Glenn van der Burg (Host People Power): Hoe geef je richting aan verandering? Hoe maak je impact met visie, leiderschap en innovatie? Je hoort het op het podcastkanaal New Business Radio. Hoe ontketen je de kracht van mensen in organisaties? People Power brengt je de laatste wetenschappelijke inzichten en praktijkvoorbeelden over leiderschap en leren, betrokkenheid en bevlogenheid, inzetbaarheid en inclusie. Omdat mensen het verschil maken in jouw organisatie.
Ken je de verhalen over ondernemers die op hun zolderkamer met wat vrienden Swapfiets, Picnic of Coolblue gestart zijn? Succesverhalen die prachtige voorbeelden zijn van Nederlandse ondernemers met een fantastisch idee. Toch loopt het vaak niet zoals we denken. We vertellen graag over succesverhalen, maar wat weten we eigenlijk van mislukkingen? In Nederland praten we veel te weinig over falen, zo vinden ze bij het Instituut voor Briljante Mislukkingen. We zouden onze belangrijkste leermomenten moeten omarmen en bespreekbaar maken. Want wat zou de wereld zijn zonder lef en zonder leren van wat er misgaat? Hoe reflecteer je op de juiste manier op mislukkingen? En hoe kom je in je organisatie van faalangst af?
In de studio: Bas Ruyssenaars, medeoprichter van het Instituut voor Briljante Mislukkingen en oprichter van strategisch bureau De Keuze Architecten; en Tom Bos, algemeen directeur van Online Academy. Bas, Tom, leuk dat jullie er zijn. Bas, ik denk dat je deze vraag vaak krijgt, maar ik stel hem toch: je laatste briljante mislukking, wat was het?
Bas Ruyssenaars (Medeoprichter Instituut voor Briljante Mislukkingen; oprichter De Keuze Architecten): Mijn laatste briljante mislukking had te maken met onze vakantie in Frankrijk en onze cabrio. Die begaf het in Noord-Frankrijk. Ik heb drie dagen met de ANWB aan de lijn gehangen en de hele playlist met veel Radar Love mogen beluisteren. Uiteindelijk zou de auto na een week gerepatrieerd worden naar Nederland. Wij zijn inmiddels al een maand thuis en hij is er bijna. De vraag is natuurlijk: leert de ANWB hier ook van? Is het mijn briljante mislukking of die van de ANWB? Daar zit uiteraard een leermoment in.
Glenn van der Burg (Host People Power): Tom, wat popt er bij jou naar boven?
Tom Bos (Algemeen directeur Online Academy): Vanmorgen nog. Mijn vrouw vroeg een half uur voordat ik wegreed of ik de Maxi-Cosi uit de auto wilde halen. Dat vergat ik. Het eerste telefoontje op kantoor was of ik terug kon rijden. Volledig mijn schuld. En ja, daar baal ik van. Je teert meteen in op je plannen voor de dag en loopt achter de feiten aan.
Glenn van der Burg (Host People Power): Bas, falen, uitproberen, mislukkingen… Waarom drijft dit onderwerp jou zo?
Bas Ruyssenaars (Medeoprichter Instituut voor Briljante Mislukkingen; oprichter De Keuze Architecten): We leven in een complexe wereld met veel onzekerheid en beperkte maakbaarheid. We doen ons best, maar dingen lopen bijna altijd anders dan gepland. Toch is er weinig ruimte om daar met open vizier naar te kijken. Vanaf school tot in organisaties blijven we hangen in plannen en verantwoording naar boven, met weinig ruimte om echt te leren: relaxed samen kijken wat er gebeurde en hoe het beter kan. Dat fascineert me: hoe creëer je meer ruimte om te leren?
Glenn van der Burg (Host People Power): Kun je zelf een beetje falen?
