit er weer een mannetje. Vind ik niet erg. Het is hartstikke lief en hartstikke aardig. Ik heb zo de neiging om sorry te zeggen namens het geslag, maar ik ga het niet doen.
Glenn van der Burg: Waarom gaat het dan nog niet goed?
Carmen Breedveld: Nou weet je, het is een heel complex verhaal en daarom heb ik het boek opgeschreven. Het heeft dus meerdere oorzaken en er zijn oorzaken waar we ook met z'n allen wat aan kunnen doen. Want als je als voorbeeld neemt de landen waar het wel goed gaat, de Scandinavische landen. Dan zie je dat er aan heel veel voorwaarden is voldaan dat er een doorlopend schoolprogramma is. Dus geen schoolonderbreking van de lunch. Kinderen krijgen schoolmaaltijden. Ze gaan daarna sporten. Dus de ouders hebben echt ook de volledige werkdag om te kunnen deelnemen aan arbeid. En dan zijn ze s'avonds wel thuis. Dat vind ik wel mooi van die Scandinavische landen.
Als je daarover werkt, dan ben je een beetje een sukkel. Dus hard werken overdag en dan s'avonds vijf uur gewoon lekker naar huis. Dus je ziet dat het hele systeem ook zodanig is ingericht dat beide ouders gelijkwaardig kunnen participeren aan arbeid.
En dan heb je ook nog in Nederland de fiscale gevolgen. Als de vrouw iets meer gaat verdienen dan minimumloon dan gaat het hele gezin meteen achteruit in inkomen. Dus dan zit je s'avonds aan tafel een rekensommetje te maken en dan zegt de man: schat, weet je wat jij doet, blijf lekker thuis met de kinderen want we moeten geld inleveren als jij meer gaat werken, meer uren gaat werken. Dus dat helpt ook niet en daar kan het kabinet wel degelijk wat aan doen.
Maar in plaats van daar wat aan te sleutelen gaan ze nu een quotum per een januari doorvoeren. En ben jij een fan van het quotum?
Glenn van der Burg: Jij bent geen fan van het quotum, omdat het quotum alleen geen oplossing biedt als je de overige voorwaarden niet aan voldoet of overige randvoorwaarden. De landen die uiteindelijk met de quotumwetgeving zijn gekomen die hadden alle andere zaken al op orde. En als het dan nog steeds niet lukt, dan kun je zeggen, mannen, het is nu mooi geweest. We hebben alles geregeld. Het gaat nog steeds niet goed. Dan kom je met de quotumwetgeving.
In Nederland is het precies andersom. Die regelt verder helemaal niets. Geen kinderopvang, niks regelen voor de vrouwen of de gezinnen. En we denken dan met de wetgeving alleen dat we daar verder komen. Dus ik ben bang dat het niet gaat gebeuren. En ik vraag me af wat er dan gebeurt.
Glenn van der Burg: Laten we Astrid er even bij halen. Astrid, jij bent de directeur van Corporate Casting en voorzitter van het netwerk voor hoogopgeleide vrouwen. Wat kan je er nog aan toevoegen op de vraag waarom het nog steeds niet goed gaat?
Astrid van Heumen (Directeur Corporate Casting, Voorzitter VVAO): Ja, het gaat niet goed. Waarom niet? Goeie vraag. Wij zijn al met een zeventie jaar, sinds negentienhonderdachttien bezig om vrouwen hoogopgeleid te krijgen, omdat ze dan een betere kans hebben om economisch zelfstandig te worden, omdat je dan goede banen kunt krijgen. Dat hebben we in de afgelopen honderd jaar dus dik voor elkaar, want het grootste gedeelte van de Nederlandse vrouw is hoog opgeleid op dit moment.
Glenn van der Burg: En jullie zijn de man voorbij gestreefd, hè?
Astrid van Heumen: En in principe wel. Wat dat betreft, qua inhoud zijn we sterk, maar we zijn nog niet zo slim, zal ik maar zeggen, omdat er toch op het gebied van gehaaidheid om naar de top door te stoten, meer nodig is dan alleen inhoud en een goede opleiding. En wat is dat dan? Wat is die gehaaidheid dan?
