Glenn van der Burg (Host): Hoe geef je richting aan verandering? Hoe maak je impact met visie, leiderschap en innovatie? Je hoort het op het podcastkanaal New Business Radio. Listen Today, Lead Tomorrow. Hier vind je al onze programma's voor businessshapers, met gesprekken met leiders, ondernemers en vernieuwers die hun organisatie klaarmaken voor de volgende sprong. Check je favoriete podcastplatform en abonneer je op New Business Radio. Listen Today, Lead Tomorrow.
In deze podcast staat het thema vervreemding centraal. Veel mensen ervaren vervreemding in deze turbulente tijden. Onder meer door gevolgen van corona, lange tijd gedwongen thuiszitten en nu een hele nieuwe manier van hybride werken. Maar ook polarisering in de maatschappij kan ervaren worden als vervreemdend. Ik ga in gesprek met organisatieadviseurs die bij de themadag over vervreemding waren. Zij zijn in hun werk betrokken bij de begeleiding van complexe veranderingen in organisaties.
Anna Snel van de VUCA Academy, ik begin bij jou. Vervreemding gebruik ik niet dagelijks in mijn taal. Wat versta jij eronder? Geef eens een voorbeeld van wat je vandaag meemaakte.
Anna Snel (VUCA Academy): Na vandaag versta ik er iets anders onder dan ervoor; ik heb geleerd en ook afgeleerd. Vervreemding was voor mij de afstand tussen mij en de wereld, maar het is een rijker begrip: het gaat ook over conflict, botsing en polarisatie. Het is niet alleen afstand, maar ook juist te dichtbij. Die twee kanten kwamen de hele dag samen: te dichtbij en te ver weg tegelijk. Paul Verhagen noemde vanmorgen de spanning tussen intimiteit en afstand, tussen autonoom en verbindend, en dat liep de hele dag door. De verwarring was totaal.
Glenn van der Burg (Host): René, zie jij dat anders? Hoe is vervreemding bij jou vervolmaakt in je hoofd? En bij de Belastingdienst krijgen jullie het vaak te verduren; is dat ook vervreemdend?
Rene Claesen (De Belastingdienst): Ik sluit aan bij wat Anna zegt. Mensen hebben behoefte aan samen zijn en aan autonomie. Bij de Belastingdienst, een grote organisatie, vinden mensen die balans moeilijk, zeker door thuiswerken: collega’s zijn ver weg en de verbinding met het werk behouden is lastig. En ja, die publieke kritiek went niet. Als je geschoren wordt moet je stilzitten; we zitten al lang stil. Mensen hebben hun hart bij de fiscale zaak, maar het volhouden is moeilijk.
Glenn van der Burg (Host): Jolanda Vellekoop, heb jij een voorbeeld van een vervreemdende situatie? Wat hoor je terug?
Jolanda Vellekoop (’s Heerenloo): Vervreemding begint voor mij bij gevoel: het voelt niet lekker, ik snap niet wat er gebeurt, waar ben ik beland? Ik balanceer tussen willen horen bij het geheel en kiezen voor mijn autonomie. In mijn werk op HR maken we met goede intenties beleid om medewerkers mooi werk te geven, maar in de praktijk pakt het anders uit. Dan hoor je: het past niet, dit gaat niet over mij, hier heb ik niets aan. De behoefte aan maatwerk en zelf mogen kiezen botst met organisatiebrede afspraken. Ingewikkeld, maar interessant.
Glenn van der Burg (Host): Annet van de Bosch van Movisie, heb jij een voorbeeld?
Annet van de Bosch (Movisie): In aanloop naar deze dag dacht ik daaraan. Vorige week had ik een bijeenkomst; een collega had ik 2,5 jaar niet live gezien. We hebben elkaar goed geknuffeld, zo’n rare gewaarwording. Het werd emotioneel en de tijd rekte uit: de pandemie werd een ankerpunt, ervoor, tijdens en daarna, in plaats van iets fluïdes.
Glenn van der Burg (Host): Laten we naar organisaties gaan. Raymond Schra, jouw bureau heet Change; hoe speelt vervreemding in jouw werk? Zie je effecten op een bouwproject waar je nu bij betrokken bent?
