Voice-over (New Business Radio): Hoe geef je richting aan verandering? Hoe maak je impact met visie, leiderschap en innovatie? Je hoort het op het podcastkanaal New Business Radio. Listen Today, Lead Tomorrow. Hier vind je al onze programma's voor businessshapers. Met gesprekken met leiders, ondernemers en vernieuwers die hun organisatie klaarmaken voor de volgende sprong. Check je favoriete podcastplatform en abonneer je op New Business Radio. Listen Today, Lead Tomorrow. Hoe ontketen je de kracht van mensen in organisaties? Peoplepower brengt je de laatste wetenschappelijke inzichten en praktijkvoorbeelden. Over leiderschap en leren. Betrokkenheid en bevlogenheid. Inzetbaarheid en inclusie. Omdat mensen het verschil maken in jouw organisatie. Peoplepower met Glenn van der Burg.
Glenn van der Burg (Host): Woningnood, verduurzaming van huizen en kantoren en de energietransitie, en dan noem ik er nog maar een paar, zorgen voor een stuwmeer aan werk voor de bouw- en infrasector. En dat terwijl er al grote personeelstekorten zijn. Het aantrekken en ontwikkelen van nieuwe vakmensen en het ontwikkelen van bestaand personeel is essentieel voor deze sector. Om te helpen bij de opleiding en ontwikkeling van vakmensen hebben Volandis, HAN Hogescholen en TNO het Digitaal Skills Paspoort ontwikkeld. Wat is dat, welke problemen lost het op en hoe werkt dat nou eigenlijk in de praktijk? In de studio Claudia Klarenbeek, zij is projectleider en skillsadviseur Digitaal Skills Paspoort bij Volandis. Jos Sanders, lector Leren tijdens de beroepsloopbaan aan de HAN, senior onderzoeker Duurzame Productiviteit en Inzetbaarheid bij TNO. En Sandra van Hoek, Manager Financiën en HR bij De Visgroep. En wij vinden het natuurlijk allemaal heel bijzonder fijn dat je luistert naar Peoplepower. Zo, een studio vol, dat vind ik altijd superleuk. Claudia, Jos en Sandra, wat leuk dat jullie er zijn. En een belangrijk onderwerp, de skillsaanpak. Dan zal de luisteraar denken: ik heb geen flauw idee wat het is, maar dat ga je vandaag in deze aflevering allemaal horen, hoe het precies in elkaar zit en wat je daaraan hebt. We beginnen bij de uitdagingen van deze sector. Claudia, wat zijn de vraagstukken in de bouw en infra?
Claudia Klarenbeek (Projectleider en Skillsadviseur Digitaal Skills Paspoort, Volandis): Voornamelijk handjes, mensen die echt iets moois kunnen neerzetten. Als zij er niet zijn, hebben wij geen dak boven ons hoofd en geen wegen om onze vervoersmiddelen overheen te laten rijden. We hebben vakmannen en vakvrouwen heel hard nodig voor de komende tijd. En dan hebben we het nog niet eens over de energietransitie, waarbij we eigenlijk van het gas af moeten en vervolgens wel onze laptops en telefoons opgeladen willen houden. We staan voor een enorme verbouwing in Nederland. Er moeten nog eens een keer 900.000 woningen bijkomen. Als we willen verduurzamen met z'n allen, moet er wat aan het openbaar vervoer gebeuren. En dan nog de verduurzaming van huizen. Er zijn er nogal wat die geïsoleerd moeten worden. Alleen dat al. En die handjes moeten natuurlijk wel gouden handjes zijn. Iedereen heeft gouden handjes, alleen dat zien we niet altijd zo. Iedereen kan in principe bouwen, alleen het moet je geleerd worden. Onze praktisch geschoolde mensen leren heel snel, alleen niet altijd vanuit boeken. We gaan er vaak vanuit dat als je op school hebt gezeten en vervolgens gaat werken, je dan goed voor de sector kan werken. Maar mensen die juist niet zo makkelijk leren vanuit boeken, kunnen supergoed leren met hun handen. Ze kijken, zien het en doen het na. Soms zeggen ze: dat kan veel makkelijker. Dat vergeten we. En je moet soms gewoon haar voor hebben om te tellen in de maatschappij. De vakmannen die we hebben, zoals betonboorders, betonstaalleggers en timmermannen, die zijn zo goed en zo leuk om mee te werken.
