Glenn van der Burg (Host People Power): Hoe geef je richting aan verandering? Hoe maak je impact met visie, leiderschap en innovatie? Je hoort het op het podcastkanaal New Business Radio. Listen Today, Lead Tomorrow. Hier vind je al onze programma's voor businessshapers. Met gesprekken met leiders, ondernemers en vernieuwers die hun organisatie klaarmaken voor de volgende sprong. Check je favoriete podcastplatform en abonneer je op New Business Radio. Listen Today, Lead Tomorrow.
Hoe ontketen je de kracht van mensen in organisaties? People Power brengt je de laatste wetenschappelijke inzichten en praktijkvoorbeelden. Over leiderschap en leren. Betrokkenheid en bevlogenheid. Inzetbaarheid en inclusie. Omdat mensen het verschil maken in jouw organisatie.
Nu de zorg staat te springen om personeel is het aantrekken en behouden van verpleegkundigen van levensbelang geworden. Werken in de zorg wordt vaak omschreven als waardevol, verantwoordelijk en dynamisch. En toch haken veel verpleegkundigen vroegtijdig af. Hoe lang verpleegkundigen ergens blijven werken, hangt samen met hun werkplezier. Onderzoekers van de Universiteit Utrecht zijn een dagboekstudie naar de duurzame inzetbaarheid onder verpleegkundigen van het UMC Utrecht en het Diakonessenhuis begonnen. Hoe hangt dat werkplezier samen met duurzame inzetbaarheid? Waarom is dat bij verpleegkundigen anders dan in andere sectoren? En komt het overeen met de ervaringen uit de praktijk?
Dat ga ik vragen aan Evelien van Leeuwen en Renée Vermeulen, beiden promovendus aan de Universiteit Utrecht, en aan Milou Steenbergen, verpleegkundige en verplegingswetenschapper bij het UMC Utrecht. Fijn dat je luistert naar People Power. People Power met Glenn van der Burg.
Zo, dames, mag ik wel zeggen, want er zijn drie dames in de studio. Ik heb het jullie al even in het voorsprekje verteld. Voor mij superbelangrijk, want mijn geliefde dochter Rosa studeert verpleegkunde. Dus ik ga weer veel dingen voor haar leren. Milou, bij jou beginnen. Verpleegkundigen, daar hebben we allemaal beelden bij. Hoe ziet jouw gemiddelde dag eruit? Wat doe je?
Milou Steenbergen (Verpleegkundige en verplegingswetenschapper, UMC Utrecht): Dat vind ik altijd een lastige vraag. Het enige dat op een dag hetzelfde is, is het bakje koffie dat ik aan het begin van de dag haal. De rest is compleet afhankelijk van voor welke patiënten ik zorg.
Glenn van der Burg (Host People Power): Waar zit je? UMC Utrecht is groot, je kunt op allerlei plekken zitten.
Milou Steenbergen (Verpleegkundige en verplegingswetenschapper, UMC Utrecht): Ik werk op de interne geneeskunde, waar ook de geriatrie en reumatologie bij zitten. Dus ik heb een wat oudere populatie, maar ook zeker jonge mensen.
Glenn van der Burg (Host People Power): Heb je gisteren gewerkt? Neem ons eens mee.
Milou Steenbergen (Verpleegkundige en verplegingswetenschapper, UMC Utrecht): Ik begon met mijn bakje koffie. Dan is het afhankelijk van welke patiënten ik heb. Ik had dit weekend een relatief rustige dienst, dat komt niet zo vaak voor. Ik begin altijd met een ronde langs mijn patiënten. De rest van de dag hangt af van welke hulp zij nodig hebben. Elke dag is anders. Dat is leuk, maar ook moeilijk. Ik probeer op tijd naar huis te gaan, maar dat is een uitdaging. Hoe je met collega’s kunt samenwerken hangt af van hoe druk het overal is en van andere taken naast directe patiëntenzorg.
