Voice-over (New Business Radio): Hoe geef je richting aan verandering? Hoe maak je impact met visie, leiderschap en innovatie? Je hoort het op het podcastkanaal New Business Radio. Listen Today, Lead Tomorrow. Hier vind je al onze programma's voor businessshapers. Met gesprekken met leiders, ondernemers en vernieuwers die hun organisatie klaarmaken voor de volgende sprong. Check je favoriete podcastplatform en abonneer je op New Business Radio. Listen Today, Lead Tomorrow.
Voice-over (People Power): Hoe ontketen je de kracht van mensen en organisaties? People Power brengt je de laatste wetenschappelijke inzichten en praktijkvoorbeelden. Over leiderschap en leren, betrokkenheid en bevlogenheid, inzetbaarheid en inclusie. Omdat mensen het verschil maken in jouw organisatie. People Power, met Harry Starren en Glenn van der Burg.
Glenn van der Burg (Presentator): Als de week begonnen is, bieden wij troost voor onderweg. Of je nou thuis zit, omdat je weer lekker thuis aan het werken bent. Of in de auto, omdat je toch per se naar kantoor moest. Of misschien deed je wel iets heel belangrijks waar je naartoe moest. Dan houden wij café, zoals de Vlamingen zeggen. Elke maand bespreken wij een groot thema in ons werkende leven. Eerder waren dat thema's zoals afscheid, autonomie, burgerschap, crisis, drijfveren, evenwicht, feest, geluk, hoop, inspiratie, jeugd, kiezen en de laatste ging over liefde en lust. We zijn bezig met het alfabet en nu zijn we bij de M. In deze aflevering hebben we het over moed, moraal en mededogen. Straks horen we een kort essay van de heer Starren. Onze gast is Marthe Kerkwijk. Zij is auteur van de aanstaande boeken met de briljante titels: Dit boek komt er nooit en Lul. Ze is illustrator van De kinderen van Chronos en in het dagelijks leven programmacoördinator van de Internationale School voor Wijsbegeerte. En dit café zou natuurlijk niet compleet zijn zonder de meedogenloze leiding van Harry Starren.
Voice-over (People Power): Experts en wetenschappers over de kracht van mensen in organisaties.
Glenn van der Burg (Presentator): Harry, we zijn bij de M: moed, moraal en mededogen. Je had ook andere M’s kunnen bedenken.
Harry Starren (Presentator/Moderator): Nee, dit zijn ze. Dit is de essentie van deze hele reeks, eigenlijk het hoogtepunt. Het gaat om moed, moraal en mededogen. Die eerste twee vergen nogal wat, de derde herinnert eraan dat we allemaal mensen zijn. Ik heb er een essay voor voorbereid. Moed! Ik herinner me de Devil’s Dictionary, waar moed werd bespot als de dappere soldaat die de verkeerde kant op vlucht. Toch: moed is pas moed als er iets te overwinnen valt, vaak angst, sociaal gevaar. Zonder angst iets doen kan door anderen moedig lijken, maar dan ervaar je zelf geen moed. Moed kan verworden tot overmoed; een jongensziekte, roekeloosheid. Ik dacht bij moed vooral aan civiel courage: in een samenleving een ander standpunt uitspreken en ervoor gaan staan. Denk aan Cleveringa: de Tweede Wereldoorlog begint, zijn leermeester Meijers wordt uitgesloten, en in zijn academische jaarrede staat hij voor Meijers. Tegen zijn eigen belang in, zijn carrière lag stil. Moed is dus ook je eigen belang achterstellen. Klokkenluiders: moedig, al worden ze soms als querulanten weggezet. Sommigen zeggen: moed is een kwestie van goed fatsoen. En daarmee zijn we bij moraal. Je kunt ook moedig de verkeerde kant op zijn; een drugsdealer heeft ook moed nodig, zou je zeggen. Daarom moet moed met moraal verbonden zijn. Er is kleine moraal, de burgerlijke mores en etiketten, en grote moraal, de ethiek. De kleine moraal verdient het om aangevallen te worden. De grote moraal: doe een ander niet wat jij niet wilt dat jou geschiedt; heb de ander lief als uzelf. Lastige uitspraken, want wat als je een hekel aan jezelf hebt? Er is balans nodig, het gulden midden. Mededogen dan. Ik associeer dat met Jaap Burger. Hij zei: held zijn is een genade. Moed overkomt je soms. Hoe vaak lieten we een kans voorbijgaan om moedig te zijn? Ik ben wel eens bijna een vergadering uitgezet omdat ik me niet aan de kleine mores hield, terwijl vrienden stil bleven. Mededogen is ook de kleinheid van de mens aanvaarden. We meten anderen af aan hun gedrag, onszelf aan onze intenties. Het hangt allemaal samen, maar hoe precies? Marthe?