Glenn van der Burg (Host): Hoeveel mensen hebben we dan nodig?
Claudia Klarenbeek (Projectleider en Skillsadviseur Digitaal Skills Paspoort, Volandis): Heel veel. Dan moet je echt de rapporten van het EIB even nakijken. Maar het zijn er zo'n 40.000 tot 45.000. Eigenlijk kan iedereen een dubbele baan krijgen.
Glenn van der Burg (Host): Zijn dat nog specifieke vakmensen? Bepaalde hoeken of vaardigheden? Of is het over de hele breedte?
Claudia Klarenbeek (Projectleider en Skillsadviseur Digitaal Skills Paspoort, Volandis): Over de hele breedte. Niet alleen bij bouw en infra, maar ook bij techniek, installatietechniek. En we vissen allemaal in dezelfde vijver. Soms staan er drie busjes bij een verbouwing. Hoe mooi zou het zijn als dat één busje is? Dat je breed inzetbaar bent en dat je naast het installeren van zonnepanelen het ook kunt aansluiten. Dat aansluiten is belangrijk en daar hoef je niet een eeuwigheid voor naar school. Vaak zijn mensen al bij collega's in de avonduren bezig en leren ze veel. Een timmerman helpt even bij de elektricien en andersom. Dat is goed. Je moet wel rekening houden met veiligheid, zoals bij elektriciteit. Je toetst af of iemand weet wat hij doet. Als we niets zouden doen, krijgen we nog langere wachttijden en renovaties die nog langer duren. Probeer je eigen verbouwingen maar eens voor elkaar te krijgen.
Glenn van der Burg (Host): Ik heb het net gedaan. Het ging fantastisch, maar we moesten een driekwart jaar wachten. En de bouwmaterialen waren duurder, maar nog net leverbaar. Begin van dit jaar is er verbouwd bij mij thuis. Ik heb ook het een en ander zelf gedaan. Ik heb een studiootje gebouwd in de kelder.
Claudia Klarenbeek (Projectleider en Skillsadviseur Digitaal Skills Paspoort, Volandis): Die foto's willen we straks zien. Ben jij er gelukkig mee?
Glenn van der Burg (Host): Ik ben er heel gelukkig mee.
Claudia Klarenbeek (Projectleider en Skillsadviseur Digitaal Skills Paspoort, Volandis): Dat is het allerbelangrijkste.
Glenn van der Burg (Host): Jos, als jij naar die arbeidsmarkt kijkt, waarom trekt deze sector niet als vanzelf aan mensen? Ik heb onthouden dat bijvoorbeeld loodgieters de gelukkigste medewerkers zijn. Dan zou je toch zeggen: dat gaat iedereen doen?
Jos Sanders (Lector Leren tijdens de Beroepsloopbaan, HAN; Senior Onderzoeker Duurzame Productiviteit en Inzetbaarheid, TNO): Dat onderzoek ken ik niet, maar de arbeidsmarkt loopt vast, omdat transities niet vanzelfsprekend zijn. Dat heeft te maken met afscherming van beroepsgroepen, mede op basis van vereisten. Dat is vaak goed en belangrijk, ook om onveilige situaties te voorkomen. De vraag is of je voordat je professionals aan de slag laat, een volledig opleidingstraject moet laten doorgaan. Daarmee vertragen transities. Met transities bedoel ik: van branche A naar bouw/infra. Ik denk dat het makkelijker en soepeler kan. Daarom hebben we het skills paspoort ontwikkeld, om vrijer reizen over de arbeidsmarkt dichterbij te brengen. Er zitten meer sectoren aan die vijver: zorg, onderwijs, ICT hebben ook krapte. Er wordt aan alle kanten getrokken aan schaars personeel. De transitie tussen krimpsegmenten, zoals banken en verzekeringen, en groeisegmenten ligt minder voor de hand. Je gaat van de ene naar de andere cao. Allerlei redenen waarom zo'n transitie niet voor de hand ligt. Mensen zoeken vaak alternatief werk in de richting waarin ze zijn opgeleid of werkzaam zijn. Je kijkt naar je oude beroep of je beroepsdiploma. Je kijkt niet buiten de gebaande paden. Voor bouw, zorg, onderwijs is het nodig om de vijver groter te maken. Het is niet totaal maakbaar, maar met een meer op skills gebaseerde arbeidsmarkt kun je mensen laten nadenken over alternatieve toekomsten, in plaats van volledig focussen op het beroep waarin je bent opgeleid. Dat beroep verandert, jij verandert ook. Met de skills die je in een domein inzet, kun je meer alternatieve beroepen uitoefenen dan je denkt. Daarvoor moet je goed inzicht hebben in wat die skills zijn, in plaats van alleen weten wat je beroep of diploma is.