Bas Ruyssenaars (Medeoprichter Instituut voor Briljante Mislukkingen; oprichter De Keuze Architecten): Ik kan gigantisch goed falen, stralend falen. Mijn eigen innovatie is een sportproduct: een aerodynamische, dubbeldeks ring die je met speciaal ontworpen sticks overgooit. Met NOC*NSF, TU Delft, Willie Wortels en de HAN hebben we een product en spel ontwikkeld. Ik probeerde het naar de VS en Duitsland te brengen. Dat mislukte in eerste instantie faliekant. Dat doet pijn. Het stralen komt als je erover reflecteert. In de VS tekende ik op de speelgoedbeurs in New York met een partij die maandelijks betaald kreeg. Er gebeurde te weinig. Mijn les: partners moeten risico nemen en eigenaarschap voelen. Bij falen moet iedereen pijn hebben. Als partners mede-ondernemer zijn, vergroot dat de kans op impact. Toen ik dat inzag en toepaste, werkte het beter.
Glenn van der Burg (Host People Power): Tom, kun jij een beetje falen?
Tom Bos (Algemeen directeur Online Academy): Ik denk het wel. Ik vind het niet zo erg als anderen er iets van vinden als ik de mist in ga. Dat sociale component lijkt me belangrijk. Kun je falen ook leren?
Bas Ruyssenaars (Medeoprichter Instituut voor Briljante Mislukkingen; oprichter De Keuze Architecten): Het is heel sociaal. Fouten maken vinden mensen vaak niet erg, zolang de buurvrouw het niet ziet. We zijn sociale dieren en willen bij de groep horen. Wat is een briljante mislukking? Een goed bedoelde poging, goed voorbereid, die anders loopt dan gepland. Dat kan faliekant mislukken of iets onverwachts moois opleveren. Het belangrijkste: reflecteren en ervan leren, op individueel, team- en systeemniveau.
Glenn van der Burg (Host People Power): Het is één ding om het een belangrijk onderwerp te vinden, maar jullie hebben er ook een instituut voor opgericht. Wat is het Instituut voor Briljante Mislukkingen?
Bas Ruyssenaars (Medeoprichter Instituut voor Briljante Mislukkingen; oprichter De Keuze Architecten): We bestaan bijna vijftien jaar. Paul Iske en ik zagen dat faillissementen sterk gestigmatiseerd werden; herfinanciering was moeilijk. Tegelijk onderzoek van BCG: mensen die eerder gefaald hebben zijn gemiddeld succesvoller dan starters. In organisaties geldt hetzelfde: kies je iemand bij wie een project misging, of een nieuw iemand? Vaak kies je de nieuwkomer, terwijl de eerste net een dure les leerde. Het Instituut wil het klimaat verbeteren om te durven proberen en, als het misgaat, te leren.
Glenn van der Burg (Host People Power): Wij maken deze uitzending in het kader van een leven lang leren. Welke rol speelt falen bij leren?
Bas Ruyssenaars (Medeoprichter Instituut voor Briljante Mislukkingen; oprichter De Keuze Architecten): Essentieel. Falen betekent afwijken van je patronen. Dáár zit bewustwording en de kans om te leren. Als je appeltaart ineens aanbrandt, ga je na wat je anders deed. Zo scherp je patroonherkenning aan.
Tom Bos (Algemeen directeur Online Academy): En andersom: als je weinig fouten durft te maken, zit je jezelf in de weg met leren. In taalonderwijs durven mensen in de klas wel te praten, maar op vakantie niet uit angst om af te gaan. Dan vertraag je je leerproces.
Bas Ruyssenaars (Medeoprichter Instituut voor Briljante Mislukkingen; oprichter De Keuze Architecten): Exact. Er is tweevoudige angst: angst om iets nieuws te proberen en, als je het probeert, angst voor de reactie als het misgaat. Psychologische veiligheid is cruciaal.
Glenn van der Burg (Host People Power): Ik hoor vaak: “hier mag je fouten maken”. In de praktijk valt dat mee. Wat houdt organisaties tegen?
Bas Ruyssenaars (Medeoprichter Instituut voor Briljante Mislukkingen; oprichter De Keuze Architecten): Cultuur en systeem. Mensen worden afgerekend op targets, beloningen en carrièrekansen zijn eraan gekoppeld. Je moet op alle niveaus sleutelen: niet alleen targets, ook leerdoelen. Laat de CEO op de zeepkist als eerste een briljante mislukking delen. Maar vooral: ervaringsleren, samen aan de slag. Dáár gebeurt het.
