Voice-over (New Business Radio): Hoe geef je richting aan verandering? Hoe maak je impact met visie, leiderschap en innovatie? Je hoort het op het podcastkanaal New Business Radio. Listen Today, Lead Tomorrow. Hier vind je al onze programma's voor businessshapers. Met gesprekken met leiders, ondernemers en vernieuwers die hun organisatie klaarmaken voor de volgende sprong. Check je favoriete podcastplatform en abonneer je op New Business Radio. Listen Today, Lead Tomorrow.
Voice-over (People Power): Hoe ontketen je de kracht van mensen in organisaties? People Power brengt je de laatste wetenschappelijke inzichten en praktijkvoorbeelden. Over leiderschap en leren. Betrokkenheid en bevlogenheid. Inzetbaarheid en inclusie. Omdat mensen het verschil maken in jouw organisatie. People Power met Glenn van der Burgh.
Glenn van der Burg (Host): 2023 was een bewogen jaar in de wereld van werk. Het jaar van weer helemaal terugkomen op de werkvloer, of misschien wel veel meer dan je gedacht had, waar alles heringericht moest worden en een nieuwe werknorm bepaald moest worden. De behoeften van werkgever en werknemer waren anders dan ervoor. Waar begin je? Strategische agenda’s werden aangepast en de werknemer werd centraal gesteld, tenminste op veel plekken. En dat allemaal terwijl de krapte op de arbeidsmarkt alleen maar toenam. Welke veranderingen heeft de wereld van werk het afgelopen jaar ondergaan? En wat kunnen we het komende jaar verwachten? Dat kun je natuurlijk het beste vragen aan de Future of Work Hub, waar wij al jaren samen programma’s mee maken. Ik ben bijzonder blij dat te gast zijn: Joop Schippers, hoogleraar arbeidseconomie, die nog vastzit in de trein maar straks puffend met lichte stress binnenwandelt; Thomas Martens van de Future of Work Hub, medewerker kennisvalorisatie – ik ken hem als degene die de boel bestiert daar; en Anne van der Put, postdoc onderzoeker in de vakgroep Sociologie. We gaan met ze praten. People Power, met Glenn van der Burgh. Anne en Thomas, fijn dat jullie er zijn. Thomas, ik wil bij jou beginnen. Jij bent de man die de Future of Work Hub bestiert, die zorgt dat de boel draait, iedereen bij elkaar houdt en verbindt. We hebben het vaak over het onderzoek en de kennis die daaruit komt, maar zelden over wat ervoor nodig is. Schets dat eens: zo’n hub is een mooie naam, maar wat is het eigenlijk?
Thomas Martens (Medewerker kennisvalorisatie, Future of Work Hub, Universiteit Utrecht): Het is precies wat we ervan willen maken; een beetje in the eye of the beholder. Vijf jaar geleden zochten we naar een manier om veel breder met elkaar onderzoek te doen. Echt interdisciplinair: niet even bij elkaar slimme dingen zeggen en terug naar je eigen kantoor, maar naar elkaar luisteren en elkaars methoden begrijpen. Kunnen we een computer scientist, socioloog en econoom aan één tafel zetten en komt er dan iets anders uit? Dat lukt. Klinkt logisch, maar binnen een universiteit is dat niet vanzelfsprekend; verkokering ligt op de loer. Daarnaast transdisciplinair: met maatschappelijke organisaties en werkgevers samenwerken. Welke vragen hebben zij en hoe verenigen we die met de wetenschappelijke agenda? Daar komt mooiere wetenschap uit, en we zien dat het lukt. Dat is in een notendop wat ik doe. Terugkijkend op het afgelopen jaar steekt één project erbovenuit: ons voorstel ‘Meer uren werken’ binnen het Nationaal Groeifonds. Het Groeifonds is die grote pot waarmee je de Nederlandse economie kunt aanjagen. We dachten na: wat is voorwaardelijk voor