Glenn van der Burg: Ja, die gehaaidheid is, laten we zeggen, het gunnen en het slim omgaan met je relaties, het kapitaliseren van je netwerk. Dat is heel erg belangrijk voor vrouwen om richting die top te gaan. Wat bijvoorbeeld veel gebeurt is, dat vrouwen momenten hebben dat ze heel hard gewerkt hebben, ze verwachten het succes te krijgen op dat werken naar loon, op loon naar werken moet ik zeggen. Maar helaas gaat dan iemand anders met de poed vandoor. En dat heeft niet te maken omdat die vrouw het werk niet goed geleverd heeft, maar omdat ze zichzelf niet slim heeft gekocht.
Dat intern in zo'n organisatie toch niet duidelijk is dat het eigenlijk haar idee is of dat het haar verdienste is dat bepaalde successen of klanten binnen zijn gekomen. Heel vaak hoor je dat vrouwen zichzelf niet goed kunnen verkopen.
Glenn van der Burg: Dat klopt, maar het is wat iedereen altijd zegt, maar feitelijk kunnen mannen elkaar zichzelf ook niet goed verkopen. Alleen mannen helpen elkaar in dat verkooppraatje.
Astrid van Heumen: Oké, want de eerste wat bij mij door mijn hoofd schoot is, hebben we dat vrouwen dan aangeleerd tijdens hun opvoeding door de cultuur die we hebben misschien in dit land? Of is het iets wat er hard ingebakken zit? Nou ja, daar ben ik een beetje klaar mee met die opmerking, want dat weten wij inmiddels al vijfentwintig jaar dat het in onze cultuur zit. En we zijn vijfentwintig jaar verder en we weten het nog steeds dat het in onze cultuur zit, maar we doen er niet van. Het gaat er maar niet uit.
Nou ja, en het erge is dus dat wat ik met Carmen ook wel eens bespreek, Old Boys Network. Ja, dat zijn eigenlijk hele charmante mannen en die houden nog wel eens de deur voor je open en die nodigen je uit om deel te nemen aan de conversatie. Het zijn eigenlijk onze leeftijdgenoten en klasgenoten die in de race naar de top hun carrière veiligstellen om de vrouwen weg te passeren en weg te zetten als zijn niet bedreven in onderhandelen, of ze zijn niet bedreven in het goed verkopen van zichzelf.
Ze moeten leren vragen, want meisjes die vragen worden overgeslagen. Nou, meisjes die zeggen wat ze willen, die bereiken wat de top wordt. Maar je moet het wel weten aan wie je het zegt.
Glenn van der Burg: Ja, Carmen, dat netwerk, dat is nou precies waar jouw boek over gaat.
Carmen Breedveld: Ja, mijn boek gaat dus met name over het netwerk en de skills die je als vrouw moet ontwikkelen om daartussen te komen en met behoud van je eigen authenticiteit. En heb jij dan de sleutel gevonden? Heb je het gouden ei? Noem ze allemaal maar op.
Glenn van der Burg: Ja, nou weet je, ik heb dat natuurlijk helemaal uitgewerkt in mijn boek en al die hoofdstukken, dat het met verschillende dingen te maken heeft, maar dat je dus dat een van de tips die ik vrouwen geef is dat het niet belangrijk is wat je tussen negen en vijf doet, maar tussen vijf en negen. Als alle vrouwen naar huis rennen om te gaan koken, dan gaan de mannen nog even een pilsje drinken of ergens wat eten en dan worden de deals gesloten en dan worden de posities verdeeld van, die functie komt vrij, wat vind je ervan? En de vrouwen zijn er dan niet bij en ik ben er dan wel bij. Ik ben wel zo'n gek die dan gewoon met die kerels meegaat.
