Voice-over (New Business Radio): Hoe geef je richting aan verandering? Hoe maak je impact met visie, leiderschap en innovatie? Je hoort het op het podcastkanaal New Business Radio. Listen Today, Lead Tomorrow. Hier vind je al onze programma's voor businessshapers. Met gesprekken met leiders, ondernemers en vernieuwers die hun organisatie klaarmaken voor de volgende sprong. Check je favoriete podcastplatform en abonneer je op New Business Radio. Listen Today, Lead Tomorrow.
Voice-over (People Power): Hoe ontketen je de kracht van mensen in organisaties? People Power brengt je de laatste wetenschappelijke inzichten en praktijkvoorbeelden. Over leiderschap en leren. Betrokkenheid en bevlogenheid. Inzetbaarheid en inclusie. Omdat mensen het verschil maken in jouw organisatie. People Power met Glenn van der Burg.
Glenn van der Burg (Host, People Power): De krapte op de arbeidsmarkt zorgt voor grote tekorten in vitale sectoren zoals zorg en onderwijs. Ook transities op energie en circulaire economie lopen vertraging op door het tekort aan vakmensen. In Utrecht kiezen ze voor meer regie op de arbeidsmarkt: overstappen soepeler maken, een leven lang ontwikkelen en digitale vaardigheden stimuleren. Deze aflevering nemen we op tijdens het event van de Utrecht Talent Alliantie. De kracht van de regio is hier bij elkaar gebracht om samenwerkingen te versterken en te vieren. Terwijl de dag wordt afgesloten met een bruisende borrel, is het aan mij de eer om na te beschouwen met drie bijzondere gasten: Sandra Phlippen, hoofdeconoom bij ABN AMRO, Hans Borstlap, bekend van de Commissie-Borstlap, en Maarten Camps, voorzitter Raad van Bestuur van UWV. Fijn dat je luistert naar People Power.
Jullie waren vandaag aanwezig bij het event. Eerst even sfeer proeven: wat is het eerste woord dat bij je opkomt als je terugkijkt op deze dag? Sandra, mag ik bij jou beginnen?
Sandra Phlippen (Hoofdeconoom, ABN AMRO): Betrokkenheid. Ik had het gevoel dat mensen in de zaal op allerlei manieren erg bij de arbeidsmarkt betrokken zijn en echt zoeken naar nieuwe ideeën en oplossingen. En ja, het helpt dat de urgentie nu breed wordt gevoeld. Veel grote beleidsdossiers hangen deels op de arbeidsmarkt. Mensen realiseren zich dat we niet verder kunnen als we dit niet beter aanpakken.
Glenn van der Burg (Host, People Power): Maarten, één woord?
Maarten Camps (Voorzitter Raad van Bestuur, UWV): Ontsnippering. Er zijn heel veel partijen actief om de arbeidsmarkt beter te laten functioneren: matching tussen vraag en aanbod, leven lang ontwikkelen. Maar ze zijn niet altijd vindbaar, werken niet altijd goed samen. Het zou goed zijn om dat bij elkaar te brengen. Dat is een doel van de Utrecht Talent Alliantie en ook van ons bij UWV. Denk aan een herkenbaar punt op de arbeidsmarkt: het regionaal werkcentrum. Dat doen we in alle regio’s. Daar komt de samenwerking tot stand en kan iedereen terecht voor advies over werk, of je nu werkt of niet, met of zonder uitkering. Het is geen opgaan van bestaande initiatieven, maar een plek waar alles samenkomt. Werkgeversservicepunten, leerwerkloketten, UWV- en gemeenteloketten, uitzendbureaus, sectorinitiatieven, onderwijs: veel versnippering die je op één plek wilt bundelen, zodat informatie en doorverwijzing vanzelfsprekend worden.
Glenn van der Burg (Host, People Power): Hans, dit klinkt als iets uit jouw aanbevelingen.
