Voice-over (New Business Radio): Hoe geef je richting aan verandering? Hoe maak je impact met visie, leiderschap en innovatie? Je hoort het op het podcastkanaal New Business Radio. Listen Today, Lead Tomorrow. Hier vind je al onze programma's voor businessshapers. Met gesprekken met leiders, ondernemers en vernieuwers die hun organisatie klaarmaken voor de volgende sprong. Check je favoriete podcastplatform en abonneer je op New Business Radio. Listen Today, Lead Tomorrow.
Voice-over (People Power): Hoe ontketen je de kracht van mensen in organisaties? People Power brengt je de laatste wetenschappelijke inzichten en praktijkvoorbeelden. Over leiderschap en leren. Betrokkenheid en bevlogenheid. Inzetbaarheid en inclusie. Omdat mensen het verschil maken in jouw organisatie.
Glenn van der Burg (Host): Kan techniek de krapte op de arbeidsmarkt oplossen? In steeds meer sectoren wordt daar hard aan gewerkt. Techniek biedt veel tools die niet alleen tijd, maar ook werk besparen. Maar hoe zit dat in de toekomst? Welk effect heeft de inzet van techniek over pakweg 50 jaar op de arbeidsmarkt? Hoe ziet die techniek er dan uit en wat zien we daar nu al van? Voor antwoorden hebben we twee experts uitgenodigd: Joop Schippers, hoogleraar arbeidseconomie aan de Universiteit Utrecht, en Hajo Reijers, hoogleraar Business Process Management & Analytics aan de Universiteit Utrecht. Fijn dat je luistert naar People Power. People Power, met Glenn van der Burg. Hajo en Joop, fijn dat jullie er zijn. Jullie gaan iets doen wat wetenschappers spannend vinden: voorspellen. Maar wel op basis van hoe je graag zou willen dat het er over 50 jaar uitziet. We gaan naar 2073. Hajo is dan misschien nog fit; ik ben dan 101, dat haal ik met mijn levensstijl vast niet. Misschien onderschatten we hoe oud we worden. Technologie is een breed begrip, Hajo. Mensen zien een machine voor zich. Wat zie jij?
Hajo Reijers (Hoogleraar Business Process Management & Analytics, Universiteit Utrecht): Ik denk bij technologie aan data, algoritmes en ook fysieke robots die met ons samenwerken. Je ziet technologie in openbaar vervoer en in allerlei apparaten waarmee we interacteren. Als informaticus denk ik vooral aan informatieverwerking: hoe we informatie tot ons nemen, delen en communiceren. Daarom ben ik blij dat je 50 jaar kiest; dan kijkt hopelijk niemand dit nog na. In die horizon kun je nadenken over wat we wenselijk vinden, niet alleen extrapoleren wat er nu is.
Glenn van der Burg (Host): Joop, de arbeidsmarkt over 50 jaar. Zijn we dan weer wat genormaliseerd?
Joop Schippers (Hoogleraar Arbeidseconomie, Universiteit Utrecht): Demografisch hebben we de komende 20 jaar te maken met krapte: te weinig aanbod voor al het werk. Na 2050 stabiliseert dat vermoedelijk. Onzekerheden blijven, zoals klimaat. Als we klimaatproblemen beheersbaar houden, mag je verwachten dat we richting evenwicht gaan vanaf 2050.
Glenn van der Burg (Host): Laten we dromen. 2073. Hoe zou jij het willen hebben, Hajo? Technologie en werk.
Hajo Reijers (Hoogleraar Business Process Management & Analytics, Universiteit Utrecht): Ik wil dat technologie onze werkdag vloeiender maakt. Nu gaat er van alles mis: je weet dat je iets las, maar waar? Een afspraak is onduidelijk, iemand reageert niet. Technologie kan die imperfecties corrigeren, problemen zien aankomen en corrigerende acties nemen. Zodat wanneer wij als mens iets moeten doen, de omstandigheden optimaal zijn en we uit die minuten of dat uur het maximale halen. Technologie is dan altijd “aan”, als gladstrijker en effectiviteitsverbeteraar. Mensen komen af en toe in de loop voor cruciale taken die technologie niet kan overnemen.
Glenn van der Burg (Host): Dan valt ook veel werk weg dat nu bestaat. Administratie verdwijnt, mijn bonnetjes zijn dan verleden tijd.
Hajo Reijers (Hoogleraar Business Process Management & Analytics, Universiteit Utrecht): Precies.
Glenn van der Burg (Host): Joop, droom mee. Welke plooien trekt technologie in de arbeidsmarkt glad die nu nog vervelend zijn?
