Glenn van der Burg (Host, People Power): Zo'n 40% van de jongeren wordt opgeleid in het mbo: schilders, loodgieters, administratief medewerkers, bakkers en verpleegkundigen. Na hun diploma gaan ze aan het werk of studeren ze door. Maar hoe verloopt die stap naar de arbeidsmarkt? En vooral: hoe bouw je als mbo’er een duurzame loopbaan op? Ondanks de krapte zijn er nog steeds veel jongeren zonder werk. Hoe kan dat en wat helpt? Vandaag spreek ik met Corine Buers en Marinka Kuijpers.
Marinka, ik schatte het aandeel mbo’ers op zo’n 40%. Klopt dat?
Marinka Kuijpers (Bijzonder hoogleraar Leeromgeving en leerloopbanen, Open Universiteit): Ik denk zelfs meer dan de helft. Jaarlijks volgen rond de 500.000 studenten een mbo-opleiding. Een groot deel stroomt door naar het hbo of de arbeidsmarkt. En er zijn grote verschillen tussen niveaus 1 t/m 4; dat maakt echt uit in taken, verantwoordelijkheden en context.
Glenn van der Burg (Host, People Power): Over de aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt werd vroeger veel gemopperd. Is dat nog steeds zo, Corine?
Corine Buers (Onderzoeker en adviseur onderwijs & arbeidsmarkt; Programmamanager ROC Midden Nederland; promovendus): Mopperen is van alle tijden, maar de overgang van mbo naar werk gaat voor de meeste studenten goed. Tegelijkertijd blijft er een groep langs de rand van de arbeidsmarkt staan. Dat hangt samen met leerweg (bol/bbl), niveau en sector. En door de flexibele arbeidsmarkt beginnen veel jongeren met tijdelijke contracten en vallen ze later alsnog uit.
Glenn van der Burg (Host, People Power): De hogere WW-premie voor flex (5% meer) zou werkgevers moeten prikkelen. Gaat dat iets veranderen?
Marinka Kuijpers (Bijzonder hoogleraar Leeromgeving en leerloopbanen, Open Universiteit): Het is ook een vraag wat we opleiden ten opzichte van wat de samenleving nodig heeft. Veel jongeren maken een verkeerde studiekeuze. In het mbo leiden we nog te beperkt op voor veranderingen in werk en context. We focussen vaak op taken, minder op: welke werkomgeving past bij jou? Dan kom je op een plek waar het niet klikt met cultuur, samenwerking of problematiek, en haak je af.
Glenn van der Burg (Host, People Power): Maar in het mbo loop je vroeg stage; dan zie je toch snel of het past?
Marinka Kuijpers (Bijzonder hoogleraar Leeromgeving en leerloopbanen, Open Universiteit): Klopt, en daarom valt een deel ook uit: ze merkten vóór de opleiding niet wat het werk echt inhoudt. In de zorg ontdekken sommigen pas tijdens de opleiding dat lichamelijke zorg of bloed niet bij hen past. We hebben dus nog te doen aan voorbereiding én begeleiding.
Glenn van der Burg (Host, People Power): We kozen lang voor “doe vooral wat je leuk vindt”. Corine?
Corine Buers (Onderzoeker en adviseur onderwijs & arbeidsmarkt; Programmamanager ROC Midden Nederland; promovendus): We zien veel verkeerde keuzes en uitval (VSV). Onderwijs moet helpen heroriënteren: waar pas je wél? Op de arbeidsmarkt speelt hetzelfde: stage en opleiding konden leuk zijn, maar de baan valt tegen. Dan ligt er een taak voor werkgevers om mee te bewegen en alternatieven te zoeken. Over flex: werkgevers blijven huiverig voor vast, ook bij goede prestaties. Het is vaak beleid, risicoperceptie en sectortraditie. En nee, het is een misvatting dat mbo’ers per se geen vast contract willen; de meesten hechten juist aan zekerheid en perspectief.
Glenn van der Burg (Host, People Power): Hoe krijg je een duurzame loopbaan als mbo’er? Wanneer gaat het goed, Marinka?
Marinka Kuijpers (Bijzonder hoogleraar Leeromgeving en leerloopbanen, Open Universiteit): Als je kunt meebewegen met veranderingen op een manier die past bij je motivatie, potentie en kwaliteiten. Dan houd je het vol en blijf je van waarde. Zingeving én economie verbinden dus. Dat begint in onderwijs en gaat door op het werk. We leren mbo’ers vaardigheden om flexibel te blijven en niet direct om te vallen bij tegenslag.
Glenn van der Burg (Host, People Power): Doe je dat al genoeg in het mbo, Corine?