Hans Borstlap (Voormalig voorzitter Commissie Regulering van Werk, Commissie-Borstlap): Wat me opviel is de gelijke gerichtheid van iedereen. Dit was ooit een gepolariseerd debat, maar de laatste jaren hebben we elkaar gevonden op hoofdlijnen. We zitten op een cesuur: mensen die niet direct meekunnen op de arbeidsmarkt zijn nu heel goed in beeld, mede door krapte. Krapte is voor mij geen probleem; het dwingt verwaarloosde dossiers op tafel te leggen en creativiteit los te maken in een debat dat vastzat. Ideeënvorming is er genoeg, het ontbreekt aan budgetten en uitvoeringscapaciteit. Onderuitputting van grote budgetten is een teken: plannen zijn er, maar uitvoering stokt. Je moet niet alleen in innovatie investeren, maar ook in mensen.
Glenn van der Burg (Host, People Power): Voor de luisteraars: onderuitputting is dat de overheid geld reserveert voor een beleidsdoel, maar het niet kan realiseren door gebrek aan uitvoeringscapaciteit; dat geld blijft dan staan en verdwijnt uiteindelijk.
In deze regio zijn er 155 vacatures per 100 werkzoekenden: dus anderhalve baan per werkzoekende. Zelfs met perfecte matching is er dan nog te veel werk. De Utrecht Talent Alliantie kiest ervoor te sturen naar werk met groeipotentie en maatschappelijk belang. Hoe kijken jullie aan tegen sturing versus overlaten aan markt en individu?
Sandra Phlippen (Hoofdeconoom, ABN AMRO): Er is de afgelopen jaren weinig sprake geweest van overlaten aan de markt. Met coronasteun, belastinguitstel en steun tijdens de energiecrisis — allemaal terecht — is het reinigend vermogen van de markt tijdelijk uitgeschakeld. Nauwelijks bedrijven failliet: historisch laag, pas nu iets oplopend. In een gezonde economie stoppen en starten bedrijven; die dynamiek zorgt dat activiteiten aansluiten bij behoefte. Sinds 2020 is die dynamiek opgedroogd. Veel mensen werken al; het tekort is misschien minder tekort aan personeel en meer een overschot aan banen. Dat is lastig te accepteren, zeker als je mensen aan werk helpt. Maar bedrijven moeten ook kunnen stoppen om mensen vrij te spelen. En ja, faillissementen lopen nu wat op door terugbetalingen, maar nog steeds onder 2019. Hard voor de individuele ondernemer, maar macro slecht als dynamiek uitblijft.
Glenn van der Burg (Host, People Power): Moeten we sturen welke mensen waarheen gaan, of sectoren kiezen?
Hans Borstlap (Voormalig voorzitter Commissie Regulering van Werk, Commissie-Borstlap): Kies niet top-down sectoren; dat is te foutgevoelig. Bepaal eerder de vaardigheden die voor de toekomst nodig zijn. Faciliteer de energietransitie en andere transities, maar vermijd plan-economie.
Maarten Camps (Voorzitter Raad van Bestuur, UWV): Op regionaal niveau helpt afstemming tussen werkgevers, overheid, onderwijs en vakbonden. Als er behoefte is aan verpleegkundigen, creëert onderwijs extra plekken, stuurt UWV passend mensen naar die opleidingen en bieden werkgevers stageplekken. Dat is zachte sturing, geen plan-economie.
Sandra Phlippen (Hoofdeconoom, ABN AMRO): Nationaal zou de overheid vooral moeten laten, niet steeds stimuleren. De economie is aan het afkoelen; dat is nodig om inflatie te bedwingen. Blijf niet fiscaal tegenstoken, anders blijft inflatie én worden arbeidskrachten niet vrijgespeeld.
Glenn van der Burg (Host, People Power): Ik was blij met een beleidsarme Prinsjesdag die minima wel helpt, en verder handen op de rug.
Ik had een luistervink in de zaal: regionale mismatch. In de stad Utrecht zijn veel banen, maar mensen wonen er niet meer. Onbetaalbaarheid kennen we ook in Amsterdam. Mensen kiezen voor dichterbij werken; de arbeidsmarkt is veel markten met variërende straal. Oplosbaar lijkt het, maar gedrag is hardnekkig.
