### **Glenn van der Burg - Presentator**
Hoe ontkéten je de kracht van mensen in organisaties? People Power brengt je de laatste wetenschappelijke inzichten en praktijkvoorbeelden over leiderschap en leren. Betrokkenheid en bevlogenheid, inzetbaarheid en inclusie. Omdat mensen het verschil maken in jouw organisatie. People Power met Glenn van der Burg.
Hoe kom je achter je talent? Welke keuzes maak je in je carrière? Waar wil je aan bijdragen? Waar hou je aan vast? En wat laat je los? Hoe blijf je jezelf opnieuw uitvinden?
In People Power Personal ga ik in gesprek met bijzondere mensen over hun werkende leven. En in deze aflevering is de gast Jeroen Büscher. Hij heeft even psychologie gestudeerd, maar vooral aan de Rietveld Academie, en dus eigenlijk is hij kunstenaar. Hij is gaan ondernemen met evenementenbureau Malkiel, en dus is hij ondernemer. Hij heeft een halve boekkast aan managementboek geschreven en dus… is hij auteur. Hij is zeer succesvol in het sprekerscircuit, dus is hij spreker. En hij is zelfstandig adviseur voor organisatie- en gedragsverandering voor grote organisaties, dus is hij consultant. En sterker nog, waarschijnlijk komen we er vandaag achter dat hij alweer heel ergens anders mee bezig is, omdat hij altijd nieuwe dingen ontwikkelt. Kortom, we hebben een bijzonder leuke creatieve duizendpoot in de gast Jeroen Büscher. Fijn dat je luistert\!
Jeroen, bijzonder leuk dat je er bent. Je bent mijn proefkonijn.
### **Jeroen Busscher - Gast**
Nou, en ik heb mijn pakket complimenten binnen, dus ik wou het eigenlijk hierbij verder wel laten. We gaan plaatjes draaien. This is as good as it gets, volgens mij. Vanaf nu de zwakke plekken, dames en heren.
### **Glenn van der Burg - Presentator**
Ja, ja. Maar bijzonder leuk dat je mijn guinea pig wil zijn, want dit is iets nieuws. We hebben bij People Power – je bent er zelf jarenlang onderdeel van geweest – we hebben het altijd gehad over organisatiebreed of teambreed. Ik voel al jarenlang een beetje de itch om het een-op-één te gaan hebben. Om het over het individu te gaan hebben, en jij bent de eerste in de lijn. En ik weet aan wie er nog meer komen, dat zijn ook hele leuke mensen, maar ik vind het bijzonder tof om met jou te beginnen.
Laten we even beginnen aan, ongeveer aan het begin. Hoe was je als kind? Beschrijf jezelf eens als twaalfjarig jongetje.
### **Jeroen Busscher - Gast**
Ik heb altijd moeite gehad om erbij te horen. En ik ben opgegroeid in Duiven, dat is het Almere van het oosten.
### **Glenn van der Burg - Presentator**
Ja, bij Arnhem hè.
### **Jeroen Busscher - Gast**
Dus ik heb geen trauma's, maar ook niks meegemaakt. Een neutrale jeugd, zeg ik wel eens. En mijn schrammen kwamen in de puberteit. En daar bleek het een onvermogen te zijn om mee te doen. Ik moest mezelf bijzonder, verbijzonderen. En ik zag mezelf ook als bijzonder.
### **Glenn van der Burg - Presentator**
En in welke periode zitten we? Vanaf je twaalfde. Ongeveer in de tijd?
### **Jeroen Busscher - Gast**
'64, '76, richting de jaren tachtig. Dan begint de ellende. De schrammen in mijn ziel die we allemaal oplopen, die schrijnen uit die periode veel sterker, omdat daar heel erg veel weg was. Mijn auto zat in die basis. Daar is de confrontatie met eenzaamheid en er niet bij horen geboren. Ik ben een puber geweest die op het eind van de middelbare school bijvoorbeeld in de pauze alleen stond. Ik had individuele vrienden, maar ik heb nooit een vriendengroepje opgeduikeld.
### **Glenn van der Burg - Presentator**
Hoe ging je daarmee om?