die economie? De krappe arbeidsmarkt. Waar haal je menskracht vandaan? Arbeidsmigratie is politiek omstreden en brengt eigen uitdagingen mee. Intersectorale mobiliteit – van conducteur naar verpleegkundige via leven lang leren – kan een beetje, maar dan moet je overschotten hebben, en die zijn er nauwelijks meer. Mensen die niet werken aan het werk krijgen is deels gelukt; de pot werklozen raakt leeg. Het zijn geen oplossingen voor morgen. In Nederland is er een heel Hollandse factor: deeltijd. Meer Nederlanders werken, maar vaak minder uren. Een miljoen mensen geeft aan meer te willen werken, maar kan dat niet door barrières: mantelzorg, kinderopvang, roostering, werkgevers die geen extra uren geven. Er gebeurt van alles om de deeltijdfactor te verhogen, maar er ontbreekt vaak een kille evidence base. We hebben daarom het Groeifonds gevraagd ons te laten onderzoeken welke barrières er zijn en die te slechten met interventies. We kregen voorwaardelijke goedkeuring voor de eerste vijf jaar, met huiswerk voor de komende maand. Hopelijk gaat de voorwaardelijkheid eraf en kunnen we eind volgend jaar in organisaties interventies doen om te zien wat echt werkt. De commissie adviseerde: richt je eerst op interventies waar al ervaring mee is. We sluiten aan bij partners zoals Stichting Het Potentieel Pakken. We kijken mee: wat doen ze, wat werkt, waarom, bij wie? Veel gebeurt nu onder de noemer werkgeverschap. Het is bijna verdrietig dat ‘het goede gesprek’ een interventie moet heten. Interessant is wat er in zo’n gesprek moet gebeuren, hoe je het structureert, waar werknemers behoefte aan hebben en in welke zin ze nog niet gehoord worden. Werkgevers staan daar open voor. Laat ons meekijken naar het effect, zodat we kunnen opschalen wat werkt en stoppen met wat niet werkt. We moeten niet denken dat je een ‘goed gesprek’ zomaar oplegt. Er moet relatie en basis zijn aan beide kanten. Daarnaast hangt alles samen: zonder psychologische veiligheid of met een vervelende leidinggevende werkt weinig. Wij richten ons op een structurele benadering. Denk aan thuiszorgmedewerkers met ochtends een dienst en daarna niets, terwijl ze graag meer uren willen. Dat is een structuurprobleem. Kunnen roosters slimmer dan in Excel? Ja. Hoe implementeer je dat? En hoe kijk je naar processen zodat je kleine stukjes arbeid toevoegt en ziet wat er met de hele organisatie gebeurt? Dat inzicht bij werkgevers is voorwaardelijk voor meer uren werken.
Glenn van der Burg (Host): Onwijs interessant. We blijven het volgen. Straks praten we met Anne van der Put over haar favoriete thema: vitaliteit. Dat hoor je zo.
Voice-over (People Power): Betere prestaties en gelukkige mensen. People Power.
Glenn van der Burg (Host): We kijken terug en vooruit met drie superspecialisten van de Future of Work Hub, Universiteit Utrecht. Net hoorde je Thomas Martens. In de studio, verlost van zijn opsluiting in de trein: Joop Schippers, hoogleraar arbeidseconomie. En Anne van der Put is er, postdoc in de vakgroep Sociologie. Anne, jij houdt je bezig met vitaliteit. Enorm thema. Wat was 2023 voor jaar? Blij of zorgen?
Anne van der Put (Postdoctoraal onderzoeker Sociologie, Universiteit Utrecht): Een beetje van allebei. Sinds de coronapandemie is bij werkgevers het idee ontstaan dat vitaliteit, gezondheid en welzijn van medewerkers belangrijk zijn. Er zijn allerlei initiatieven. Tegelijkertijd zien we dat het met de mentale gezondheid, zeker van jonge werknemers, niet goed gaat. Daar moeten we ons zorgen over maken.