Sandra Phlippen (Hoofdeconoom, ABN AMRO): Ik was hoopvol. We zagen per gemeente bij 51 energietransitie-beroepen: in de stad tekorten, eromheen soms overschot. Oplossing: vergroot de zoekstraal. Dan valt er te matchen.
Maarten Camps (Voorzitter Raad van Bestuur, UWV): Werkgevers moeten aantrekkelijk zijn. En wij moeten mensen bewust maken van mogelijkheden en eigen talenten. Veel mensen kunnen meer dan ze denken. Nu werken er meer mensen dan ooit; zitten ze goed? Met betere matching en loopbaanhulp kunnen we veel winnen. En ja, we kunnen nudgen. Op werk.nl kiezen mensen een afstand. Technisch willen we toe naar suggesties: vergroot je straal, laat looninfo zien. Dat soort nudges gaan we kant op.
Glenn van der Burg (Host, People Power): Kunnen we de hoge werkgelegenheid benutten voor preventieve mobiliteit in plaats van wachten tot ontslag?
Hans Borstlap (Voormalig voorzitter Commissie Regulering van Werk, Commissie-Borstlap): Preventief beleid is in Nederland zwak, ook door bezuinigingen bij UWV en gemeenten. Dat heeft infrastructuur voor verandering geschaad. Over intersectorale mobiliteit: bedrijven vragen om bovensectorale voorzieningen. Als iedereen investeert, is overstap acceptabel. Denk generaal: werkenden krijgen permanente ontwikkelkansen.
Sandra Phlippen (Hoofdeconoom, ABN AMRO): Pas op voor nog een extra humuslaag boven sectoren. Zet juist in op microdata en tooling. Met een goede werk.nl-app kun je mensen realtime laten zien: vergroot je straal, bekijk overstappen op basis van vaardigheden en kansrijkheid, inkomenspad, doorstroom. Richt op concrete individuele routes.
Hans Borstlap (Voormalig voorzitter Commissie Regulering van Werk, Commissie-Borstlap): Eens: geen nieuwe structuur erboven, maar ONO-fondsen openstellen voor overstap tussen sectoren, in belang van werknemer én sector. En eerder erbij zijn: mensen die niet op hun plek zitten nu, worden minder productief en ongelukkig. Vóórdat ze uitvallen of in WW/arbeidsongeschiktheid komen, helpen we ze van werk naar werk. Sectoren moeten meebetalen.
Glenn van der Burg (Host, People Power): Gaan jullie dat doen? Dat mocht UWV niet.
Maarten Camps (Voorzitter Raad van Bestuur, UWV): Tijdens corona kwamen regionale mobiliteitsteams (RMT’s), ook voor werkenden. Dat werkte en smaakt naar meer. We bouwen dit om naar regionale werkcentra: publieke basis (gemeenten en UWV), plus onderwijs, vakbonden, werkgevers, sectoren en regionale allianties zoals UTA. Zonder extra geld/wetgeving kunnen we al veel doen voor mensen waarvoor we nu verantwoordelijk zijn. We willen daarnaast regelingen ontschotten (Wajong vs. bijstand) en uiteindelijk ook werkenden helpen. Dan kijken we ook naar bijdrage van werkgevers. Grote werkgevers hebben vaak eigen loopbaancentra, kleine niet; het werkcentrum vult dat gat.
Glenn van der Burg (Host, People Power): Marjolein ten Hoonte spreekt van een ontslagvrije samenleving. Wat is dat?
Hans Borstlap (Voormalig voorzitter Commissie Regulering van Werk, Commissie-Borstlap): Je investeert zó in toerusting van werkenden dat bij bedrijfsbeëindiging de overstap geen probleem is. Ontslag is nu pijnlijk omdat mensen niet zijn toegerust. Dus ontwikkel tijdens het vaste contract, niet pas als het te laat is. Grote preventieve investering, maar we hebben geen keuze gezien de transities.
Maarten Camps (Voorzitter Raad van Bestuur, UWV): We hebben een nieuwe norm nodig. Nu is er leerplicht tot 18 jaar en daarna veel vrijblijvendheid. Richt je eerst op mensen die zelf willen; bied een plek voor testen, oriëntatie en ondersteuning. Dat creëert een vliegwiel: zichtbare voorbeelden trekken anderen mee.