### **Jeroen Busscher - Gast**
Door te vluchten in dat verbijzondere van jezelf, zeg ik dat nu in hindsight, we zijn nogal wat decennia verder. En ik richtte me op de individuele relatie met kinderen van mijn leeftijd en gebruikte die relatie om te spiegelen, te reflecteren, mijn bijzonderheid vorm te geven, outcomes, of het speciale van jou en mij te zoeken.
Dus rond mijn twaalfde kwam ik op het idee om een soort Sigmund te worden. En dan zag ik een groot, oud bureau en zo'n sofa, en dan ging ik – dat zeg ik nu een beetje schamper – maar met huilende meisjes praten.
### **Glenn van der Burg - Presentator**
En jij was het luisterende oor.
### **Jeroen Busscher - Gast**
Ik was dan de wijze die het allemaal zei, hoe het moest. Dus ik zou psycholoog worden, hele mensen zouden zich voor mij openen en dan zouden ze zien hoe bijzonder ik was. En tegelijkertijd doe ik er dan nu een beetje denigrerend over, dit is wel wat ik doe nu nog. Maar huilende meisjes lijkt me een ongelooflijk flauwe, kinderachtige term. Maar goed, dat was toen het beeld.
Maar dat beeld van de eenzame Jeroen op het schoolplein… Ik voel gelijk mijn hart een beetje krimpen. Dan dacht ik ook vaak: “Jós, ik kom wel bij jou staan.”
### **Glenn van der Burg - Presentator**
Dat neem je wel mee, want er is een reden voor waarom je daar alleen stond.
### **Jeroen Busscher - Gast**
Die ligt in mij, namelijk dat ik het moeilijk vind om te conformeren. Ik zeg wel eens – misschien hebben we dit in het programma ook wel verteld – je hebt zo'n heel beroemd proefje: dan zet je zes mensen op een rij, maar de zesde weet niet dat die andere vijf acteurs zijn. De proefnemer laat een blauw kaartje zien en de eerste zegt dat het groen is. Komen ze bij jou, en dan blijkt 80% van de mensen het groen te zeggen, terwijl ze weten dat het blauw is.
Dan zeg ik altijd: mijn proefje ziet er als volgt uit. Die figuur laat een groen kaartje zien en de eerste zegt: “Dat is een groen kaartje.” En die tweede zegt: “Ja, inderdaad, het was een groen kaartje.” Dan komen ze bij mij, en dan denk ik: nou, dat kan dus geen groen zijn geweest, en dan zeg ik blauw. Omdat je gewoon… Ik heb groen gezien, maar dat kan het haast niet.
Dat is een soort karikatuur wel, hoe mijn geest in elkaar zit, want mijn werk heeft een sterk antropologisch, psychologisch aspect, want ik werk met mensen en gedrag en leiderschap, en het heeft een creatief aspect, want ik denk altijd het andere. Ik heb moeite met clichés, terwijl clichés sociaal heel bindend zijn.
Als ik zeg “het leven is zwaar”, dan zeggen we: “Ja, dat vinden we zelden.” Maar als ik zeg: “Het leven is zwaar en we lopen de hele tijd erover te zeiken”, dan maak je die verbinding sociaal niet. Dat creatieve denken zat erin, terwijl ik totaal geen creatief zelfbeeld in mijn puberteit had, maar dat kan ik ook wel terugvinden, in dat altijd anders.
### **Glenn van der Burg - Presentator**
Dus je was vroeger niet een stille jongen die zat, altijd strips aan het tekenen, en toen vond je het ook fantastisch. Maar dat was jij dus helemaal niet. Je bent dus wel die Rietveldacademie gaan doen?
### **Jeroen Busscher - Gast**
Ik zeg altijd: als je er niet bij hoort, zijn er drie rollen: je bent de pispaal, de leider of je zit in de bomen, zijkant, waar je alles te observeren hebt. De groep heeft zich ook weleens tegen mij gekeerd in die puberteit, dus dat zijn allemaal signatuurervaringen. En ik had wel dat eigen gereide.