Glenn van der Burg (Host): Ik wil naar Sandra, want jij bent de sector bij De Visgroep. Waar lopen jullie tegenaan, doordat het lastig is om goed gekwalificeerd personeel te krijgen?
Sandra van Hoek (Manager Financiën en HR, De Visgroep): De bouw is op dit moment niet sexy. Bankmedewerker klinkt leuker dan bouwmedewerker. Dat is niet waar, het is hartstikke sexy. Onze jongens bij het boor- en zaagbedrijf vinden het superleuk werk. Ze hebben vrijheid, een eigen bus, eigen gereedschap, kunnen gaan en staan waar ze willen. De gemiddelde leeftijd is 50 jaar. We krijgen geen nieuwe aanwas van jonge gasten, omdat er geen opleiding meer is voor boor en zaag. Die was er, maar nu niet meer, door te weinig animo. En omdat er geen opleiding is, is er ook geen aanwas. We leiden daarom zelf op; we hebben zeven leermeesters. Oudere werknemers hebben 30 jaar zwaar werk gedaan. Het wordt lichter, maar blijft zwaar. Ze moeten nog steeds met gereedschap drie trappen op en af. Die mensen gaan wat mankeren: knieën, rug. Omdat ze al 30 jaar bij ons werken en geen opleiding hebben, weten ze niet wat ze anders kunnen. Ze zien zichzelf als betonboorder. In die grootheid denken ze. Zoals mensen denken: ik ben stewardess, verpleegkundige, bankier. Daar zit het probleem.
Glenn van der Burg (Host): Claudia, jullie zijn vol van dat skills paspoort. Wat is de rol van de vraagkant?
Jos Sanders (Lector Leren tijdens de Beroepsloopbaan, HAN; Senior Onderzoeker Duurzame Productiviteit en Inzetbaarheid, TNO): Aan de vraagkant zit ook een deel van het issue. Werkgevers vragen vaak iemand die alles al kan. De uitdaging is om te kijken wat je echt nodig hebt en dat mensen ook weten wat hun aanbod is als ze zich aanbieden op de arbeidsmarkt. Dat gaat verder dan: ik ben betonboorder met diploma X. Kijk naar de onderliggende skillset van stewardess of betonboorder; daar zitten veel elementen in die je in andere beroepen terugziet. Je zit dichterbij een ander beroep dan je denkt. Dat doe je door naar skills te kijken.
Glenn van der Burg (Host): Wat is een skill?
Jos Sanders (Lector Leren tijdens de Beroepsloopbaan, HAN; Senior Onderzoeker Duurzame Productiviteit en Inzetbaarheid, TNO): Een vaardigheid die je nodig hebt om in een beroep dingen te doen. Als betonboorder moet je weten welke boor je wanneer nodig hebt om een gat te maken. Je moet kunnen rekenen en meten. Dat geldt in heel veel beroepen. Een stewardess moet gastvrij zijn. Een verpleegkundige moet snel analyseren wat er aan de hand is. Je breekt het beroep op in kleinere stukken. Daar gebruiken we bestaande skills-taxonomieën voor, zoals ESCO in Europa met zo’n 13-14.000 skills. Op basis daarvan kun je de overlap bepalen tussen beroepen. Zo zie je dat stewardessen veel overlap hebben met gastheer/gastvrouw in de zorg. Dat betekent niet dat je iedereen zomaar verplaatst; je moet het ook leuk vinden. Maar je kunt mogelijkheden laten zien. Van bank naar bouw: de overlap is vaak groter dan je denkt. Het kan ook gaan om voorbereidende, berekenende functies dichter bij de bank na bouw. Je laat geen financieel expert ineens een gat boren; soms is de afstand groter. Maar de financiële-economische deskundigheid is ook in de bouw relevant. Door in beroepen te praten, praten we langs elkaar heen. Via skills krijg je een universele taal. Jouw 15 skills kunnen voor een totaal ander beroep gelden. Het wordt meer fluïde.
