Glenn van der Burg (Host People Power): Hoe ontketen je de kracht van mensen in organisaties? People Power brengt je de laatste wetenschappelijke inzichten en praktijkvoorbeelden over leiderschap en leren, betrokkenheid en bevlogenheid, inzetbaarheid en inclusie. Ziekteverzuim en werkdruk zijn nauw met elkaar verbonden. Het is overal druk en nieuwe mensen zijn niet makkelijk te vinden. Nog even doorzetten en beter prioriteren tot er weer collega’s zijn, denk je misschien. Maar wat als de arbeidsmarkt structureel krap blijft? Krijgen we dan een vicieuze cirkel van werkdruk en verzuim? We kijken vooruit om vandaag keuzes te maken: hoe gaan we structureel om met werkdruk en het voorkomen van verzuim? Deze aflevering maken we samen met de Future of Work Hub van de Universiteit Utrecht. Mijn gasten: Toon Taris, hoogleraar arbeids- en organisatiepsychologie aan de Universiteit Utrecht, en Evelien van Leeuwen, gepromoveerd aan de Universiteit Utrecht en management consultant bij Bisnez. Fijn dat je luistert naar People Power. Toon, Evelien, welkom. Belangrijk onderwerp. We hebben eerder gehoord van jouw collega Joop Schippers: de krapte blijft nog zeker twintig jaar tot de demografie weer normaler wordt. Dus structureel vast. De oplossing lijkt simpel, maar de mensen zijn er niet. Laten we vooruitkijken: stel dat we niets doen en twintig à dertig jaar zo doorgaan. Hoe ziet de wereld er dan uit?
Toon Taris (Hoogleraar arbeids- en organisatiepsychologie, Universiteit Utrecht): Grappig: je vragen over dertig jaar vond ik moeilijk en vaag. Dus ik vroeg het aan een chatrobot. Ik kreeg keurige, anderhalve pagina antwoorden: technologische en demografische ontwikkelingen, economische groei, meer digitale vaardigheden, vergrijzing, veranderende werkpatronen, toenemende werkdruk en stress, meer aandacht voor mentale gezondheid, flexibele werkarrangementen, preventie, leren en ontwikkelen, inclusie en diversiteit. Het is de samenvatting van veel van jullie programma’s. Technologie neemt werk weg én creëert nieuw werk. Dat was historisch altijd zo: lantaarnaanstekers en stenotypistes verdwenen, anderen kregen zinvol werk terug. De uitdaging is om hier zinnig mee om te gaan zonder paniek en zonder bestaansonzekerheid. Als we nu niets doen, houdt het simpelweg op. Demografisch zitten we in het brede deel van de ‘paddenstoelwolk’; daaronder een smalle steel met weinig jongeren die straks voor ons moeten zorgen. Balans in vraag en aanbod komt pas over 20 à 25 jaar in zicht. Tot die tijd blijf je geen loodgieters vinden. Er moet dus iets gebeuren. Er zijn grofweg drie smaken om werkdruk te verlagen: meer mensen, minder werk, of slimmer werken. Meer mensen kan via deeltijd vergroten, onbenut arbeidspotentieel (circa 400.000 mensen) activeren. Minder werk betekent prioriteiten stellen: wat laten we los? We hoeven echt niet alles perfect te houden. En slimmer werken is automatiseren, robotiseren, bureaucratie schrappen en processen eenvoudiger maken.
Glenn van der Burg (Host People Power): Evelien, droom met ons mee. Stel dat we die drie sporen serieus hebben gedaan en het is gelukt. Hoe ziet werk er over 20 à 30 jaar uit?
Evelien van Leeuwen (Management Consultant, Bisnez): Als het in balans is, hebben organisaties zichzelf slimmer georganiseerd om hun bestaansrecht te behouden. Ze kijken minder strikt naar functiekaders en meer naar mensen en skills. Technologie neemt delen van werk over en we accepteren dat en gebruiken het nuttig. Dat maakt ruimte voor het denkwerk, maatwerk en menselijke interactie. Sommige taken en beroepen verdwijnen of veranderen ingrijpend. Je ziet nu al verschuivingen, zoals de zelfscan in supermarkten: kassataken worden controle, service en hulp. Of dat leuker is, verschilt per persoon, maar er is ruimte om werk zo vorm te geven dat het past. Vergeet de sociale functie niet: organisaties en winkels kunnen bewust kiezen voor gastheerschap en ondersteuning voor groepen die dat nodig hebben. En praktisch: veel gedoe rond plannen en organiseren kan echt slimmer; daar ligt winst.
Glenn van der Burg (Host People Power): Als bureaucratie en ‘gedoe’ verdwijnen en mensen weer de inhoud doen waarvoor ze hun vak kozen: hoeveel lost dat op?
Toon Taris (Hoogleraar arbeids- en organisatiepsychologie, Universiteit Utrecht): Het varieert per beroep. In zorg wordt vaak 30 tot 50 procent genoemd; in mijn werk zo’n 20 procent. Zelfs 10 procent scheelt al gigantisch op de arbeidsmarkt. In zorg: een uur per week minder bureaucratie per professional is al enorm.