En toen ik ging naar de psychologie – dat heb ik dan tot mijn paarse geschikt – maar ik kon niet in dat systeem. De eigenwijsheid werd zo groot dat… Ik had ook geen moeite met het middelbare schoolsysteem hoor, ik kon goed leren, en dat was het geluk.
### **Glenn van der Burg - Presentator**
Maar je kon je er wel net genoeg toe zetten om het te halen?
### **Jeroen Busscher - Gast**
Ja, daar ben ik mij wel op gebleven. Ik heb geen zesjescultuur, maar 5,5-cultuur. Want het middelbare systeem is toch tot op de dag van vandaag – toevallig middelbare school – toch heel, heel belachelijk. Hoe het ingevuld wordt in de middelbare school is altijd knap.
Ik kwam toen eens op de universiteit en er kwam een nieuw leersysteem. Het is alleen meant to… maar dat vertaalde zich in luiheid en op andere dingen richten, zeven dagen per week uitgaan. Ik belde mijn moeder toen en zei dat ik een jaar zou stoppen. Toen dacht ik: ik kan niet niks doen, dan ga ik maar schilderen, dan dat maar. Dus ik ben wat gaan schilderen, wat gaan maken, lokaal wat cursussen gaan doen, en ik ontdekte: hier gaat mijn hart sneller van kloppen.
Als ik jonge mensen hoor praten die niet weten wat ze moeten, dan herken ik dat. Ik heb recent ook zo'n soort proces met mijn zoon doorlopen, die nog moet kiezen wat hij wil gaan studeren. En dan heb je zo'n lijst met al die leeropleidingen die er zijn. Die zijn er allemaal door de akker, en daar ga je dan eerst gewoon steeds een kwartiertje doorheen. “Ja, ja, ja, nee, niet, ja, niet, ja, gelijk iets…” En uiteindelijk is het: wat wordt dit, klinkt het als?
Ik had een vriendin en die deed de Rietveldacademie, en die zei: “Dat moet jij ook maar gaan doen.” En dat was eigenlijk wel leuk. En toen bleek het, en dat zie je heel vaak, dat je eigenlijk warm wordt in de storm. Het is een soort opluchting – denk ik – voor heel veel mensen: er zit ook veel wijsheid in dat: ga gewoon mee met wat er gebeurt, en dan… ja, en dat is dus ook best wel prima.
### **Glenn van der Burg - Presentator**
En de Rietveld, wat voor opleiding werd dat dan voor jou?
### **Jeroen Busscher - Gast**
Ik ben begonnen in een tijd dat de Amerikanen zeiden: je hebt alleen twee problemen: “kom, ga smaak maken” – ik knoop het even aan elkaar – maar eigenlijk: ik was te vroeg geboren. Want ik ben begonnen met iets wat toen nog niet echt als discipline bestond: werken met geluid, installaties, een soort soundscape. En ik heb daar echt van genoten.
Dus als ik vijftien jaar later geboren was, was dat waarschijnlijk precies de tijd geweest waarin dat mainstream was geweest. Nu zat ik nog een beetje aan de rafelranden daarvan. Maar ja, dus het veld – de Rietveld – dan word je opgeleid tot, ook nog wel zeker, een brede opleiding die niet alleen aan een ambacht is gekoppeld. Niet: “je wordt graficus of schilder” en dat is het.
Ik deed grafisch ontwerpen, maar we werden ook tot kunstenaar opgeleid. Centraal stond niet – dat vond ik heel interessant – het ambacht, maar het auteurschap. Dat vind ik heel erg in de traditie van de twintigste eeuw passen: het gaat niet om of jij zelf iets maakt, het gaat erom dat je de auteur van het idee bent, van het concept, van wat dan ook.
En ik denk: dat heb ik met schilderijen, films, theaterstukken: de stijl wordt gevormd, maar het gaat om: wat wil jij zeggen? En dat paste heel goed bij mij, dus ja, die opleiding paste uiteindelijk ook daar.