Ik ben zelf pas dertig jaar getrouwd. Afgelopen twee weken geleden was ik dertig jaar getrouwd. En vanaf het begin, ook toen we nog geen kinderen hadden, wist mijn man gewoon van: weet je, voor negen uur avonds hoef ik haar niet thuis te verwachten. Want als je een hele dag hard gebikkeld hebt en de heren willen even wat gaan drinken om even bij te kletsen, dan ging ik altijd mee. Maar ik was ook altijd de enige vrouw die meeging. De anderen gingen niet mee.
Glenn van der Burg: Weet je wat het gekke is? Want ik ben natuurlijk een man, dus ik voel me ook een beetje aangesproken. Heel goed. Ja, maar het voelt ook een beetje raar, want ik zit s'avonds niet in de crew met mensen te bespreken wat de volgende deal is, dus ik herken dat ook weer niet. Maar blijkbaar is het dus nog zo, want anders hadden jullie die verhalen natuurlijk ook niet.
Carmen Breedveld: Is dat dan de oplossing, Astrid? Zorgen dat je erbij bent, dat je ertussen zit, zodat je de verhalen hoort en ook die opportunities langskomen en dan ja zeggen?
Astrid van Heumen: Je moet zorgen dat je erbij bent en de relaties zijn natuurlijk erg belangrijk. En als je ze niet hebt, moet je ze nagaan jagen. Een goede introductie is altijd prettiger en een warme introductie is altijd prettiger dan een koude eerste gesprek. Maar wat heel belangrijk is, kijk, we zitten nu in een nieuwe tijd en alles klopt. En ook in de Zoom calls merk je dat de relatie telt.
En ik denk dat daar nu wel kans is voor vrouwen om zich makkelijker te manifesteren, omdat dan dat befaamde biertje, dat is op een andere manier nu sociaal. Ik denk dat daar nu wel misschien een kentering komt. Want hoe ziet dat er nu dan uit? Er wordt geen bier meer gedronken, er wordt niet meer gedineerd. Maar er wordt wel heel veel gezoomd, of geteamed, of wat ever, videocall je ook doet. En daar is dus wel meer kans voor vrouwen om door te breken.
Want zij zijn gewend om thuis te werken, zij zijn gewend om de waan van de dag even te laten om haar carrièrepad een slinger te geven. Want ja, je kunt nu een voordeel doen, ook als nieuwe organisaties, om vrouwen een kans te geven.
Glenn van der Burg: Ik had hier laatst ook een hoogleraar in de uitzending. Die zei ja, deze periode is juist slecht voor de emancipatie van vrouwen. Het is ook. Ja, we zijn meer thuis. En mannen die kunnen zich toch makkelijker afsluiten en de boel de boel laten. En dan komen toch de zorgtaken weer meer bij vrouwen terecht. Tenminste, dat is wat zij uit onderzoek hadden gehaald. En dat was voor mij weer een trigger om thuis weer wat meer naar me toe te trekken. Want ik heb daar ook last van.
Ik denk dat je als gelijkwaardige partners met elkaar dit soort dingen moet regelen. En niet alleen maar als er een corona komt, maar dat je altijd al met elkaar de dingen samen moet oppakken. En ik heb vanaf het begin tegen mijn man gezegd, want toen woonden we met z'n tweeën samen, er waren nog geen kinderen. En toen kreeg ik mijn eerste management functie. En toen zei hij: we gaan geen vaatwasser aanschaffen, want we zijn maar met z'n tweeën. Ik zeg nou: deal. Als jij dan de borden afwast.
Nou, er kwam dus meteen een vaatwasser in huis. Want als we maar met z'n tweeën zijn en jij doet de was, dan ben ik het met je eens. Maar als we iedere keer zeggen: we gaan geen strijkster nemen, geen vaatwasser, dit niet. Voor je het weet heb je een dagtaak om alles schoon te houden en ben je alleen maar aan het poetsen en boenen. Dus dat hebben we eigenlijk voor de kinderen al met elkaar uit onderhandeld, dat onze beide carrières daar niet onder hoeven te leiden.