Marthe Kerkwijk (Auteur en programmacoördinator ISVW): Je krijgt sowieso een punt voor je eerstejaarsexamen ethiek. Aristoteles en het Aristotelische midden had je goed: bij moed gaat het om het midden tussen lafheid en overmoed. Moed is een deugd met een normatieve lading. Filosoof Philippa Foot (deugdethiek) zegt: je kunt je angst overwinnen als drugsdealer of moordenaar, maar dat maakt de handeling niet moedig. Moed is alleen moedig als het ten goede is. In verzetssituaties kan het doden van een bezetter moedig zijn als het, moreel gewogen, een goede daad is. Een verkeerde daad kun je niet op een moedige manier verrichten. Pieter Omtzigt noem ik een moedig politicus: hij sprak zich uit tegen fractiediscipline, nam risico’s. Politieke en sociale filosofie gaan over rechtvaardigheid: wat is een rechtvaardige staat, rechtvaardige instituties, sociale rechtvaardigheid in de samenleving. Over mededogen: moraal vraagt veel mededogen, juist ook met wie moreel worstelt. Goed zijn is niet makkelijk. Het is makkelijker als je uit een stabiel nest komt, juiste postcode, kunt studeren en geen geldzorgen hebt. Wie armoede kent, mishandeling, dwang om te stelen: de context bepaalt mede wat moreel gevergd wordt. In de katholieke moraal bestaat het standpunt dat een arme brood mag stelen om zijn gezin te onderhouden. Dat is een voorbeeld van contextgevoelige moraal.
Harry Starren (Presentator/Moderator): En een voorbeeld van moed: het publiekelijk zeggen, want iedereen valt over je heen als je de heiligheid van eigendom aantast. Over actuele moed: in Glasgow besloten koplopers geen publieke investeringen in fossiel meer te doen. Nederland schoof eerst aan met “we hebben geen kabinet”. Gebrek aan civiel courage. Rutte kwam terug op dat standpunt. Moedig? Eerder politieke rationaliteit: flexibiliteit, opportuniteit.
Marthe Kerkwijk (Auteur en programmacoördinator ISVW): Een moedig politicus zou strategische overwegingen tussen haakjes zetten als hij diep overtuigd is: dit moet nu gebeuren. Merkel met “Wir schaffen das” was moedig: tegen haar achterban in, ze creëerde een feit. Daarna werkt de politieke realiteit weer, maar het moedige feit staat.
Harry Starren (Presentator/Moderator): Moed is vaak voorbij je directe eigenbelang gaan. Soms valt eigenbelang samen met het goede, maar vaak niet. Ondernemers worden moedig gevonden: risico nemen, alles op rood, maar pas moedig als het morele idealen dient. Als Elon Musk autorijden duurzaam wil maken, krijgt moed een morele component. Echte moed hoor je vaak van binnenuit: “ik kon niet anders.” Luther: hier sta ik, ik kan niet anders. Een filosoof noemde dat een “volitional necessity,” een gewilde noodzakelijkheid. Sommigen kiezen dan toch voor de minder moedige weg, onder druk van partner, baan, veiligheid – en juist daarom bewonderen we degenen die door roeien en ruiten gaan.
Glenn van der Burg (Presentator): Over moraal en bedrijfsleven: Milton Friedman zei dat ondernemingen amoreel moeten zijn. Vroeger leerde je als adviseur: laat niet merken waar je politiek staat. Nu kan dat niet meer. Je moet vaker zeggen waar je staat. Maar de achterkant van moraal is moraliseren: de vinger heffen. Dat zien we veel, met hypocrisie als risico.
Marthe Kerkwijk (Auteur en programmacoördinator ISVW): Allemaal mooi voor de filosofie. Hoe woker, hoe beter, in de zin van: je burgerschap draag je altijd bij je. Je baas kan niet van je vragen je burgerschap bij de poort achter te laten. Laten we morele discussies normaal vinden zonder opgeheven vingertje. Je mag iets agenderen waarin je zelf niet perfect bent; dat is kwetsbaar, geen hypocrisie.