Corine Buers (Onderzoeker en adviseur onderwijs & arbeidsmarkt; Programmamanager ROC Midden Nederland; promovendus): Er gebeurt veel, maar het kan beter. Het mbo bereidt op beroepspraktijk én samenleving voor. We hebben passend onderwijs en ondersteuning, intensieve BPV-begeleiding (stage/leerbaan), LOB, burgerschap en nazorg. We maken jongeren bewust: een diploma is niet genoeg; werkgevers waarderen ook betrokkenheid en sociale competenties. Leven lang ontwikkelen is een must, met eigen regie. Onderwijs en overheid kunnen faciliteren; actie ligt bij mbo’ers zelf én werkgevers.
Marinka Kuijpers (Bijzonder hoogleraar Leeromgeving en leerloopbanen, Open Universiteit): Sinds 2017 staan loopbaancompetenties in de kwalificatie-eisen. Dat vraagt óók ontwikkeling bij docenten: zij moeten leren begeleiden op eigen regie. We zijn nooit klaar; het gaat om richting houden en niet duizend losse dingen doen.
Glenn van der Burg (Host, People Power): Wat merkt een student concreet bij ROC Midden Nederland?
Corine Buers (Onderzoeker en adviseur onderwijs & arbeidsmarkt; Programmamanager ROC Midden Nederland; promovendus): - Goed beroepsonderwijs met keuzevakken en maatwerkroutes - Heroriëntatieprogramma’s en testen - Oriëntatiejaar voor havisten - Studentcoaches die gesprekken voeren over leer- en loopbaankeuzes - In BPV en vakken veel reflectie: wat vond je interessant, wat zegt dat over wat bij je past, welke stap zet je nu? - Flexibele routes: soms is een derde leerweg of praktijkcertificaten beter dan “lijnrecht” naar het diploma
Marinka Kuijpers (Bijzonder hoogleraar Leeromgeving en leerloopbanen, Open Universiteit): Jongeren hebben iemand nodig die betekenis geeft aan ervaringen. Reflecteren moet je leren; door keuzes, uitdaging en terugkijken ontwikkelen die vaardigheden en word je beter in zelfsturing op de arbeidsmarkt.
Glenn van der Burg (Host, People Power): We springen 20 jaar vooruit. Het is gelukt. Hoe ziet het eruit?
Marinka Kuijpers (Bijzonder hoogleraar Leeromgeving en leerloopbanen, Open Universiteit): - Meer combineren van leren en werken - Netwerkorganisaties i.p.v. alleen vaste hokjes - Werkgevers verbinden economische doelen met zingeving en kijken regionaal - Mensen bewegen tussen plekken waar ze het best tot hun recht komen
Corine Buers (Onderzoeker en adviseur onderwijs & arbeidsmarkt; Programmamanager ROC Midden Nederland; promovendus): - Een inclusieve arbeidsmarkt zonder grote groepen langs de kant - Minder dichtgeregeld, meer ruimte om jongeren kansen te bieden - Leven lang ontwikkelen als vanzelfsprekend - Waarderen op skills en afgetekende competenties, niet alleen diploma’s
Glenn van der Burg (Host, People Power): Wie is verantwoordelijk voor leven lang ontwikkelen?
Marinka Kuijpers (Bijzonder hoogleraar Leeromgeving en leerloopbanen, Open Universiteit): Eigen regie is belangrijk, maar niet iedereen kan dat zomaar. Je kunt het leren, mits we mogelijkheden creëren. En wij – beleid, werkgevers, onderwijs, ouders – moeten het zelf voorleven: soms ook zeggen “ik weet het even niet, maar ik weet waar ik het kan vinden”. In een kenniseconomie wordt ZQ (zelfsturingsquotiënt) steeds belangrijker, in verbinding met anderen en met het werk dat gedaan moet worden.
Corine Buers (Onderzoeker en adviseur onderwijs & arbeidsmarkt; Programmamanager ROC Midden Nederland; promovendus): Voor wie het (tijdelijk) niet lukt, moet er een doorgaande lijn van ondersteuning zijn: starten in onderwijs en doorlopen naar werk. Onderwijs kan voorbereiden, heroriëntatie en vangnet bieden, maar het kan en mag niet alles blijven doen. We hebben samenwerking en ruimte nodig, departement-overstijgend (OCW, SZW, VWS, armoede). Vertrouw op de regio en regel niet alles dicht.
Glenn van der Burg (Host, People Power): Marinka, één advies aan werkgevers met veel mbo’ers: wat werkt het meest?
Marinka Kuijpers (Bijzonder hoogleraar Leeromgeving en leerloopbanen, Open Universiteit): - Definieer samen wat jullie onder leven lang ontwikkelen verstaan en wat dat betekent voor werkinrichting - Professionaliseer leidinggevenden en teams om de dialoog te voeren en in het werk te leren - Werk regionaal samen met andere werkgevers en voer met werknemers een echte dialoog: een psychologisch contract naast het papieren contract. Wat maakt jou aantrekkelijk voor mij en andersom?
Glenn van der Burg (Host, People Power): Dank voor dit gesprek. Corine Buers, veel succes met je promotie. En dankjewel, Marinka Kuijpers. Jij bedankt voor het luisteren; meer People Power vind je in je podcastapp en op peoplepower.radio.