Voice-over (New Business Radio): Hoe geef je richting aan verandering? Hoe maak je impact met visie, leiderschap en innovatie? Je hoort het op het podcastkanaal New Business Radio. Listen Today, Lead Tomorrow. Hier vind je al onze programma's voor businessshapers. Met gesprekken met leiders, ondernemers en vernieuwers die hun organisatie klaarmaken voor de volgende sprong. Check je favoriete podcastplatform en abonneer je op New Business Radio. Listen Today, Lead Tomorrow.
Voice-over (People Power): Hoe ontketen je de kracht van mensen in organisaties? People Power brengt je de laatste wetenschappelijke inzichten en praktijkvoorbeelden. Over leiderschap en leren. Betrokkenheid en bevlogenheid. Inzetbaarheid en inclusie. Omdat mensen het verschil maken in jouw organisatie.
Glenn van der Burg (Host People Power): Van tablets tot interactieve whiteboards: technologie kennen we al langer binnen het onderwijs. Met het enorme tekort aan docenten kan technologische innovatie de druk wellicht verlichten. Automatisering en robotisering bewezen hun waarde in sectoren zoals de zorg. Maar helpt het ook in het onderwijs? Welke nieuwe uitdagingen ontstaan in het lokaal van de toekomst? Blijft het bij hulp met dossiers en roosters, of gaat de toekomst verder? Ik praat erover met twee experts: Hajo Reijers, hoogleraar Business Process Management & Analytics aan de Universiteit Utrecht, en Jan van Tartwijk, hoogleraar Sociale Wetenschappen en directeur van de Graduate School of Teaching (GST) binnen de lerarenopleidingen van de Universiteit Utrecht. Deze aflevering maken we samen met de Future of Work Hub van de Universiteit Utrecht. Fijn dat je luistert naar People Power. Hajo en Jan, welkom! Hajo in de studio, Jan virtueel. Laten we beginnen bij de huidige rol van technologie in het onderwijs. Jan, hoe staan we ervoor? Up to par vergeleken met andere sectoren, of valt er nog wat bij te trekken?
Jan van Tartwijk (Hoogleraar Sociale Wetenschappen; Directeur GST, Universiteit Utrecht): Er valt zeker nog wat bij te trekken, maar dat is bijna per definitie zo. Je ziet wel dat leerlingvolgsystemen en administraties steeds meer geautomatiseerd zijn. Uitgevers als ThiemeMeulenhoff en Noordhoff zijn ook actief met digitale leermiddelen. Tegelijkertijd komt er heel veel op ons af: learning analytics en AI-toepassingen ontwikkelen zich snel, zeker ook in China. Er zijn al voorbeelden, maar er komt de komende tien jaar nog veel meer.
Glenn van der Burg (Host People Power): Hajo, in het voortgezet onderwijs is veel gedigitaliseerd, maar vaak als vervanging: van boek naar online, van plaatje naar filmpje. Gebeurt er ook al echt iets wilds?
Hajo Reijers (Hoogleraar Business Process Management & Analytics, Universiteit Utrecht): De spannendste dingen zie ik vooral in het hoger onderwijs. Universiteiten experimenteren met data-analytics om te volgen hoe studenten studeren en om docenten beter te ondersteunen zodat leerprestaties verbeteren. In universitaire omgevingen is de digitale leerdata nu eenmaal rijker en worden systemen intensiever gebruikt.
Jan van Tartwijk (Hoogleraar Sociale Wetenschappen; Directeur GST, Universiteit Utrecht): Klopt. In het hoger onderwijs werken we al jaren met systemen als OSIRIS. In primair en voortgezet onderwijs zie ik nu een snelle beweging dezelfde kant op. In coronatijd zijn ook surveydata verzameld over hoe het met leerlingen gaat. Grote schoolbesturen vragen ons geregeld hoe ze met zulke data het beste kunnen omgaan. De ontwikkeling van expertise is cruciaal.
Glenn van der Burg (Host People Power): Kan technologie helpen om de krapte aan docenten te verlichten? Minder docenten nodig hebben, simpelweg omdat we ze niet vinden?
Jan van Tartwijk (Hoogleraar Sociale Wetenschappen; Directeur GST, Universiteit Utrecht): Mijn ervaring is dat technologie niet meteen personeelsbesparing oplevert. Het onderwijs wordt er wel beter van als je het goed inzet. Als je leren ziet als de combinatie van tijd en wat je in die tijd doet, dan kan technologie helpen om leerlingen de juiste dingen te laten doen zonder dat er altijd een docent naast zit. Een mooi voorbeeld is moderne vreemde talen: apps als Duolingo nemen basale taalvaardigheden en oefenreeksen over, met gamification. Maar een docent blijft nodig om te analyseren wat er in zo’n app gebeurt en gerichte aanwijzingen te geven. Dan kun je contacttijd verminderen, zonder leertijd te verminderen. De rol van de docent verandert daarbij.