Glenn van der Burg (Host People Power): Werkdruk is niet per se ziekmakend als je er slim mee omgaat. Wat is nodig om die druk aan te kunnen?
Evelien van Leeuwen (Management Consultant, Bisnez): Je kunt sleutelen aan werk en organisatie: processen herontwerpen, versoberen, uitbesteden, internationale inhuur. En je kunt kijken naar de werknemer: wie hebben we, wat kunnen en willen zij, en hoe stemmen we dienstverlening daarop af? Doe wat past bij je context. Beide sporen zijn nodig.
Toon Taris (Hoogleraar arbeids- en organisatiepsychologie, Universiteit Utrecht): Let op ongewenste neveneffecten van digitalisering. Eenvoudige taken verdwijnen, het resterende werk wordt cognitief zwaarder. Niet iedereen kan dat. We hebben nu al ~400.000 mensen aan de kant. Organisaties zouden bewust eenvoudige taken moeten behouden voor inclusie en ook voor variatie. Variatie is cruciaal voor tevredenheid en volhouden. Altijd alleen maar zwaar cognitief werk put uit.
Glenn van der Burg (Host People Power): Dat herken ik. Urenlang programma’s maken kun je niet oneindig volhouden; je hebt ook lichter werk of herstelmomenten nodig.
Toon Taris (Hoogleraar arbeids- en organisatiepsychologie, Universiteit Utrecht): Precies. En benut wat we al geleerd hebben. In corona zagen we minder vergaderen en reizen; dat scheelt zeeën van tijd en energie. Toch veert men terug: files, pakken bestellen, micromanagement. Sommige leidinggevenden willen weer iedereen zien. Er zijn zelfs tools die thuis ‘activiteit’ faken. Zonde: we hebben bewezen dat het anders en vaak beter kan.
Evelien van Leeuwen (Management Consultant, Bisnez): Toch is er veel blijven hangen: hybride werken is normaler, sommige meetings bewust online buiten de spits. Maak expliciete keuzes: wat behouden we en waarom? Organiseer sociale binding bewust met teamdagen of events. Betrek medewerkers bij die keuzes. Maatwerk per team werkt het best.
Glenn van der Burg (Host People Power): Als leidinggevenden vasthouden aan controle, stijgt werkdruk en mensen vertrekken. Dat is nu extra risicovol.
Toon Taris (Hoogleraar arbeids- en organisatiepsychologie, Universiteit Utrecht): En vertrek is een signaal. Kijk naar uitstroom en waarom mensen gaan. Als 60 procent in een halfjaar wegloopt, doe je iets fundamenteel mis.
Evelien van Leeuwen (Management Consultant, Bisnez): Organisaties focussen sterk op instroom, maar te weinig op behoud. Onderzoek waarom mensen weggaan en investeer gericht in wat blijven bevordert. Dat is vaak effectiever én goedkoper.
Glenn van der Burg (Host People Power): Concreet: wat kun je nu doen om werkdruk hanteerbaar te maken én mensen te behouden?
Evelien van Leeuwen (Management Consultant, Bisnez): Belangrijk om te beseffen: werkdruk is meer dan uren; het is ook emotionele, mentale en fysieke belasting. Begin met begrijpen hoe mensen hun werk ervaren. Veel organisaties doen werkbelevings- of tevredenheidsonderzoeken, maar benutten de data beperkt. Gebruik de uitkomsten echt: voer het gesprek, koppel terug wat je oppakt, en doe dat op team- en organisatieniveau. In ons onderzoek boden we een laagdrempelig HR-instrument aan: vragenlijst over werkbeleving, loopbaan en welzijn, met persoonlijke rapportage en tips. Alleen al het aanbieden en de aandacht eromheen zorgden voor een hogere gerapporteerde bereidheid om door te werken, ook bij mensen die het rapport niet lazen. Aandacht doet ertoe. Maar maatwerk blijft essentieel: groepen verschillen, dus één interventie is niet genoeg. Doe iets met wat je ophaalt.
Toon Taris (Hoogleraar arbeids- en organisatiepsychologie, Universiteit Utrecht): Mijn laaghangende fruit: investeer in opleiding en ontwikkeling. Korte termijn: mensen kunnen hun werk beter en sneller doen, wat direct werkdruk verlaagt en waardering vergroot. Lange termijn: inzetbaarheid en mobiliteit blijven op peil in een veranderende arbeidsmarkt. Onderzoek laat ook zien: als je in mensen investeert, stijgt betrokkenheid en blijven ze langer. Geef tijd en ruimte om te leren, ook onder werktijd. Het argument “nu even niet, het is te druk” is precies omgekeerd aan wat nodig is.
Glenn van der Burg (Host People Power): Dank voor jullie inzichten in dit hardnekkige dilemma van structurele krapte, werkdruk en verzuim. Toon Taris van de Universiteit Utrecht en Evelien van Leeuwen van Bisnez, dank jullie wel. En jij bedankt voor het luisteren. Meer luisteren? Ga naar peoplepower.radio en abonneer je op de podcast.