Voice-over (Promo): Hoe geef je richting aan verandering? Hoe maak je impact met visie, leiderschap en innovatie? Je hoort het op het podcastkanaal New Business Radio. Listen Today, Lead Tomorrow. Hier vind je al onze programma's voor businessshapers. Met gesprekken met leiders, ondernemers en vernieuwers die hun organisatie klaarmaken voor de volgende sprong. Check je favoriete podcastplatform en abonneer je op New Business Radio. Listen Today, Lead Tomorrow.
Voice-over (Promo): Hoe ontketen je de kracht van mensen in organisaties? Peoplepower brengt je de laatste wetenschappelijke inzichten en praktijkvoorbeelden. Over leiderschap en leren. Betrokkenheid en bevlogenheid. Inzetbaarheid en inclusie. Omdat mensen het verschil maken in jouw organisatie.
Glenn van der Burg (Host): De combinatie van werk en mantelzorg is actueler dan ooit. 1 op de 4 werknemers combineert beide. En in de zorg is dat zelfs 1 op de 3. Naar verwachting zal dit de komende jaren fors toenemen. Het geven van mantelzorg kan zorgen voor stress, een hoger risico op depressie en toename in ziekteverzuim, vooral als het lastig te combineren is met werk. Werkgevers spelen een essentiële rol in die combinatie van werk en mantelzorg. Wat moet je doen als werkgever? Hoe weet je wie mantelzorger is? Hoe ga je daarover het gesprek aan? En welke afspraken maak je met een mantelzorger? Twee experts zijn in de studio: Wies Kerkvliet, onderzoeker bij Werk&Mantelzorg en ex-mantelzorger, en Martijn Tillema, adviseur werkgevers en gemeenten bij Werk&Mantelzorg en ook ex-mantelzorger. Peoplepower, met Glenn van der Burg. Wies en Martijn, leuk dat jullie er zijn. Belangrijk onderwerp. Is mijn aanname correct: ben je mantelzorger als er iets in het leven niet helemaal loopt zoals het zou moeten? Wies?
Wies Kerkvliet (Onderzoeker bij Werk&Mantelzorg, ex-mantelzorger): Goedemiddag. Ik denk dat het leven loopt zoals het loopt, waardoor bijna iedereen in zo’n situatie terecht kan komen. Heel veel mensen worden uiteindelijk mantelzorger, dat is niet zo uniek als het misschien klinkt. Wanneer ben je mantelzorger? Wij zien dat niet zwart-wit: je bent mantelzorger als je zorgt voor een naaste. Veel mensen denken meteen aan een ouder, en dat komt ook veruit het meeste voor: ongeveer 78% zorgt voor een ouder. Maar het kan ook je partner zijn—mensen worden ouder en wonen vaker thuis—of je kind, bijvoorbeeld met een beperking of autisme. Het kan ook je buurvrouw zijn, een tante, een oom; het hoeft geen familie te zijn. Als iemand zorg nodig heeft, en jij biedt die zorg—van een boodschap tot intensieve zorg—dan valt dat onder mantelzorg. Belangrijk is wel de langdurigheid. Er waren vroeger definities als drie maanden of acht uur per week, maar waar het vooral om gaat: het is iets dat je overkomt en waar je ook zorgen over hebt. Niet even een griepje of een kortdurend coronageval, maar langdurige, intensieve zorg. Je zorgt niet alleen praktisch, je maakt je ook zorgen: redt mijn kind met autisme de overgang naar de middelbare school? Kan mijn partner het aan? Die emotionele belasting speelt ook mee. En als je elk moment gebeld kunt worden en acuut weg moet, geeft dat stress.
Glenn van der Burg (Host): Even de cijfertjes, Wies. Hoeveel mensen doen mantelzorg in Nederland, ongeveer?
Wies Kerkvliet (Onderzoeker bij Werk&Mantelzorg, ex-mantelzorger): Ruwweg ruim 4 miljoen mensen. Ongeveer 70% van alle mantelzorgers heeft ook een baan. Dat is echt veel meer dan vaak gedacht wordt.
Glenn van der Burg (Host): Dus 70% van 4 miljoen is 2,8 miljoen mensen. Die lopen nu bij jou in de organisatie rond, beste luisteraar. Dat is een belangrijk onderdeel van hun leven. Het hoeft niet erg te zijn, het kan ook vervullend zijn, maar als het lang duurt en intensief is, zeker in de thuissituatie, wordt het vaak zwaarder. En dan komt er problematiek bij kijken, ook op het werk. Hoe zit het met de verdeling man-vrouw?
Wies Kerkvliet (Onderzoeker bij Werk&Mantelzorg, ex-mantelzorger): In de totale groep mantelzorgers is het ongeveer 60-40 vrouw-man. Onder werkenden zien we door arbeidsparticipatieverschillen iets scherper: rond 70-30. Maar let op: het blijft een groot aandeel mannen. En het gaat over alle leeftijden. Veel mantelzorg gaat over partners en ouders—dus vaker 50+—maar er is ook een grote groep jonge mantelzorgers die voor hun ouders zorgt. Ook in organisaties met vooral jonge, mannelijke medewerkers speelt dit dus gewoon.