Mijn kinderen hoeven daar niet de type van te worden dat ik een carrière heb. Dus ik heb ook altijd au pairs, nanny's, huishoudhulpen, van alles over de vloer gehad. Want het is veel goedkoper als jij tien tot vijftien euro per uur moet betalen en zelf kun je driehonderd euro per uur verdienen. Dan weet ik, dan is het sommetje zo gemaakt. Dan ga ik dus thuis niet zelf staan poetsen en boenen.
Het is goed voor de werkgelegenheid. Je betaalt je blauw aan belastingen ook natuurlijk. Want hoe meer je verdient, hoe meer je moet betalen. Dus iedereen blij. En ja, je kunt je ook nog eens iets extra's permitteren met de kinderen. Om wat leuke dingen te doen. Weekendjes weg en luxe reisjes te boeken. Dus ik heb van mijn kinderen nooit een klacht gekregen.
Glenn van der Burg: Dus ik hoor jou zeggen, Carmen: zorg dat je het thuis goed regelt. Dat is één. Zorg dat je erbij bent. Zichtbaar. Maar als je er dan bij bent, wat voor tips heb je dan voor mensen?
Carmen Breedveld: Ja, wat ik gewoon merk dat vrouwen heel erg, en dat is ook in andere landen zie ik dat ook hetzelfde, dus het is niet typisch Nederlands. Vrouwen focussen heel erg op de inhoud: hoeveel titels kan ik halen, hoeveel studies ga ik promoveren. Nou op een gegeven moment, ik heb vriendinnen met vier, vijf titels. Maar als ik met een topman in gesprek ga, dan zeg ik: wat kan ik voor jou betekenen en waar ben je nu mee bezig. Op het moment dat die man zegt: dat en dat probleem moet ik tackelen en ik ben op zoek naar dat en dat en dat, of die en die en die. Ik zeg: joh, kan ik je bij helpen?
Nou, dan ben je binnen en dan word je ook onderdeel van dat project en dan heb je een opdracht. Maar als je alleen maar denkt van: ik ga me goed scholen, ik ga allemaal titels halen, gaat je niet verder brengen, sorry. Het is belangrijk dat je iets te bieden hebt, dat je inhoudelijk wat kan toevoegen, maar dat is niet het enige waarop je moet focussen.
Bij vrouwen is de inhoud belangrijk en bij mannen is de relatie belangrijker. En ik hoor je ook zeggen Carmen, op een moment dat iemand zegt: ja ik zit hiermee en dit en dit vind ik, dan zeg je: daar kan ik je bij helpen. Dat klopt.
Glenn van der Burg: Dus je gaat erin. Ik ga erin, met een gestrekte been. Met liefde natuurlijk. Dat is ook echt. En ze zien ook van: het is geen flauwekul. Je hebt me toen echt geholpen. Dus de volgende keer bellen ze jou weer op als ze weer iets onmogelijks zich voordoet.
En dan denk ik: wij vrouwen zijn zo creatief. Waarom wenden we die creativiteit niet aan om die mannen die toch heel erg lineair denken, om ze te helpen. Zeggen: joh, heb je het al van die kant bekeken? Ik zou dat zussen zo doen. Oh, nou, als je het zo goed weet, madame, doe dan mee. Nou, dat is dus... Maar dan moet je dus ook ja zeggen. Dan zeg ik ook ja. Dan moet je zeggen: ik ga het voor je regelen. Dan ga ik het ook regelen. Dan moet je het ook regelen.
Glenn van der Burg: Ik maak die grap al heel vaak dat ik zeg: vrouwen kunnen het eigenlijk beter. Alleen mannen zeggen gewoon ja. Terwijl ze geen flauw idee hebben hoe ze het gaan doen. Maar die zeggen gewoon ja. Maar ik help ze ook altijd. Ik sta dan ook voor in de rij en daarom ben ik ook hartstikke druk. Ik heb ook geen acht werkuren op een dag. Je gaat gewoon door s'avonds en om afspraken na te komen.