Glenn van der Burg (Presentator): Maar geloofwaardigheid telt. De directeur die duurzaamheid predikt en wegrijdt in een benzineslurper verliest vertrouwen. Medewerkers hebben moed nodig om zo’n baas aan te spreken. Macht en machtsverschillen maken dat lastig; hij gaat over je salaris en carrière.
Marthe Kerkwijk (Auteur en programmacoördinator ISVW): Sta niet alleen. Organiseer bondgenoten, dien samen een voorstel in. Dan ben je niet de eenling die het haasje is. En voer een integer gesprek in plaats van de hypocrisiekaart te trekken: hoe rijmt dit met elkaar?
Harry Starren (Presentator/Moderator): Ik word nerveus van CEO’s met extreme inkomens die zeggen dat 2% loonsverhoging te veel is, terwijl zij 14–15% stijgen. In UMC’s wordt 1% geboden, minder dan inflatie, terwijl we een jaar geleden stonden te klappen. Als werkgever “het is te veel” zeggen noemde Suiter kwade trouw. “Vanuit mijn rol ben ik ertegen” – dat vind ik gevaarlijk. Integriteit is uit één stuk zijn. Soms kan maar één mens spreken.
Marthe Kerkwijk (Auteur en programmacoördinator ISVW): Je kunt niet zeggen: ik ben begaan met het klimaat en tegelijk eigenaar zijn van een bedrijf dat er diametraal tegenin gaat. Dan is je bewering weinig waard. Als je spanning voelt, verdraagt het de openbaarheid? Kun je ervoor staan? Laat de spanning zien en ga het gesprek aan, in plaats van de auto achter het pand te verbergen.
Harry Starren (Presentator/Moderator): En laten we ook mededogen hebben in organisaties. We hebben weinig mededogen met mensen die “niet genoeg presteren”. Michael Sandel schrijft over de tirannie van verdienstelijkheid: we personaliseren prestaties en maken falen tot loser-zijn. Terwijl veel mensen stabiele waterdragers zijn, gewaardeerde collega’s. Iemand die altijd om vijf uur naar huis gaat wordt bespot, terwijl ik dacht: wanneer lukt mij dat eens? We vragen twinkeling in iemands ogen in functioneringsgesprekken – absurd.
Glenn van der Burg (Presentator): Ricardo Semler zei: in een grote organisatie heb je de samenleving. Er loopt waarschijnlijk iemand rond die steelt; zolang het geen plundering is, moet je je afvragen of je een politiestaat wilt. En er lopen mensen rond die niet fantastisch presteren. Nou en? Misschien doen ze iets wat je niet in cijfertjes vangt. Op LinkedIn lijkt iedereen fantastisch bezig. Ik postte een foto van aardappelschillen: het leven is ook aardappelschillen. Goed werk.
Marthe Kerkwijk (Auteur en programmacoördinator ISVW): We jagen elkaar op. Kinderen worden getest uit bezorgdheid en leren dat “goed genoeg” niet bestaat. Bij coaching hoor je steeds: ben ik wel goed genoeg? Vroeger was negen-tot-vijf iets om blij mee te zijn. Wat is daar mis mee? De wal keert het schip. Gezond werken en daarnaast een leven hebben is beter dan jezelf opbranden in “moderne slavernij”.
Harry Starren (Presentator/Moderator): Er komt een boek: Werk is niet de oplossing. Mensen werken harder dan waarvoor ze betaald worden, aangemoedigd om dat zelf te willen, eindigen in burn-out en ontdekken: ik heb mezelf weggegooid. Op sterfbedden is de grootste spijt: ik heb te veel gewerkt en te weinig liefgehad.
Glenn van der Burg (Presentator): We ronden af. Marthe Kerkwijk, dankjewel dat je er was. We kennen elkaar van de Internationale School voor Wijsbegeerte. Fijn dat we de praktische kanten van de filosofie weer hebben aangetoond. Ik twijfel eigenlijk nooit; ik weet dat ik verre van alles weet, dus wil ik het wel allemaal weten. Daarom doe ik dit. Volgende keer is de N aan de beurt. Eén daarvan wordt narcisme, de andere twee bedenken we nog. Heb je een suggestie voor een N die past bij narcisme? Laat het ons weten via de bekende kanalen om Harry Starren te bereiken. Dankjewel voor het luisteren. Harry, bedankt. Marthe, bedankt. Meer afleveringen vind je op peoplepower.radio en in jouw favoriete podcast-app.