Glenn van der Burg (Host People Power): Waarom is op tijd naar huis gaan ingewikkeld?
Milou Steenbergen (Verpleegkundige en verplegingswetenschapper, UMC Utrecht): Zorg is 24/7. In principe is er altijd iemand, maar soms is iedereen even ergens anders bezig en heeft iemand toch hulp nodig. Dan denk je: die vijf minuten maak ik nog vrij.
Glenn van der Burg (Host People Power): Evelien, duurzame inzetbaarheid. Waarom is dat zo’n belangrijk thema voor zorgprofessionals?
Evelien van Leeuwen (Promovendus, Universiteit Utrecht): Door de tekorten is het nog belangrijker dat mensen aan het werk kunnen en willen blijven tot de pensioenleeftijd. Tekorten leggen meer druk op de groep die er nog wel werkt, zoals bij verpleegkundigen. Ziekteverzuim is relatief hoog, met corona en golven van verkoudheid en griep erbovenop. Dat zorgt ervoor dat de rest, zoals Milou die fit blijft, extra werk op het bordje krijgt. In veel sectoren zijn nu tekorten, denk aan Schiphol. In de zorg speelt dit al langer, zeker bij verpleegkundigen.
Glenn van der Burg (Host People Power): Hoe hangen werkplezier en duurzame inzetbaarheid samen? Kun je de een zonder de ander?
Renée Vermeulen (Promovendus, Universiteit Utrecht): Ze zijn sterk gerelateerd. Studies laten zien dat je werkbeleving en werkplezier beïnvloeden of je later nog in je huidige baan aan de slag wilt blijven. Werkplezier is het hier-en-nu; duurzame inzetbaarheid gaat over volhouden richting de toekomst.
Glenn van der Burg (Host People Power): Milou, waar beleef jij plezier aan?
Milou Steenbergen (Verpleegkundige en verplegingswetenschapper, UMC Utrecht): Aan momenten met de patiënt waarop ik denk: dit is waarom ik het vak koos. Het kunnen betekenen van soms hele kleine dingen, en hoe dichtbij je mag komen. Dat is mooi en waardevol. Daar doe ik het voor.
Glenn van der Burg (Host People Power): Renée, jullie hebben onderzoek gedaan. Hoe zag dat eruit?
Renée Vermeulen (Promovendus, Universiteit Utrecht): We verwachtten veel onderlinge verschillen in wat mensen leuk vinden en hebben dat in kaart gebracht met een dagboekstudie. Dat was een digitaal dagboek dat verpleegkundigen invulden via telefoon of tablet, op zes momenten. We stelden enkele gesloten vragen, maar vooral open vragen: wat gaf vandaag energie, wat hielp om het werk goed en leuk te doen, en wat kostte energie of hinderde?
Glenn van der Burg (Host People Power): Open tekst is rijk maar lastig. Hoe maak je daar chocola van?
Renée Vermeulen (Promovendus, Universiteit Utrecht): Tijdrovend maar inzichtelijk. Per verpleegkundige zetten we alle dagboeken onder elkaar en zochten we naar patronen: welke energiegevers keren vaak terug? Zien we dit ook bij anderen? We analyseerden tussen personen en binnen personen: verschilt de beleving op vrijdagmorgen van maandagmiddag? Ook diensten (ochtend/avond/nacht) en weekend nemen we mee, omdat die de beleving beïnvloeden.
Evelien van Leeuwen (Promovendus, Universiteit Utrecht): En we letten op context: met wie werk je, op welke afdeling, en wanneer op de dag. Dat maakt uit.
Glenn van der Burg (Host People Power): Wat komt eruit?
Renée Vermeulen (Promovendus, Universiteit Utrecht): Heel veel variatie. Dat was een hoera-moment: niet alleen verschillen tussen mensen, maar ook van moment tot moment binnen dezelfde persoon. Het maakt uit wanneer je vraagt. Op maandagochtend kan autonomie bijvoorbeeld belangrijk zijn, terwijl in een nachtdienst iets anders zwaarder weegt.