Glenn van der Burg (Host People Power): We zijn als mensen bedraad om fouten te vermijden. Organisaties hebben dat versterkt met TQM, just-in-time, alles-in-één-keer-goed. Hoe doorbreek je dat?
Bas Ruyssenaars (Medeoprichter Instituut voor Briljante Mislukkingen; oprichter De Keuze Architecten): Door verhalen te delen en faalpatronen te herkennen. We verzamelden vijftien jaar lang briljante mislukkingen en destilleerden 16 faalpatronen. Voorbeelden: - De lege plek aan tafel: een essentiële stakeholder te laat betrekken, waardoor draagvlak ontbreekt. - De canyon: ingesleten patronen en protocollen die je handelen vastzetten. Door patronen te benoemen, krijgen mensen aha-momenten en wordt praten erover waardevrij.
Tom Bos (Algemeen directeur Online Academy): Herkenbaar. Wij deden pre-Covid met het team “festival of failures”. Niet zo systematisch, maar wel om vertrouwen te bouwen en samen te analyseren. Dan komen die canyons vanzelf bovendrijven en heb je sociale steun om het op te lossen.
Glenn van der Burg (Host People Power): Bas, geef eens een verhaal: wat maakt een mislukking briljant?
Bas Ruyssenaars (Medeoprichter Instituut voor Briljante Mislukkingen; oprichter De Keuze Architecten): In de zorg reiken we jaarlijks een award uit. In het begin durfden artsen wel, maar ziekenhuizen soms niet. Inmiddels kantelt dat. Recent: een uitvinder ontwikkelde met een internationaal team een methode om gedachten op een scherm te tonen. Doel: mensen met locked-in-syndroom helpen. Technologisch revolutionair, businesswise een mislukking. Een venture partij (NLC) haalde er een andere leider bij. Die liet het oorspronkelijke doel los en keek opnieuw: waar past dit? Serendipiteit leidde naar de gehoorindustrie: bij gehoortesten registreert de technologie objectief of iemand iets hoort, nog vóór de persoon dat zegt. Dit is ons faalpatroon “de Post-it”: je wilde superlijm, kreeg zwakke lijm; jaren op de plank, tot iemand er bladmuziek mee markeert. Een kassucces.
Glenn van der Burg (Host People Power): Er ligt dus veel brillants op de plank omdat het oorspronkelijke doel niet gehaald is. Als je in falen blijft hangen, zakt de schouders en drijft iedereen weg.
Bas Ruyssenaars (Medeoprichter Instituut voor Briljante Mislukkingen; oprichter De Keuze Architecten): Precies. Serendipiteit is ook een skill. Soms ben jij niet de juiste persoon voor de volgende fase. Loskomen uit de canyon en opnieuw naar waarde kijken is essentieel.
Glenn van der Burg (Host People Power): We denken vaak: plan maken, uitvoeren, gelukt of niet. Terwijl ondernemen modderen is: praten, aanpassen, ergens enthousiasme vinden. Plannen en begrotingen… ik heb ze zelden gemaakt.
Bas Ruyssenaars (Medeoprichter Instituut voor Briljante Mislukkingen; oprichter De Keuze Architecten): Een businessplan is soms een set leugens om management te overtuigen. Subsidies vragen om garanties, dus ontstaat een schijnwereld. Beter: kleine eerste stappen laten zetten, kijken waar beweging en potentie zit, dan opschalen.
Glenn van der Burg (Host People Power): Hoe dan anders, concreet? Strategy is your current best guess. Plannen mogen, maar dan met bijsturen. Reflectie helpt.
Bas Ruyssenaars (Medeoprichter Instituut voor Briljante Mislukkingen; oprichter De Keuze Architecten): Continu kleine stappen, aannames toetsen, eerlijk rapporteren over werkelijkheid in plaats van alleen over beloften. Prachtig onderzoek bij een IT-bedrijf in India: groep A werkte 8 uur; groep B 7 uur 45 met 15 minuten dagelijkse reflectie. Groep B presteerde 20% beter. Tussentijdse reflectie loont.