Als je zegt: ik ga jou introduceren bij die en die en dan ga ik dat ook doen. En dan gaat mijn laptop weer op schoot nadat we het avondeten achter de rug hebben. Dan gaat je laptop weer open.
Ja, dan gaat natuurlijk niet jouw hele boek hier helemaal door. Dat kan ook helemaal niet. Hoe lang ben je ermee bezig geweest? Te schrijven?
Carmen Breedveld: Vier maanden. Zo!
Glenn van der Burg: Maar dat is de coronatijd, dus ik had tijd. Je had even tijd, ja. Maar dat is alsnog heel snel. Het is wel snel, maar goed. Dan heb je de tijd in corona. Ik denk: gaan we bij de pakken neerzetten of gaan we iets goeds doen. Mooi. Ja, heel mooi. Vandaar het boek.
Dus ik wil eigenlijk afsluiten met een laatste tip van jullie allebei. Stel je voor dat ik jullie om hulp vraag. Ik zeg: joh, ik wil graag naar die top, maar ik ben al een paar keer tegen de muur aan gelopen. Dus hoe kan je mij helpen?
Carmen Breedveld: Ja, ik zou sowieso zeggen: koop mijn boek. Wat een goede tip. Dan heb je sowieso alle tips op een rij. En als je daarna nog denkt: joh, we moeten een boekbespreking doen, want we willen toch even wat doorvragen. Kunnen ze je ook altijd bellen? Dan kunnen ze me bellen en dan ben ik er straks even open om dan een lezing te geven. Dan kunnen ze ook één op één vragen stellen.
Glenn van der Burg: Ja, dat is handig online. En dan kan ik ze ook nog koppelen aan die kerels.
Carmen Breedveld: Oh, dus jij laat ze ook nog binnen in dat Old Boys Network?
Astrid van Heumen: Ja, natuurlijk. Old in het Old Network. Natuurlijk.
Glenn van der Burg: Ja, wat goed. Ja, mooi. Astrid, wat kan je daar nog aan toevoegen?
Astrid van Heumen: Ik kan er nog aan toevoegen voor die dames zelf: be bold, be brave, be brilliant and just do it. Mooi. Bold, brave, brilliant. And just do it. En ik denk dat het heel belangrijk is voor ons vrouwen om elkaar Sisterhoods United, we doen het samen, want dat is echt heel erg belangrijk, dat we elkaar ondersteunen en introduceren en elkaar hier en daar een beetje helpen, want wie goed doet, goed ontmoet. En dat is nog altijd het beste. Hartstikke mooi. Maar je moet courage hebben, anders lukt het niet.
Glenn van der Burg: Ja, you gotta be brave. Absoluut. Ik dank jullie zeer. Fijn om het weer over dit onderwerp te hebben. Aan de andere kant ook bijzonder balen, want we zijn er dus nog lang niet.
Astrid van Heumen en Carmen Breedveld, dank jullie wel. Straks in het kader van het Fantastische Vrouwen hebben we onze columnist Aukje Nauta. Die hoor je zo.
People Power op New Business Radio. Dit is Menno Lanting. Spreker en schrijver. En ik kan me voorstellen dat je wellicht eens op zoek bent naar nieuwe inspiratie, nieuwe inzichten. Kijk dan vooral eens naar People Power. Mooie verhalen, mooie inzichten. Ik raad het van harte aan.
Het is weer tijd voor Aukje Nauta. Ik heb al een paar keer, toen ik Aukje aankondigde, gezegd dat ze bezig is met een nieuw boek. Wat ik stiekem al heb gelezen. Dat was versie één, of misschien nul komma een, dat weet ik nog niet eens. Maar ik vond hem al prachtig en hij schijnt alleen maar beter te worden. Want je bent er hard mee aan het werken, hè Aukje?
Aukje Nauta (Columnist): Ja, ik hoop het deze week af te ronden. Die tweede fase vind ik zelf altijd veel lastiger, als je eraan moet gaan schaven. Ja, ik ben af en toe ook flink humeurig onder mijn antwoord erbij.