Milou Steenbergen (Verpleegkundige en verplegingswetenschapper, UMC Utrecht): Ik vulde hetzelfde dagboek in en dacht dat ik wel wist wat ik leuk vond. Maar ik merkte dat iets de ene dag energie gaf en de volgende dag niet, terwijl ik hetzelfde deed. Het bracht het inzicht dat ik meer door de dag word geleefd dan ik dacht. Je verandert mee met de omgeving.
Renée Vermeulen (Promovendus, Universiteit Utrecht): Dat sluit aan bij ochtend- en avondmensen en wisselende diensten. Je wordt niet op elk moment van alles even blij.
Glenn van der Burg (Host People Power): Waarom is het belangrijk om te weten dat het zo dynamisch is?
Evelien van Leeuwen (Promovendus, Universiteit Utrecht): In de wetenschap zien we algemene theorieën: taakeisen kosten energie; hulpbronnen geven energie; die hebben impact op werkuitkomsten. Dat klopt, maar je moet óók luisteren naar wat de doelgroep in de specifieke context nodig heeft. Binnen verpleegkundigen zie je gelijkenissen, maar ook variatie. Dat heeft implicaties: geen generiek programma voor alle medewerkers. Voor bepaalde groepen zijn specifieke elementen belangrijk; bij artsen weer andere. In mijn onderzoek onder artsen speelt hiërarchie en autonomie anders. Artsen willen alles zelf organiseren, zijn gericht op de ander en minder op eigen welzijn, en weten niet altijd hoe ze werk zo organiseren dat het leuker en volhoudbaar is. Autonomie zagen we bij artsen nog sterker terug dan bij verpleegkundigen, al was de opzet van de studies niet identiek.
Glenn van der Burg (Host People Power): Even simpel: Evelien onder artsen, Renée onder verpleegkundigen. Wat ben je ermee opgeschoten? Waar zijn jullie achtergekomen?
Evelien van Leeuwen (Promovendus, Universiteit Utrecht): Wij keken: hoe vergroot je de duurzame inzetbaarheid van medisch specialisten? We deden veldexperimenten met interventies. Voorbeeld: een training om proactief regie te nemen over werk en loopbaan. We vergeleken een groep mét en zonder training en zagen dat deelnemers na acht weken meer actief hun werk zo inrichten dat het leuker is en beter vol te houden. We trainden ook leidinggevenden: hun rol richting welzijn en loopbaanverdieping. En we ontwikkelden een zelfscan, een reflectietool met feedbackrapport en suggesties. Interessant: alleen al toegang tot zo’n instrument—zelfs zonder gebruik—hing samen met positievere percepties over duurzame inzetbaarheid. Dat wijst op het effect van aandacht. Daarnaast is maatwerk belangrijk. Samengevat in het CARE-model: - C: Customization (maatwerk) - A: Assist (ondersteunen) - R: Recognition (erkenning, zichtbaarheid van mogelijkheden) - E: Encourage (stimuleren; ontwikkelkansen en welzijnsbevordering)
Glenn van der Burg (Host People Power): Stel: ik ben HR-directeur van een ziekenhuis. Wat adviseer je?
Evelien van Leeuwen (Promovendus, Universiteit Utrecht): Zorg voor maatwerk in plaats van one-size-fits-all; organiseer erkenning en zichtbaarheid van mogelijkheden; stimuleer een omgeving met ontwikkelkansen én ontzien; en bied ondersteuning—door leidinggevenden en HR—die aansluit bij wat professionals zelf aangeven nodig te hebben.
Glenn van der Burg (Host People Power): Renée, wat is er bij verpleegkundigen aan de hand?