Glenn van der Burg (Host People Power): Wat vraagt dit van leerlingen? In coronatijd moesten ze zelf in beweging komen. Welke skills zijn nodig?
Jan van Tartwijk (Hoogleraar Sociale Wetenschappen; Directeur GST, Universiteit Utrecht): Zelfregulatie. Onderzoek laat zien dat zorgvuldigheid en consciëntieus werken ongeveer evenveel verklaart van leeropbrengst als intelligentie. Dat is nogal wat. En ja, in de puberteit is plannen en structureren lastig. Dat maakt het des te belangrijker om die vaardigheid te ontwikkelen en te ondersteunen.
Hajo Reijers (Hoogleraar Business Process Management & Analytics, Universiteit Utrecht): Juist daarom is het lastig om volledig op technologie te vertrouwen. MOOCs zijn populair, maar het uitvalpercentage is hoog. Onderzoek, onder andere aan de TU Delft, laat zien dat sociale interactie een belangrijke drijfveer is. Als je meer automatiseert, moet je die interactie behouden, anders maak je het voor leerlingen juist moeilijker.
Jan van Tartwijk (Hoogleraar Sociale Wetenschappen; Directeur GST, Universiteit Utrecht): Intrinsieke motivatie rust op drie factoren: competentie, autonomie en binding. Binding met anderen is essentieel. Gamification werkt goed omdat je samen speelt, feedback krijgt en niveaus haalt. Als alles volledig online en individueel wordt, raak je die binding kwijt.
Glenn van der Burg (Host People Power): Wat kunnen we van gaming leren? Mijn zoon leerde er fantastisch Engels mee en haalde moeiteloos Cambridge.
Glenn van der Burg (Host People Power): Ik wil ook kijken of we het werkpakket van docenten kunnen verlichten. Het frontale uitleggen: er zijn geweldige YouTube-video’s. Laat leerlingen die kijken en richt de lestijd op ondersteuning en verdieping. Toch riep dat veel weerstand op. Hol je zo het vak uit, Jan?
Jan van Tartwijk (Hoogleraar Sociale Wetenschappen; Directeur GST, Universiteit Utrecht): Je hebt een punt. In coronatijd heb ik mijn hoorcolleges in clips omgezet. Dat kostte veel tijd, maar werkt goed. Collega’s hebben daar Q&A-uren en meer didactiek omheen gebouwd. Live college blijft waardevol voor binding en het “samen in de zaal”-gevoel, maar de kernuitleg kan prima op video. De docentrol verschuift naar begeleiden, verdiepen en differentiëren.
Hajo Reijers (Hoogleraar Business Process Management & Analytics, Universiteit Utrecht): Data rond video en leeractiviteiten zijn heel nuttig. In digitale omgevingen zie je patronen die samenhangen met goede uitkomsten: eerder starten met de stof en een breed repertoire aan activiteiten (lezen, analyseren, plannen, quizzen, samenwerken). Docenten kun je hiermee gericht ondersteunen: wie heeft vroeg hulp nodig, wie zit vast, waar is verdieping mogelijk? Het is niet per se minder werk, maar wel beter ingezet werk.
Jan van Tartwijk (Hoogleraar Sociale Wetenschappen; Directeur GST, Universiteit Utrecht): Differentiëren is een van de grootste kwaliteitsverschillen tussen leraren. Door continu informatie op te halen – via clips, quizzen, opdrachten en dashboards – kun je het aanbod beter afstemmen. Let wel: dashboards roepen privacyvragen op en het risico bestaat dat je alleen meet wat makkelijk meetbaar is. Daar moeten we kritisch op blijven.
Hajo Reijers (Hoogleraar Business Process Management & Analytics, Universiteit Utrecht): We experimenteerden in coronatijd met sociale annotatie van teksten: studenten lezen tegelijk, stellen vragen in de marge, reageren op elkaar. Docent ziet waar de discussie zit en waar het schuurt. Studenten vonden het eerst eng vanwege dataverzameling (hoe lang gelezen, wie niet). Door transparant te zijn over wat wel en niet met data gebeurt, groeit het vertrouwen en werkt het systeem zoals bedoeld: leren van en met elkaar.