Glenn van der Burg (Host): Conclusie: het gaat over heel veel mensen. Ook als je alleen maar mannen in dienst hebt, is de kans groot dat er mantelzorgers bij jou werken. Waarom is het dan een vraagstuk voor werkgevers? Hoe ervaren mantelzorgers de combinatie met hun werk?
Wies Kerkvliet (Onderzoeker bij Werk&Mantelzorg, ex-mantelzorger): Belangrijk om mee te beginnen: 80+ procent geeft aan dat ze het goed tot voldoende kunnen combineren. Ongeveer 16% zegt: slecht tot heel slecht. Dat klinkt laag, maar bij 2,8 miljoen werkende mantelzorgers is dat bijna een half miljoen mensen. En de laatste tijd—mede door corona—zien we een toename: rond 25% ervaart het nu slecht of heel slecht. Tijdens corona vielen thuiszorg, dagbesteding en andere voorzieningen deels weg, en dat kwam op mantelzorgers neer. Ook nu met uitval, quarantaine, kinderopvang of dagbesteding die dichtgaan, is de druk hoog.
Glenn van der Burg (Host): En wat zijn de gevolgen?
Wies Kerkvliet (Onderzoeker bij Werk&Mantelzorg, ex-mantelzorger): Uit onderzoek (o.a. CZ) blijkt dat circa 18% van het verzuim mantelzorg-gerelateerd is. Vaak wordt de echte oorzaak niet aangevinkt of besproken, ook omdat mensen zichzelf niet als mantelzorger zien. Mijn vermoeden is dat het percentage in werkelijkheid nog hoger ligt, zeker nu.
Martijn Tillema (Adviseur werkgevers en gemeenten bij Werk&Mantelzorg, ex-mantelzorger): Wij doen veel onderzoek binnen organisaties—niet alleen onder werkende mantelzorgers, maar ook onder collega’s en leidinggevenden. In het begin is de werk-privébalans vaak nog goed. Maar zoom je in op gezondheidsklachten—spanning, slecht slapen, fysieke en stressklachten—dan liggen die aanzienlijk hoger bij werkende mantelzorgers. Ik ben zelf drie jaar mantelzorger geweest voor mijn moeder: in eerste instantie ging het prima, maar naarmate het langer duurde, nam de impact op mijn gezondheid toe. Waarom? Natuurlijk omdat je meer moet doen: je werk en daarbovenop de zorg. Maar er is meer. Mantelzorgers zijn vaak loyaal, verantwoordelijk, zorgzaam. Prettige collega’s die je graag in je team hebt, maar ook geneigd om alles zelf op te lossen, niet te belasten, te overcompenseren en zich schuldig te voelen. Ze praten er minder snel over. Ze denken dat er weinig begrip is, terwijl collega’s en leidinggevenden in werkelijkheid vaak begripvoller zijn dan mantelzorgers inschatten.
Glenn van der Burg (Host): Je herkent mantelzorgers niet aan een grote M. Hoe vind je ze dan? Stap 1 is: kom erachter.
Martijn Tillema (Adviseur werkgevers en gemeenten bij Werk&Mantelzorg, ex-mantelzorger): Door echte, nieuwsgierige, oordeelloze vragen te stellen. En door als werkgever het onderwerp uit de taboesfeer te halen: laat als directie of management weten dat je begrijpt dat veel mensen mantelzorger zijn, dat het vaak goed gaat, maar soms niet, en dat je het gesprek wilt voeren om samen oplossingen te vinden. Creëer een loket (HR) dat kan helpen en faciliteer het gesprek vooral tussen leidinggevende en medewerker. Betrek collega’s: die hebben vaak praktische ideeën.
Glenn van der Burg (Host): Mijn deur staat altijd open, zeggen veel leidinggevenden. Maar dat werkt niet altijd. Jij zegt: neem als leidinggevende initiatief, wees alert op signalen, en ga het gesprek aan. Hoe doe je dat concreet?
Martijn Tillema (Adviseur werkgevers en gemeenten bij Werk&Mantelzorg, ex-mantelzorger): Begin eenvoudig: hoe is het met je? Ik zie dat je moe bent, herken je dat? Hoe gaat het thuis? Maak contact. En maak het als organisatie persoonlijk en zichtbaar. Voorbeeld: een gemeentesecretaris mailde alle medewerkers over zijn eigen situatie, gaf erkenning en vroeg om mee te doen aan de Werk- en Mantelzorgmonitor. Meer dan 50% respons binnen een dag. Het werkte omdat hij oprecht contact maakte en het persoonlijk maakte.