Renée Vermeulen (Promovendus, Universiteit Utrecht): We zien enorme variatie, ook in hoe verpleegkundigen hun duurzame inzetbaarheid ervaren. Dat begrip varieert mee met de waan van de dag. Dat vraagt om nuance in beleid. One-size-fits-all-programma’s passen vaak niemand echt. We zien in organisaties wel meer aandacht voor customization naar de situatie; ons onderzoek spoort aan om daarmee door te gaan.
Milou Steenbergen (Verpleegkundige en verplegingswetenschapper, UMC Utrecht): Je kunt een topdag hebben en toch eindigen met een acute achteruitgang bij een patiënt, waardoor je je afvraagt: had ik iets anders kunnen doen? Dan ga je met een ander gevoel naar huis dan wanneer je alles goed kunt achterlaten.
Glenn van der Burg (Host People Power): Fulfillment op de lange termijn vs. piekjes van plezier. Hou je dit tot je 67e vol?
Milou Steenbergen (Verpleegkundige en verplegingswetenschapper, UMC Utrecht): Ik vind verpleegkunde het mooiste vak en wil niets anders. Toch heb ik meerdere keren ingevuld: hou ik dit tot mijn 67e vol? En soms was het antwoord nee. Dat zet aan tot nadenken: hoe kan ik mijn werk anders invullen als bepaalde dingen mij weinig energie geven? Het werk is fysiek en mentaal zwaar: onregelmatige diensten, veel lopen en tillen, verantwoordelijkheid voor zieke patiënten, continu prioriteiten stellen. Het is druk in je hoofd.
Glenn van der Burg (Host People Power): Wat kunnen we anders doen zodat mensen langer, gelukkiger en gezonder blijven? Milou, waar heb jij behoefte aan?
Milou Steenbergen (Verpleegkundige en verplegingswetenschapper, UMC Utrecht): Minder administratieve rompslomp, vooral dubbele registraties. In een dienst ben ik zeker een uur met de computer bezig, waarschijnlijk meer. Het helpt als onnodige of dubbele invoer verdwijnt.
Evelien van Leeuwen (Promovendus, Universiteit Utrecht): Bij artsen ligt de administratieve last vaak nog hoger en is die toegenomen door meer verantwoording en checks.
Glenn van der Burg (Host People Power): Renée, wat kan een ziekenhuis doen?
Renée Vermeulen (Promovendus, Universiteit Utrecht): De rol van de direct leidinggevende is in veel onderzoek cruciaal, maar in onze dagboeken kwamen leidinggevenden opvallend weinig voor—geen grote bak kritiek, maar ook weinig positieve impact. Dat is een kans: maak de leidinggevende zichtbaarder en betekenisvoller in het dagelijks werk rondom duurzame inzetbaarheid.
Glenn van der Burg (Host People Power): CARE: we hadden Customization, Assist, Recognition, Encourage. Assist is lastig, want ondersteuning is niet altijd gewenst. Maar als professional kun je aangeven wat je nodig hebt, en iemand met expertise (leidinggevende of HR) kan meedenken. Recognize: complimenten en zichtbaarheid. Encourage: stimuleren van groei en welzijn. Milou?
Milou Steenbergen (Verpleegkundige en verplegingswetenschapper, UMC Utrecht): Complimenten helpen, al zijn verpleegkundigen niet altijd goed in het ontvangen ervan. Maar vooral encourage: steun in waar je wilt groeien en in hoe je omgaat met dingen waar je tegenaan loopt. Dat is waar behoefte ligt.
Evelien van Leeuwen (Promovendus, Universiteit Utrecht): Leidinggevenden in de zorg zijn vaak doorgegroeid uit het vak. Ze hebben niet altijd helder hoe ze zo’n gesprek voeren, welke verdiepingsmogelijkheden er zijn, of hoe je aandacht geeft aan welzijn. Zorgprofessionals richten zich sterk op de ander—prachtig, maar als het ten koste gaat van jezelf kun je ook niet de juiste zorg bieden. In onderzoek onder leidinggevenden van artsen zien we dat zij aangeven niet goed te weten hoe, en weinig ondersteuning te krijgen. Vaak zijn ze maar enkele jaren leidinggevende; net als ze het onder de knie krijgen, wisselt het. De rol is complex.