Glenn van der Burg (Host People Power): Gevaar: “we mogen fouten maken”, fout gemaakt, en door. Geen shaming, maar ook geen leren. Hoe dan wel?
Bas Ruyssenaars (Medeoprichter Instituut voor Briljante Mislukkingen; oprichter De Keuze Architecten): Breng de hele olifant in beeld. Organisaties bestaan uit eilandjes met subculturen. Laat teams samen het landschap schetsen: wat doen we, waar raken we elkaar? Dan zie je patronen, doublures en blinde vlekken. Bouw psychologische veiligheid. Werk met coalitions of the willing: mensen die tegen chaos kunnen en risico’s durven nemen. Maak hen ambassadeurs en sleutelspelers. Voorbeelden en events (Freaky Fridays, awards) helpen, maar het gaat om ervaringen in de praktijk. Cruciaal is de reactie van de leidinggevende in het moment: als iemand zegt “dit lukte niet en dit leerde ik”, bepaalt die reactie of er de volgende keer weer initiatief is.
Glenn van der Burg (Host People Power): Covid verschoof van uren- naar taakgericht werken, met meer autonomie. Wie nu nog bullied als manager, verliest mensen. Hoe zit het in sectoren waar fouten geen optie lijken? Luchtverkeersleiding, chirurgie?
Bas Ruyssenaars (Medeoprichter Instituut voor Briljante Mislukkingen; oprichter De Keuze Architecten): Daar is leren geformaliseerd. Afwijkingen worden expliciet gemeld en gezamenlijk geanalyseerd. Niet melden is not done. Creativiteit bestaat er ook, binnen veilige kaders. Veel artsen en verpleegkundigen hebben verbeterideeën, maar haken af in de moeras van protocollen. Zoek innovatieambassadeurs die het idee mee door de organisatie loodsen.
Tom Bos (Algemeen directeur Online Academy): Training en simulatie verplaatsen een deel van de fouten van praktijk naar oefenruimte. Dat geldt voor flight simulators, maar ook voor leiderschaps- en slechtnieuwsgesprekken met acteurs. Het is niet 1-op-1 de praktijk, maar verkleint de kans op echte fouten.
Bas Ruyssenaars (Medeoprichter Instituut voor Briljante Mislukkingen; oprichter De Keuze Architecten): Precies. 70-20-10: 10% formeel leren, 20% sociaal, 70% werkplek. Simulatie brengt je dichter bij ervaringsleren. Onze faalpatronen helpen met humor en herkenning, bijvoorbeeld “de junk” (de kunst van het stoppen): verliefd blijven op je projectje ondanks signalen om te stoppen, of juist te snel opgeven.
Glenn van der Burg (Host People Power): We ronden af met iets concreets. Bas, wat kunnen luisteraars morgen doen om meer te leren van briljante mislukkingen?
Bas Ruyssenaars (Medeoprichter Instituut voor Briljante Mislukkingen; oprichter De Keuze Architecten): Drie mini-opdrachten met faalpatronen: 1) De lege plek aan tafel: Kijk naar een recent project. Wie had je vanaf het begin erbij moeten hebben? Bespreek dit met twee collega’s. 2) De canyon: Waar houden ingesleten patronen, processen of protocollen je vast? Op individueel en organisatieniveau. Wat kan anders? 3) De verkeerde portemonnee: Wie ondervindt nadeel van jullie innovatie, intern of extern? Hoe ga je daarmee om en hoe creëer je eerlijk voordeel?
Extra: werk aan een growth mindset. Geloof dat je jezelf kunt verbeteren. We hebben met partners het leertraject “Leren Leren” met modules over o.a. briljante mislukkingen, growth mindset en leiderschap, gericht op toepassen in de praktijk.
Glenn van der Burg (Host People Power): Waar vinden mensen meer informatie?
Bas Ruyssenaars (Medeoprichter Instituut voor Briljante Mislukkingen; oprichter De Keuze Architecten): www.briljantemislukkingen.nl
Glenn van der Burg (Host People Power): Dank je wel, Bas Ruyssenaars, en dank je wel, Tom Bos van Online Academy. En dank voor het luisteren. Tot de volgende People Power.