Glenn van der Burg: Ja, het is tijd om het erover te gaan hebben, toch? Want het thema van jouw boek is schaamte.
Aukje Nauta: Ja, zeker. Stel, je hebt een mooi groot huis met gigantisch grote en dus bewerkelijke tuin, terwijl je zelf helemaal niet van tuinieren houdt. Maar gelukkig heb je iemand die dat voor je doet. Iemand die jij orders kan geven om de hecht te snoeien, het gras te maaien, de moestuin te oogsten, en dan zonder dat je hem daarvoor betaalt. Een slaaf dus, feitelijk. Zoals dat in het westen tot de tweede helft van de negentiende eeuw vrij gewoon was in bepaalde landen.
Maar hoe zou je je voelen als je anno 2020 een slaaf had? Ik kan me niet voorstellen dat je daarover op een verjaardagsfeestje schaamteloos zou vertellen, toch? Maar stel, je hebt nog steeds dat mooie grote huis met die bewerkelijke tuin waar je nu dan wel een tuinman netjes voor betaalt en je hebt ook nog een tweede huis en een derde huis en een Maserati en een Porsche.
Hoe zou je je daarover voelen? Zou je trots voelen omdat je het echt in je leven helemaal hebt gemaakt of toch ook iets van schaamte voor al dat bezit, al dat eigendom?
Nou, omdat ik deze vragen zo stel, dat komt doordat ik de afgelopen vrijdag de volgende tweet de wereld inslingerde. Stel, het is het jaar 2021. Wat hebben we dan uit schaamte afgeschaft terwijl we ons er nu misschien nog niet eens voor schamen? Zo normaal vinden we het. Hoewel je diep van binnen wel kunt weten dat het niet oké is.
Zoals we anno 2020 geen slavernij, kinderarbeid, lijfstraffen meer kennen. Nou, in de reacties op die tweet, en ik deelde het ook via Facebook en LinkedIn, werd natuurlijk meteen gecorrigeerd omdat uit rapporten van UNICEF en de International Labour Organization blijkt dat we ook nu nog steeds hier en daar slavernij, kinderarbeid en lijfstraffen kennen.
Maar je mag toch wel stellen dat we althans in Nederland en althans bij wet deze drie abjecte zaken hebben afgeschaft. Waar het me om ging en gaat is de denkoefening om stil te staan bij dingen die we normaal vinden, terwijl ze in moreel opzicht eigenlijk helemaal niet normaal zijn.
Die denkoefening per tweet werd door aardig wat mensen opgepakt en dus heb ik nu een waslijst kunnen verzamelen van dingen die we over honderd jaar misschien wel hebben afgeschaft. Het concept eigendom was één van de dingen die genoemd werden. Daarnaast vlees eten, vliegvakanties, houtgestookte open haarden, platformbedrijven als Uber, Booking en Airbnb, online spullen bestellen en die dan weer terugsturen, discriminatie, economische groei en het idee dat veel geld verdienen een deugd is.
Patat eten, paardrijden, dierentuinen bezoeken, Facebook en andere sociale media, de afwasmachine, flirten, hoewel dat van mij niet per se hoeft afgeschaft, ik vind dat best iets gezelligs hebben, grote salarisverschillen, de vluchtelingenaanpak, landsgrenzen, hoogmoed, roofbouw, mensen die in verpleeghuizen worden weggestopt, aandeelhouders, plastic, egoïsme, maar ook theepotten die morsen en tot slot de broekrok.
Deze waslijst zegt ongetwijfeld iets over de bubbel waarin ik verkeer, maar dit terzijde. Een hele fraaie reactie vond ik die van Anne Kramer. Zij schreef waar ze TZT op hoopt en ik citeer: We hebben een sociale ethiek die ons openhoudt om voortdurend met elkaar in gesprek te blijven wat voor samenleving we van waarde vinden. Schaamte is daar soms een mooi waarschuwingssignaal voor, dus dat vermijden we ook al niet.
En daarmee slaat