Joop Schippers (Hoogleraar Arbeidseconomie, Universiteit Utrecht): Technologie voorkomt steeds meer onaangenaam, zwaar en gevaarlijk werk. Dat doen we nu al minder dan vroeger, maar het kan verder. Denk aan schoonmaak: huizen en kantoren anders ontwerpen en inrichten, met systemen die automatisch schoonhouden. In het verlengde van de stofzuigrobot. Dan doen we vooral werk waar we lol in hebben en het beste van onszelf kunnen laten zien: geen routine, maar interessante puzzels die we samen oplossen. Ik hoop ook dat technologie door ons wordt aangestuurd. Er zullen autonome processen zijn, maar er blijven oordelen die een menselijke afweging vergen: ethiek, moraal, politiek.
Glenn van der Burg (Host): Mobiliteit is ook zo’n domein. Autorijden is nu mechanisch: sturen, remmen. Over 50 jaar hoeven we niet meer te schakelen en te sturen, behalve als we daar plezier in hebben.
Hajo Reijers (Hoogleraar Business Process Management & Analytics, Universiteit Utrecht): Technologisch kan veel, maar we evalueren vanuit bestaande infrastructuur. Zelfrijdende auto’s tussen fietsers in Amsterdam? Ik denk dat dat niet gaat. Er zijn afwegingen zoals regels soms doorbreken om sociaal te handelen; dat leer je een computer lastig. Een reset bij nieuwe gebieden kan wel: nieuwe wijken of steden met gescheiden vervoerstromen. Maar we zijn gebonden aan historie; we halen geen gebouwen weg puur voor auto’s. Je kunt in nieuwe gebieden wel technologisch geavanceerd vervoer implementeren en andere stromen scheiden.
Glenn van der Burg (Host): Als technologie veel onzichtbaar werk doet en wij worden ingeschakeld voor onze briljante menselijkheid: wat zijn dan die momenten? Waar blijven wij onmisbaar?
Hajo Reijers (Hoogleraar Business Process Management & Analytics, Universiteit Utrecht): Er zijn dingen die we zelf willen blijven doen: oordelen over goed en kwaad, rechtspraak, beoordelingen, elkaar helpen groeien en opleiden. En er zijn dingen waar mensen beter in blijven: creativiteit en onverwachte verbanden leggen tussen domeinen. Grote taalmodellen creëren indrukwekkende teksten, maar goede grappen maken ze slecht. Het verknopen van totaal verschillende vakgebieden voor iets nieuws is een menselijke kracht.
Joop Schippers (Hoogleraar Arbeidseconomie, Universiteit Utrecht): Ook taalvernieuwing komt van mensen. Denk aan Wim de Bie: woorden die combinaties zijn uit andere hoeken. Dat soort onverwachte creativiteit beklijft soms. Taalmodellen zullen dat niet snel creëren; daar heb je menselijke creativiteit voor nodig.
Glenn van der Burg (Host): Wat zien we nu al gebeuren dat plooien gladstrijkt richting die toekomst? Ik word nu nog gek van afspraken plannen via mail, terwijl we zoveel software hebben. Wat zien we wel?
Hajo Reijers (Hoogleraar Business Process Management & Analytics, Universiteit Utrecht): Voor dat toekomstbeeld is nodig dat technologie een persoonlijk begrip heeft van individuen: beperkingen, voorkeuren, context. Die trend zie je al. Smartwatches geven persoonlijke data: hardlooprecords, stressmetingen. Die data kun je ook delen met je huisarts, die daarop kan plannen. Dat is de kern van digitale assistenten: context-sensitief, persoonlijk. En er is een omdraaiing nodig: informatie die nu door bedrijven wordt verzameld om te verkopen, komt steeds meer ten dienste van onszelf. Technologie wordt democratischer en individueel toegankelijk, zoals ChatGPT in je broekzak. Waar bedrijven als Booking iets over je weten om te verkopen, wil je straks zelf de regie: “Meivakantie komt eraan; je was nog niet in X, wil je daarheen?”
Glenn van der Burg (Host): Dus dezelfde personalisatie, maar om jou heen gebouwd, in jouw belang.
Hajo Reijers (Hoogleraar Business Process Management & Analytics, Universiteit Utrecht): Precies. Onze eigen informatie, ons initiatief, en wij bepalen wat we delen en willen weten.
Glenn van der Burg (Host): Joop, zo’n persoonlijke assistent vertaalt ook naar persoonlijke coach: hoe het met je is, waar je goed in bent, welke ontwikkeling past. Zien we dat dichterbij komen voor loopbaankeuzes?