Glenn van der Burg (Host): Waarom juist jongeren? Je zou zeggen: zorgeloosheid hoort bij jong zijn, maar dat is niet zo.
Anne van der Put (Postdoctoraal onderzoeker Sociologie, Universiteit Utrecht): Jongeren die net de arbeidsmarkt opgaan, hebben veel onzekerheden: huizenmarkt, rente, studieschuld, wereldgebeurtenissen, vaste banen die niet voor het oprapen liggen. Daarnaast is er veel twijfel en keuze-overload: ze willen snel hun droombaan. Verwachtingen zijn hoog. Teleurstelling ontstaat als realiteit niet matcht. Ze willen veel ballen hoog houden: werk, vrienden, tijd voor jezelf, ontspanning, iets doen voor het klimaat. Het wordt veel.
Glenn van der Burg (Host): Wat zag je afgelopen jaar dat goed en praktisch was?
Anne van der Put (Postdoctoraal onderzoeker Sociologie, Universiteit Utrecht): Meer aandacht voor vitaliteit binnen organisaties en het besef dat kleine dingen helpen, zoals wandelen tussen de middag. Belangrijk is dat teams en omgeving invloed hebben. Niet alleen individuele programma’s, maar ook de context meenemen. Ik ben aangesloten bij de Beweegalliantie, een initiatief vanuit de overheid om meer mensen te laten bewegen. In de cirkel Werk kijken we hoe je in elk team een coach of aanjager krijgt om met elkaar in beweging te komen. Dat vind ik mooi.
Glenn van der Burg (Host): Hier bij de Radiofabriek is een cultuur ontstaan dat iedereen tussen de middag loopt. Het wordt afgestemd in shifts. Kleine dingen slijten in.
Anne van der Put (Postdoctoraal onderzoeker Sociologie, Universiteit Utrecht): Dat het vanuit mensen zelf komt en een gewoonte wordt, is belangrijk. Samen doen is leuk en geeft het goede voorbeeld. Als Thomas zegt: “Ga jij wandelen”, is dat aardig; als hij zegt: “Ik ga mee”, laat hij zien dat hij het meent. Collega’s fungeren als bewijs: als zij het kunnen, kan ik het ook. Dat verlaagt de drempel om te proberen en vol te houden. Veel organisaties hebben een cultuur van achter-de-computer-lunchen. Dat is niet productief en niet gezond. Als normen ondersteunend worden – aandacht van bovenaf én van onderop – voelt niemand zich een outsider die ‘weer gaat wandelen’. We zijn groepsdieren; maak daar gebruik van door het als groep te doen.
Glenn van der Burg (Host): Dankjewel Anne. We praten zo verder met Joop Schippers voor een vergezicht op de arbeidsmarkt.
Voice-over (People Power): Experts en wetenschappers over de kracht van mensen in organisaties.
Glenn van der Burg (Host): We blikken traditiegetrouw terug en vooruit met de Future of Work Hub. Je hoorde Thomas en Anne, en onze meest vaste gast: Joop Schippers, hoogleraar arbeidseconomie. Joop, de arbeidsmarkt was overal onderwerp; krapte bepaalde zelfs de stagnatie in sectoren. Zo heftig hebben we dat nog niet meegemaakt.
Joop Schippers (Hoogleraar Arbeidseconomie, Universiteit Utrecht): Misschien in de jaren zestig een beetje, maar niet in deze mate. Opmerkelijk is dat de arbeidsmarkt in de verkiezingen weinig thema was. Niet omdat iedereen er hetzelfde over dacht, maar omdat er weinig gedachten waren. Er is geen visie. Arbeidsmigranten zijn benoemd, met voor- en nadelen, maar ten opzichte van het geheel is dat een mini-probleem.
Glenn van der Burg (Host): Je kijkt liever vooruit. Je schreef voor Der Pragmaticus een vooruitblik tot 2074. Wat zie je?