Claudia Klarenbeek (Projectleider en Skillsadviseur Digitaal Skills Paspoort, Volandis): Daarnaast kijken we naar wat je in je vrije tijd doet. Iemand ging van horeca naar bouw en had in zijn vrije tijd al veel gebouwd. Dat geeft een voorsprong. Het is ook een stukje vertrouwen. Een diploma zijn harde bewijzen. Wat iemand zelf zegt, is zachter. Als je een systeem maakt waarin je bewijslast steeds harder wordt, door aan te geven wie iets gezegd heeft, hoe vaak en hoelang je iets doet, groei je in een skill en kun je uiteindelijk diploma-waardig zijn. Een diploma duurt lang en roept weerstand op. Als je op basis van wat je al kunt en kent bewijzen verzamelt, kun je vrijstellingen krijgen en alleen leren wat je nog mist. Iedereen blij. Nu zie je bij opleidingen vaak dat na twee dagen blijkt dat iemand het al kan. Zonde van de tijd en demotiverend. Veel van onze jongens hebben aversie tegen school. Het schools leren is een systeem van 150 jaar geleden. Waardeer wat ze kunnen. Na een EVC-traject voelen ze zich gewaardeerd. Ze beginnen vaak met tegenzin, maar na het eindgesprek bellen ze voor het diploma. Zorg voor een positieve leerervaring.
Glenn van der Burg (Host): Dus skills zijn de uitsplitsing van wat je kunt. Van beroep naar skills, en die skills bij elkaar kunnen ook een diploma zijn. Andersom ook: als je al die skills hebt, ben je bijna bij een diploma. Sandra, hoe helpt jou dit?
Sandra van Hoek (Manager Financiën en HR, De Visgroep): Het helpt vooral onze jongens. Ik zeg tegen elke jonge jongen: over 10 of 15 jaar moet je weer wat anders gaan doen. Vaak zonder opleiding. Met een skills paspoort zien ze: dit is mijn niveau, dit kan ik aan. In een soort paskamer met hun competenties zien ze beroepen waar ze goed in kunnen zijn. Dat geldt ook voor oudere werknemers. Ze vallen uit door fysieke klachten en zeggen dan: doe maar chauffeur. Ze kunnen veel meer, maar weten niet wat. In het digitaal skills paspoort komt dat mooi naar voren. En als iemand solliciteert met zo’n paspoort en je ziet dat van de tien dingen er al acht kunnen, leren we die twee wel bij. We hebben leermeesters. Het helpt ook om inschatten hoe snel iemand zelfstandig kan werken. En het helpt medewerkers om te zeggen: kijk welke skills ik heb, ik wil een salarisschaal omhoog. Als ze het waard zijn en het kunnen aantonen, betalen we graag goed.
Glenn van der Burg (Host): Claudia, neem ons mee. Wat is het Digitaal Skills Paspoort concreet?
Claudia Klarenbeek (Projectleider en Skillsadviseur Digitaal Skills Paspoort, Volandis): Het is een online platform dat werkt op Windows, tablet en telefoon. Je ziet cirkels in beweging komen: - Paars: harde bewijslast, zoals diploma’s en certificaten. - Groen: wat je leidinggevende of je functie/taak zegt. - Blauw: wat jij zelf vindt van je competentie. We hebben vragenlijsten en instrumenten klaarstaan over je taken: doe je het vaak, met of zonder hulp, zelfstandig? Hoeveel jaar ervaring? Als je iets zelfstandig doet en je hebt 3-5 jaar ervaring, dan gaat die skill op 100. Dan komen ze bij Sandra: kijk eens hoe goed ik ben. Wat jij zelf invult is wat je nu ook in je cv zet. Waardevol wordt het als iemand anders het invult: leidinggevende, collega’s, of een school. Dan heeft de werkgever een beter beeld. Je ziet ook hoeveel uren je bepaalde werkzaamheden hebt gedaan. Het gesprek gaat dan niet meer over wat je kunt, maar over of je bij de organisatie past en waar je gelukkig van wordt.
Glenn van der Burg (Host): Hoe helpt dit om mensen makkelijker de bouw- en infra in te krijgen en intern te laten doorstromen?