Joop Schippers (Hoogleraar Arbeidseconomie, Universiteit Utrecht): Ja. Er zijn portfoliosystemen waarin je werkervaring en opleidingen opslaat. Volgende stap is dat het systeem je attendeert op vervolgopleidingen of kansen. Nu moet je dat zelf vinden of via HR. Lastig blijft acceptatie: is het een suggestie of voelt het als betutteling? Jongere generaties zijn vaak ontvankelijker: “laat het maar komen”, terwijl ouderen vaker zeggen “ik bepaal zelf wel.” Bekend voorbeeld: het paperclipje van Microsoft. Het idee was goed, de timing en relevantie niet. Relevantie en frictie-arm design zijn cruciaal, net als regie bij de gebruiker.
Hajo Reijers (Hoogleraar Business Process Management & Analytics, Universiteit Utrecht): Oudere generaties kun je winnen door technologie vergissingen te laten gladstrijken. “Heb je bedacht dat je vrijdag naar het museum ging?” Of: “Die film heb je al gezien.” Ik zou blij worden van een assistent die mij vertelt wat ik al meemaakte en dubbele afspraken voorkomt.
Glenn van der Burg (Host): En nog steeds krijg ik op Netflix dezelfde titels die ik al gezien heb. En Amazon blijft me reisboeken aanraden nadat de vakantie voorbij is. Er is nog veel onhandig.
Hajo Reijers (Hoogleraar Business Process Management & Analytics, Universiteit Utrecht): Exact. Er is veel dat nog niet goed is uitgedacht.
Glenn van der Burg (Host): Handelingsperspectief. Als HR-professional, leidinggevende of consultant: wat moet je nu doen om in die gewenste toekomst te komen? Joop, jij maakt je zorgen over de zorg.
Joop Schippers (Hoogleraar Arbeidseconomie, Universiteit Utrecht): De zorgbehoefte neemt fors toe: meer ouderen, meer kan er technologisch, ambities stijgen. We krijgen grote tekorten aan mensen. Technologie kan verzachten, maar moet ook geaccepteerd en gebruikt worden. We moeten expliciete keuzes maken: wat laten we door mensen doen en wat door technologie? Marktwerking lost dit niet op; dit is een coördinatievraagstuk. We hebben X miljoen mensen voor I miljoen taken. Laat je de markt begaan, dan krijg je misschien veel mensen in populaire beroepen, terwijl je docenten en verpleegkundigen nodig hebt. Er is regie nodig en een maatschappelijk gesprek over inzet van mensen en technologie, inclusief privacy en acceptatie. Technologische zorg vraagt miljardeninvesteringen en keuzes: die middelen gaan dan niet naar andere domeinen. Bovendien blijft menselijke voorkeur belangrijk: robot trekt je steunkousen op een precies tijdstip, of liever een mens met minder voorspelbaarheid maar meer contact? Dat soort afruilen moeten we expliciet maken.
Glenn van der Burg (Host): Hajo, wat moeten we nu doen voor die toekomst waarin plooien onzichtbaar gladgestreken worden?
Hajo Reijers (Hoogleraar Business Process Management & Analytics, Universiteit Utrecht): Houd de vinger aan de pols bij technologische ontwikkeling en bepaal wat wenselijk is. De AI Act in Europa is een belangrijk instrument om toepassingen te classificeren, datagebruik te begrenzen en toezicht te regelen. Technologie ontwikkelt door, maar zonder kaders kan een grote fabrikant ons sturen in plaats van ons te ondersteunen. Regulering en toezicht zijn essentieel om autonomie te behouden en technologie ten dienste te laten staan van werkenden en burgers.
Glenn van der Burg (Host): Veel docenten moesten bijtrekken met ChatGPT: in 15 seconden een stuk met bronverwijzingen. Zulke disrupties gaan vaker gebeuren. Hoe hou je als niet-IT’er vinger aan de pols?
Hajo Reijers (Hoogleraar Business Process Management & Analytics, Universiteit Utrecht): Vergroot het begrip van hoe de technologie werkt en waar de beperkingen liggen. Onderwijs moet die technologie niet mijden, maar uitleggen en ermee leren werken. En voor wie dat niet oppikt, moeten experts helpen beperkingen en risico’s te duiden. Groot gevaar is dat technologie zó toegankelijk wordt dat mensen het kritiekloos gebruiken. We moeten reguleren waar en hoe toegepast wordt, zeker door overheid en ook in bedrijven. En investeren in educatie en geletterdheid om manipulatie en desinformatie tegen te gaan.
Glenn van der Burg (Host): Veel moraal en zelf nadenken: menselijke dingen dus. Dank jullie zeer. Het uur was te kort, een goed teken. Meer is te vinden op de Future of Work Hub van de Universiteit Utrecht; link staat in de show notes. Dank voor het luisteren. Meer luisteren? Ga naar peoplepower.radio en abonneer je op onze podcast.