Glenn van der Burg (Host People Power): Milou, hoeveel mensen vallen onder jouw leidinggevende?
Milou Steenbergen (Verpleegkundige en verplegingswetenschapper, UMC Utrecht): Ik schat zo’n veertig. Sommigen werken ook zelf nog mee in de zorg.
Glenn van der Burg (Host People Power): Met meewerken erbij is veertig aansturen bijna onhaalbaar. In grotere vakgroepen worden jaargesprekken soms overgenomen, maar dat is ook vreemd: je leidinggevende ziet je dagelijks, en een ander voert het gesprek. Evelien?
Evelien van Leeuwen (Promovendus, Universiteit Utrecht): In artsengroepen worden leidinggevenden vaak als peers gezien. Of een leidinggevende of een andere collega het gesprek voert, voelt minder hiërarchisch, maar het blijft een uitdaging.
Glenn van der Burg (Host People Power): Milou, je krijgt een toverstaf met één wens. Wat verander je?
Milou Steenbergen (Verpleegkundige en verplegingswetenschapper, UMC Utrecht): Dat we met z’n allen structureel stilstaan bij wat energie geeft in het vak. Niet alleen om je eigen energiegevers te kennen, maar ook die van collega’s. Zodat je taken kunt verdelen op basis van wat iemand energie geeft, in plaats van: iedereen moet alles.
Evelien van Leeuwen (Promovendus, Universiteit Utrecht): Dat kan via structurele momenten, bijvoorbeeld twee keer per jaar een sessie over welzijn en werkplezier. Laat iemand met thematische expertise begeleiden en laat professionals elkaar adviseren. Niet heel ingewikkeld om te organiseren.
Milou Steenbergen (Verpleegkundige en verplegingswetenschapper, UMC Utrecht): We zitten tot aan de wenkbrauwen vol, maar je moet investeren in behoud om het vol te kunnen houden. Als het voorkomt dat één collega uitvalt, heb je de tijd al terugverdiend.
Glenn van der Burg (Host People Power): Renée, advies aan een hoofd HR?
Renée Vermeulen (Promovendus, Universiteit Utrecht): Vergroot de verbinding met de mensen die het werk doen. Begrijp waar de zwaarte- en hoogtepunten liggen. Met die verbinding kom je sneller tot maatwerkoplossingen, in plaats van generieke maatregelen die slechts enkelen helpen.
Glenn van der Burg (Host People Power): Evelien, advies aan leidinggevenden?
Evelien van Leeuwen (Promovendus, Universiteit Utrecht): Integreer in leiderschapsprogramma’s specifieke modules over aandacht voor welzijn en het leuk en volhoudbaar houden van het vak. Alleen al aandacht helpt—het effect is klein maar betekenisvol. En het is een startpunt voor grotere veranderingen.
Glenn van der Burg (Host People Power): Renée, ga je nog meer onderzoek doen?
Renée Vermeulen (Promovendus, Universiteit Utrecht): Zeker, ik ben nog niet klaar en sta open voor nieuwe vragen en samenwerkingen.
Glenn van der Burg (Host People Power): Milou, wanneer ben je vrij?
Milou Steenbergen (Verpleegkundige en verplegingswetenschapper, UMC Utrecht): Ik heb dit weekend gewerkt en vandaag ook; dit is mijn vrije dag, maar dit was ook een leuke werkdagbesteding.
Glenn van der Burg (Host People Power): Dank jullie wel. Evelien van Leeuwen en Renée Vermeulen, beiden promovendus aan de Universiteit Utrecht, en Milou Steenbergen van het UMC Utrecht. En jij bedankt voor het luisteren. Meer afleveringen vind je op peoplepower.radio en in je favoriete podcast-app.