Jos Sanders (Lector Leren tijdens de Beroepsloopbaan, HAN; Senior Onderzoeker Duurzame Productiviteit en Inzetbaarheid, TNO): Het laat perspectief zien en helpt bij behoud van vakmanschap. Je houdt beter in beeld welke ontwikkelingen je doormaakt. We hebben onderzoek gedaan naar waarom vakmensen terughoudend zijn met formeel leren. Niet iedereen vindt school aantrekkelijk. Laat daarom ontwikkeling in het werk zien. Dat geeft een completer beeld van je actuele skillset én je ontwikkeling. Die competentiebeleving, het vertrouwen in je eigen leervermogen, helpt bij het zetten van een volgende stap. Als je ziet dat je dicht bij een diploma zit en je ziet je ontwikkeling, wordt de stap naar een formele module makkelijker. Zo is het paspoort ook ontworpen. Onderwijs kan negatieve leerervaringen geven, waardoor mensen denken dat ze niet kunnen leren. Terwijl als je werkt, leer je. Werk verandert, jij verandert, het werk verandert. Met het Digitaal Skills Paspoort breng je dat in beeld en laat je zien: je hebt je ontwikkeld. Daarnaast kun je toewerken naar een diploma: goed nieuws, je hebt al 30 kilometer van de marathon gelopen, nog 12 te gaan.
Claudia Klarenbeek (Projectleider en Skillsadviseur Digitaal Skills Paspoort, Volandis): Groeien en ontwikkelen voel je niet. Daarom maken we het visueel, met een tijdslijn. Je vult beoordelingen nu in, over een half jaar, over een jaar. Je hoopt een lijn van verbetering te zien. Je legt afspraken vast in je persoonlijk ontwikkelplan in het paspoort. Je voegt bewijslast toe, zoals foto’s of tekeningen, drukt op compleet en HR ziet: het is al gedaan.
Sandra van Hoek (Manager Financiën en HR, De Visgroep): We zijn nu in de pilotfase. Een aantal jongens werkt mee. Ze uploaden foto’s. Wij leveren werkzaamheden vanuit ons systeem, diploma’s, noem maar op. Zij zien rondjes, hun voortgang. Ze zijn betrokken bij de opzet, hun mening is gevraagd. Ze vinden het leuk, zien vooruitgang. Alleen maar pluspunten. Ik hoop dat het jonge mensen aantrekt, ook uit andere branches. En dat oudere werknemers gaan inzien: dit is niet het enige beroep. Er is meer, en ik ben al een eind op weg. Zodat ze vóórdat ze uitvallen ander werk zoeken. Ik wil dat ze van hun pensioen kunnen genieten, niet met kapotte knieën of rug.
Glenn van der Burg (Host): Welke eerste stap kunnen luisteraars morgen zetten?
Jos Sanders (Lector Leren tijdens de Beroepsloopbaan, HAN; Senior Onderzoeker Duurzame Productiviteit en Inzetbaarheid, TNO): Proef de skills-based arbeidsmarkt op mijnhouseofskills.nl. Vul je beroep en reisafstand in en zie hoe je skillset zich verhoudt tot de arbeidsmarkt. Daarna kun je vervolgstappen zetten. Er zijn ook voorbeelden, zoals een asfaltverwerker die hybride docent werd. Onderwijs heeft ook tekorten. Als vakmensen hun kennis overdragen, sla je meerdere vliegen in één klap.
Sandra van Hoek (Manager Financiën en HR, De Visgroep): In de bouw: neem contact op met Claudia bij Volandis. Hoe meer mensen in de pilot, hoe beter.
Claudia Klarenbeek (Projectleider en Skillsadviseur Digitaal Skills Paspoort, Volandis): Begin met verzamelen wat je kunt. Tekeningen die nu onder je stoel in de bus liggen, in een doos. Als we kunnen opschalen, scannen we alles in je skills paspoort. HR-collega’s kunnen meedenken in de HR-deskundigengroep: wat heb jij nodig? We testen en ontwikkelen door met de vakmensen. We werken naar versie 2.0 met aanbevelingen hoe anderen ermee om kunnen gaan. Het is zo ontwikkeld dat het niet alleen voor de bouw is. In winkels heb je bijvoorbeeld kassa-uitdraaien of klantreviews als bewijs.
Glenn van der Burg (Host): Dank jullie wel: Claudia Klarenbeek (Volandis), Jos Sanders (HAN en TNO) en Sandra van Hoek (De Visgroep). Jij bedankt voor het luisteren. Meer op de website, en help ons met duimpjes, sterretjes en likes in je podcast-app. Meer luisteren? Ga naar peoplepower.radio en abonneer je op onze podcast.