Jan van Tartwijk (Hoogleraar Sociale Wetenschappen; Directeur GST, Universiteit Utrecht): Ik herken dat. Fora en Reddit hebben mij en mijn zoon als “bouwvakkers” ook veel geleerd. Grenzen zijn er ook: originaliteit en creativiteit zijn lastig te meten; we moeten voorkomen dat we onderwijs versmallen tot alleen het meetbare. Wat je wél goed kunt meten, moet je juist meten, maar met oog voor het geheel.
Hajo Reijers (Hoogleraar Business Process Management & Analytics, Universiteit Utrecht): De grootste opbrengst van data zit nu in het volgen van het leerproces, minder in het automatisch beoordelen van de kwaliteit van producten. Procesinformatie helpt sturen en ondersteunen.
Glenn van der Burg (Host People Power): Kan een veilige, persoonlijke AI-tutor leerlingen coachen zonder dat de docent hun data ziet? Bestaan die systemen al?
Hajo Reijers (Hoogleraar Business Process Management & Analytics, Universiteit Utrecht): Adaptieve leeromgevingen bestaan al decennia: zij passen stof aan op basis van wat je beheerst. Een stap verder is gepersonaliseerd advies over leerstrategie. Wat nu al goed werkt, is frequent en formatief testen, automatisch aangeboden op het juiste moment, om te checken of de stof echt begrepen is en waar je moet bijsturen. Denk aan Duolingo: voortdurend speels testen met directe feedback, zonder “afrekenen”.
Glenn van der Burg (Host People Power): Testen in plaats van toetsen voelt meteen lichter: bedoeld om te helpen, niet om af te rekenen.
Hajo Reijers (Hoogleraar Business Process Management & Analytics, Universiteit Utrecht): Precies. Frequent, laagdrempelig testen als feedforward: “kijk hier nog even naar”, “ga even terug naar de basis”, of “je bent klaar voor de volgende stap”.
Glenn van der Burg (Host People Power): Docenten houden niet per se van nakijken. Wat kan technologie hier doen?
Jan van Tartwijk (Hoogleraar Sociale Wetenschappen; Directeur GST, Universiteit Utrecht): Voor eenvoudige doelen (kennis, basale toepassing) kun je veel automatiseren, vaak met varianten op multiple choice. Voor creativiteit en analytisch vermogen is het veel moeilijker: dat is vakwerk en arbeidsintensief. Formatief toetsen is de trend: toetsen die laten zien waar je staat ten opzichte van einddoelen en die feedforward geven. Adaptieve, AI-ondersteunde toetsen kunnen daar veel in betekenen. Het vermindert niet per se de totale docentarbeid, maar verhoogt de kwaliteit en kan ruimte scheppen om contacttijd slimmer in te zetten.
Glenn van der Burg (Host People Power): Wat is er nodig om dit te versnellen binnen een toch rigide systeem van curricula, toetsafspraken en infrastructuur?
Hajo Reijers (Hoogleraar Business Process Management & Analytics, Universiteit Utrecht): Integratie. Onderwijssystemen zijn versnipperd: planning, leerplatform, video, communicatie – allemaal los. Data zinnig combineren is nu lastig. Technische integratie is een stap vooruit, maar pas op voor afhankelijkheid van Big Tech. Grote aanbieders leveren goedkoop, maar verdienen aan lock-in en data, en verkopen “waarde” later duur terug. Dat is risicovol, ook richting commerciële beïnvloeding.
Jan van Tartwijk (Hoogleraar Sociale Wetenschappen; Directeur GST, Universiteit Utrecht): We kennen dit patroon uit de wetenschap: we schrijven en reviewen gratis, en betalen vervolgens de uitgever om te mogen lezen. Er is hoop: het Nationaal Onderwijslaboratorium Artificial Intelligence (gefinancierd uit het Nationaal Groeifonds) start nu. Wetenschappers werken daar samen met leraren en Nederlandse uitgevers aan eigen AI-gedreven leermiddelen en infrastructuur, met privacy-by-design. We zijn kleine spelers naast Big Tech en China, maar bewustwording groeit en we kunnen systemen zo inrichten dat leerlingdata beschermd blijven. Belangrijk is ook dat leraren AI- en curriculumvaardig worden. Hun expertise moet meegroeien.
Glenn van der Burg (Host People Power): Dank jullie wel. We zijn nog lang niet uitgepraat, maar dit is een belangrijke stap. Hajo Reijers, hoogleraar Business Process Management & Analytics aan de Universiteit Utrecht; Jan van Tartwijk, hoogleraar Sociale Wetenschappen en directeur van de Graduate School of Teaching. Dank voor jullie inzichten. En jij bedankt voor het luisteren. Meer afleveringen vind je op peoplepower.radio en in je favoriete podcast-app.