Raymond Schra (Change): In projecten speelt de afstand enorm wanneer mensen niet dagelijks contact hebben. Op een bouwproject moet je samen op de bouwplaats kunnen kijken; dat kon niet of beperkt. Met mondkapjes, werken in shifts, niet samen eten en nauwelijks overleggen, maar wel presteren: behoorlijk weird. Tegelijk zie je creativiteit ontstaan: mensen vinden oplossingen. In shifts ben je op elkaar aangewezen; met 31 nationaliteiten vormden zich vriendengroepjes over grenzen heen. Dat was mooi om te zien.
Glenn van der Burg (Host): Meggie van de Bunt, Human Connection. Je zou zeggen: jij bent de oplossing voor vervreemding. Hoe speelt het in jouw praktijk?
Meggie van de Bunt (Human Connection): Het is ouder dan covid. Polariteiten in werk nodigen uit tot vervreemding: management dat iets bedenkt en medewerkers die uitvoeren, daar zit afstand. Mijn werk is daarover in gesprek gaan, bewustwording creëren en kijken hoe je dichter bij elkaar komt.
Glenn van der Burg (Host): Anna, mag vervreemding bestaan? Is het nodig of moet je het oplossen?
Anna Snel (VUCA Academy): Ik ben er fan van. Vervreemding verstoort; conflict en botsing zorgen dat er iets vrijkomt. Bij VUCA-vraagstukken werkt het averechts om te blijven doen wat we al 30 jaar doen. Je wil juist verstoring om nieuwe dingen te laten ontstaan. Kunst kan vervreemdend werken en mensen aanzetten tot bevragen en nieuwe inzichten.
Glenn van der Burg (Host): René, mag het er zijn of moet je het oplossen?
Rene Claesen (De Belastingdienst): Ik snap Anna, maar mensen hebben er veel last van. Als je je niet kunt verbinden met het doel van je organisatie gaat het mis. Creativiteit is goed, maar veel mensen willen gewoon goed werk doen en verbondenheid voelen. Als vervreemding dat ondermijnt, moet je het proberen op te lossen, met creatieve oplossingen en door de goede condities te scheppen.
Glenn van der Burg (Host): Wat levert het op, Meggie?
Meggie van de Bunt (Human Connection): Beide zijn waar. Vervreemding levert creativiteit, nadenken en vernieuwing op. Slaat het te ver door, dan geeft het onzekerheid en ontbreekt bedding om te doen wat je moet doen. Het gaat om de balans.
Glenn van der Burg (Host): Annet, vervreemding nuttig? Waar ligt de balans en wat kunnen organisaties doen?
Annet van de Bosch (Movisie): We zoeken met z’n allen naar een nieuwe balans; de verstoring is zichtbaar, denk aan de gevolgen voor scholieren in lockdown. Concreet: ik deed vandaag een workshop in drie stappen om vervreemding te onderzoeken. Met elkaar in gesprek over wanneer je vervreemding ervaart, wat het met je doet en welk verlangen eronder ligt. Dat geeft handelingsperspectief om actie op te ondernemen.
Glenn van der Burg (Host): Raymond, wat is jouw handelingsperspectief?
Raymond Schra (Change): Vervreemding is er gewoon. Er is nooit een perfecte balans en die komt er ook niet. Herken de polariteit: samen zijn versus autonoom zijn, in mensen én organisaties. Slaat het ene door, versterk het andere, zodat je in de buurt van balans komt. Wees lief voor jezelf: neem af en toe afstand, ga zitten, kijk naar buiten, reflecteer op hoe jij en je organisatie ervoor staan.
Glenn van der Burg (Host): Jolanda, jij het eindschot. Wat doen we morgen?
Jolanda Vellekoop (’s Heerenloo): We willen altijd doen en in actie komen, maar misschien is vertragen de oplossing. Het gaat niet weg; we moeten ons ertoe verhouden. Wees nieuwsgierig naar waarom de ander is waar hij is en welke waarden hem drijven. En kijk liefdevol naar jezelf. Ik vertraag letterlijk met een kop koffie in de tuin, kijken naar de natuur. Gras groeit niet harder als je eraan trekt.
Glenn van der Burg (Host): Dank jullie wel voor jullie reflectie: Anna Snel, Annet van de Bosch, Rene Claesen, Jolanda Vellekoop, Meggie van de Bunt en Raymond Schra. Meer afleveringen vind je op peoplepower.radio en in je favoriete podcastapp.