Glenn van der Burg (Host, People Power): Skills-based arbeidsmarkt: kleine vaardighedenbrokjes i.p.v. grote opleidingen. Helpt dat?
Sandra Phlippen (Hoofdeconoom, ABN AMRO): Kleine modules werken gedragsmatig. Zorg wel dat ze toeleiden naar specifieke vaardigheden die transities vragen, niet alleen generiek.
Hans Borstlap (Voormalig voorzitter Commissie Regulering van Werk, Commissie-Borstlap): Praktijkleren tijdens werk. Voorbeeld: cv-monteur van gas naar warmtepomp via werkplekmodules. Vrijblijvendheid eruit zonder pure plicht. Prikkels helpen. De transitievergoeding was bedoeld als leerprikkel, maar werd soms anders gebruikt.
Glenn van der Burg (Host, People Power): Waarom lukt het wel om iedereen aan een nieuw frisdrankje te krijgen en niet aan ontwikkelen?
Sandra Phlippen (Hoofdeconoom, ABN AMRO): We hebben het goed; downside wordt vaak politiek opgevangen. Urgentie ontbreekt.
Over de RMT’s: macro gezien viel dynamiek stil door steun; nu steun wordt afgebouwd, rente en loonkosten stijgen, lopen faillissementen op. Dit is juist het moment dat RMT’s hard nodig zijn.
Maarten Camps (Voorzitter Raad van Bestuur, UWV): We zien vanuit UWV nog geen substantiële stijging richting 2019. Er zijn faillissementen, maar aantallen zijn niet groot.
Hans Borstlap (Voormalig voorzitter Commissie Regulering van Werk, Commissie-Borstlap): Budgettaire krapte komt eraan; minder afkoop met geld, meer ruimte om feitelijke dynamiek z’n werk te laten doen. Maar dan wel mensen ondersteunen bij overstappen.
Sandra Phlippen (Hoofdeconoom, ABN AMRO): We hebben in NL een bijzondere situatie: groei en krapte hoger dan omringende landen, maar monetaire rem is Europees en gemiddeld. Fiscale rem in NL moet dus harder om af te koelen. Tegelijk gericht investeren in transitie- en begeleidingscapaciteit, zodat maatschappelijke effecten beheersbaar blijven.
Glenn van der Burg (Host, People Power): Eén advies om arbeidsmarkt-ruimte te creëren voor de grote transities?
Sandra Phlippen (Hoofdeconoom, ABN AMRO): Laat de economie gecontroleerd afkoelen; zit als overheid op je handen zodat arbeidskrachten vrijkomen voor waar ze het hardst nodig zijn. En benut overstapmogelijkheden: denk aan overstapkaarten van hoog- naar laag-CO2-beroepen.
Maarten Camps (Voorzitter Raad van Bestuur, UWV): Eén-en-een-half. Eén: help mensen actief van-werk-naar-werk met regionale werkcentra; maak overstappen makkelijk en aantrekkelijk. Halve: benut onbenut arbeidspotentieel. Er is circa een half miljoen mensen zonder werk die wel willen en beschikbaar zijn, inclusief nuggers. En kijk specifiek naar statushouders: talent genoeg, maar onnodig lange wachttijden en belemmeringen. Organiseer snelle taal, erkenning en bemiddeling; we zien regionaal dat het kan.
Hans Borstlap (Voormalig voorzitter Commissie Regulering van Werk, Commissie-Borstlap): Zet krapte om in efficiëntie en innovatie. Bedrijfsprocessen kunnen veel slanker; minder vergaderen, minder verspilling. Krapte prikkelt creativiteit. En stel fundamentele vragen over sectorale prioriteiten in Nederland.
Glenn van der Burg (Host, People Power): Dank jullie wel: Hans Borstlap, Sandra Phlippen en Maarten Camps. En jij bedankt voor het luisteren. Meer afleveringen vind je op peoplepower.radio en in je favoriete podcast-app.