Wies Kerkvliet (Onderzoeker bij Werk&Mantelzorg, ex-mantelzorger): In onderzoek zien we vaak dat ‘collega’s’ die we interviewen, na twee minuten zelf ook mantelzorger blijken. Bewustwording is dus het startpunt. Communicatie helpt: deel een animatie ‘Wat is mantelzorg?’ op intranet, zet een monitor uit, vertel als bestuurder je persoonlijke verhaal. Maak ook regelingen die je al hebt bekender: veel organisaties bieden al flexibiliteit, maar medewerkers kennen de opties niet.
Glenn van der Burg (Host): Je komt als leidinggevende al snel op persoonlijke onderwerpen. Sommige mantelzorgers willen daar niet over praten, of zijn bang voor gevolgen (bijvoorbeeld contractverlenging). Hoe ga je daarmee om?
Martijn Tillema (Adviseur werkgevers en gemeenten bij Werk&Mantelzorg, ex-mantelzorger): Het gaat om leiderschap en maatwerk. Ieders situatie is anders, en mensen willen niet altijd de details delen. Dat hoeft ook niet. Onderzoek samen: wat heb jij nodig, wat heb ik nodig, hoe vinden we elkaar? Het hoeft niet over alle privé-details te gaan, maar wel over werkafspraken en ondersteuning.
Wies Kerkvliet (Onderzoeker bij Werk&Mantelzorg, ex-mantelzorger): En belangrijk: werkgevers hoeven de thuissituatie niet op te lossen. Dat is onhaalbaar en ook niet wenselijk. Maar je kunt wél veel invloed hebben op hoe iemand de combinatie ervaart—door steun, flexibiliteit en maatwerk.
Glenn van der Burg (Host): Wat is er dan nodig? Mijn simpele gedachte: als je 40 uur werkt en 8 uur mantelzorg doet, ga je 1 dag minder werken en klaar. Toch?
Martijn Tillema (Adviseur werkgevers en gemeenten bij Werk&Mantelzorg, ex-mantelzorger): Dat is vaak níet wat mantelzorgers willen. Het zijn betrokken medewerkers die graag blijven werken: voor sociale contacten, structuur, intellectuele uitdaging, even uit de zorgsituatie. De valkuil is denken in minder uren of verlof als standaardoplossing. Begin met de vraag: wat heb jij nodig?
Wies Kerkvliet (Onderzoeker bij Werk&Mantelzorg, ex-mantelzorger): Uit onderzoek komt een duidelijke top 3 behoeften: 1) Aandacht/luisterend oor. Erkenning en een goed, tijdig gesprek verlagen de combinatiedruk significant. Je kunt geen steun ervaren als het niet besproken wordt. Het lost niet alle praktische problemen op, maar haalt wél veel druk weg. 2) Flexibiliteit. Kleine dingen helpen: een half uur eerder weg kunnen, een telefoontje kunnen aannemen zonder gêne, thuiswerken waar mogelijk. Tijdens corona was thuiswerken voor veel mantelzorgers een reddingsboei. Nu het thuiswerkadvies vervalt, levert dat bij sommigen stress op. Besef: niet voor iedereen is “terug naar kantoor” halleluja. Maar: het blijft maatwerk—sommigen gaan juist graag naar het werk. 3) Maatwerk. De mantelzorger is uniek; ga niet automatisch uit van verlof of urenreductie. Kijk samen naar oplossingen die passen bij de persoon en het werk. Oplossingen hoeven niet altijd op het werk te liggen.
Martijn Tillema (Adviseur werkgevers en gemeenten bij Werk&Mantelzorg, ex-mantelzorger): Prachtig voorbeeld: internationaal transportbedrijf met chauffeurs die een week op pad zijn. Lijkt onverenigbaar met mantelzorg. Toch organiseerde HR extra steun thuis—thuiszorg, hulp uit het netwerk—met hulp van een mantelzorgmakelaar. Dat geeft de chauffeur rust onderweg en thuis is het goed geregeld. Lage kosten, hoge opbrengsten: minder verzuim, meer productiviteit, meer betrokkenheid. Mantelzorgmakelaars zijn vaak via de providerboog beschikbaar (zoals bedrijfsmaatschappelijk werk, psychologen). Werkgevers hoeven het niet zelf te regelen; bied toegang tot specialisten. Wij denken dat oplossingen altijd mogelijk zijn—ook als je denkt van niet. Desnoods bellen we mee en helpen we zoeken.
Glenn van der Burg (Host): Dank jullie wel. Het is een groot en complex vraagstuk, en ook eenvoudig: morgen kun je al beginnen door naar minstens één collega te stappen en te vragen hoe het gaat—echt vragen en even doorvragen. Grote kans—1 op de 4—dat je een mantelzorger spreekt. Wies Kerkvliet en Martijn Tillema van Werk&Mantelzorg, dank en succes met jullie werk. Meer info via de link in de show notes. Dank voor het luisteren. Meer afleveringen op peoplepower.radio en in je favoriete podcastapp.