Joop Schippers (Hoogleraar Arbeidseconomie, Universiteit Utrecht): De krapte is grotendeels demografisch en duurt ongeveer tot halverwege deze eeuw. Daarna komen vraag en aanbod meer in balans, aangevuld met instroom uit het buitenland. Tenzij er shocks zijn zoals oorlogen of epidemieën. Dominant wordt technologie: meer werk verandert door tech. Veel kunnen we door robots laten doen, maar niet alles kunnen of willen we overlaten aan robots. De vraag waar we mensen voor willen inzetten en wat we door technologie laten doen, verdient politieke sturing. Dat raakt de brede welvaart. Nu laten we ons de richting en snelheid teveel overkomen; er is geen rem en geen sturing. Marktpartijen maken keuzes; daar zijn we aan overgeleverd. Photonica is een goed voorbeeld waar overheid en EU wel sturen om strategische afhankelijkheden te vermijden. In de zorg en andere domeinen zijn er ook redenen om te bepalen wat we wel en niet willen.
Glenn van der Burg (Host): De markt lost niet alles op; we lijken terug te moeten naar ordening.
Joop Schippers (Hoogleraar Arbeidseconomie, Universiteit Utrecht): De markt is nodig; de overheid kan het ook niet alleen. In de jaren negentig is veel naar de markt gebracht; nu klinkt de roep om minder markt in zorg en onderwijs. Sommige zaken zijn doorgeslagen, maar voor de energietransitie heb je bedrijven nodig, zelfs grote, met knowhow en competenties. Denk aan Shell. Beter is een geordende markteconomie met regulering en medezeggenschap van personeel, klanten en andere betrokkenen. Dat hoor je ook bij de SER. Inkaderen en ordenen dus.
Glenn van der Burg (Host): Op de arbeidsmarkt lukt inkadering nog niet echt. Flex beperken, vast aantrekkelijker maken: 5% minder WW-premie bij vast, maar het beweegt weinig.
Joop Schippers (Hoogleraar Arbeidseconomie, Universiteit Utrecht): Het is nog niet echt geprobeerd in volle breedte. Het pakket-Borstlap moet nog vertaald worden in wetgeving. Ondanks de goede wil van bewindspersonen is dat niet van de grond gekomen. Werkgevers en werknemers staan redelijk open; nu de overheid nog. Hopelijk kan een demissionair kabinet in rust zaken voorbereiden die een volgend kabinet kan effectueren. Er zit doorgaans continuïteit in beleid.
Glenn van der Burg (Host): Dankjewel, Joop. Nog een rondje voorspellingen: wat wordt het hot topic van 2024 rond werk? Joop?
Joop Schippers (Hoogleraar Arbeidseconomie, Universiteit Utrecht): Leven lang leren en ontwikkelen. Werknemers zetten het vaker op de agenda. In een beleidsluwere periode kan hier echt iets gebeuren. En als het niet zo is, hoop ik dat het gebeurt.
Glenn van der Burg (Host): Anne?
Anne van der Put (Postdoctoraal onderzoeker Sociologie, Universiteit Utrecht): Werkgeverschap met echte aandacht: omzien naar je mensen, wat hebben zij nodig om hun werk goed te doen en als persoon te floreren. De jongere generatie vindt dit belangrijk; werkgevers zullen meegaan.
Glenn van der Burg (Host): Thomas?
Thomas Martens (Medewerker kennisvalorisatie, Future of Work Hub, Universiteit Utrecht): Alternatief organiseren van werkgeverschap over organisatiegrenzen heen, op sectorniveau, zodat werknemers minder van baan naar baan hoppen op zoek naar de perfecte match. Meer aansluiten bij wat werknemers nodig hebben, zodat dat gehop niet nodig is. En technologie zal blijven voortschrijden; dat proeven we komend jaar.
Glenn van der Burg (Host): We blijven het graag volgen. Veel dank: Thomas Martens, Anne van der Put en Joop Schippers, allen van de Universiteit Utrecht. En jij, dankjewel voor het luisteren. Meer luisteren? Ga naar peoplepower.radio en abonneer je op onze podcast.