En dan ben ik bijna van de academie afgeschopt omdat ik zelfs daar het voor elkaar kreeg om recalcitrant te zijn. Maar ja, en ik wist heel goed wat ik wilde. We moeten vandaar daar de spijker inslaan: wat is dat nou, dat recalcitrante in jou? Want blijkbaar zit dat er gewoon al je hele leven in.
### **Glenn van der Burg - Presentator**
Ja, anders besta jij niet?
### **Jeroen Busscher - Gast**
Anders besta ik niet, ja. Maar waarom? Als ik zeg dat het kaartje blauw is, is er in mij iets vastgeklonken dat maakt dat mijn bestaansrecht daarmee weg is. Ik móét anders zijn, anders besta ik niet. En dat kan je psychologisch ziekelijk vinden, dat kan je als een resultaat van trauma zien, maar ik ben nu te oud om dat kwijt te raken. Dat is gewoon zo. Ik heb me daarbij moeten neerleggen.
Maar dat wil zeggen dat dat zich ook uit kan – en dat is in mijn leven zeker – in dat je een enorm ego opbouwt. En nu, langzaam, ben ik op de weg dat dat een kwaliteit mag zijn, zonder dat je dan ook een enorm ego hoeft te hebben. Dat is de poging van de laatste tien jaar.
### **Glenn van der Burg - Presentator**
Ja, want ik kan me ook goed voorstellen dat als je anders wil zijn, dan ga je jezelf manifesteren. En als je je dan niet groot maakt, dan krijg je elke keer een tik. Dus het is een soort beschermingsmechanisme om dan te zeggen: “Ja maar, hallo, hier ben ik en ik weet het. En jullie zijn allemaal sukkels, jullie weten het namelijk niet. Jullie durven niet en ik durf wel.”
### **Jeroen Busscher - Gast**
Nou ja, je manifestatie wordt het dan. Terwijl ik langzaam de boeg gewend heb en het niet meer over zelfmanifestatie gaat, maar over: ik wil iets helpen bewerkstelligen wat zinvol is in de wereld of bij mensen. En dat klinkt allemaal mooi gelul, maar het gaat minder over: “Zie mij eens”, maar meer over: waar kan ik helpen?
### **Glenn van der Burg - Presentator**
Ja, maar blijkbaar heb je die tussenfase – komt het zo over – nodig gehad.
### **Jeroen Busscher - Gast**
Die kan maar zo wel… maar ik kan me goed voorstellen dat je eerst vooral heel erg moet wennen aan het feit dat je inderdaad altijd anders bent. Want dat is natuurlijk: het zit in mensen om ergens bij te horen.
### **Glenn van der Burg - Presentator**
Nee?
### **Jeroen Busscher - Gast**
Dat zat bij mij dus niet in. Nee, ik heb daar niet aan moeten wennen. Zo ben ik gevormd, ik wás anders.
### **Glenn van der Burg - Presentator**
Dus je had geen last van het feit dat je er niet bij hoorde, maar je had wél last van…
### **Jeroen Busscher - Gast**
Ik had daar verschrikkelijk verdriet van, maar ik had totaal niet het vermogen om het wel te kunnen.
### **Glenn van der Burg - Presentator**
Oké, maar het verdriet was er wel.
### **Jeroen Busscher - Gast**
Als je kwetsbaar bent, komen verdediging en agressie ervoor. Dus dan ga je bijvoorbeeld de anderen maar onbelangrijk vinden. Ja, dat helpt niet echt, hè, vanuit hen naar mij en van mij naar hen om erbij te horen. Dus: ga daar niet mee… dat doe ik allemaal niet. Dus je wordt ook arrogant, ja. Dus ik genereerde dat zelf.
Ik deed het op een feestje: ik deed niet mee, maar ik zocht op mijn radar iemand die mij interessant leek en die cornerde ik in de elevator. Dus die probeerde ik los te weken van de groep, en daar konden wij één-op-één praten. Ja, bijna als een soort nijlpaard dat één iemand grijpt, haha. Het zat helemaal in mijn gedrag.
### **Glenn van der Burg - Presentator**
Ja, ik vind nog steeds meezoomen op een feestje lastig. Het valt me wel op dat… Ik dacht altijd: het is ook niet echt mijn ding. En ik dacht altijd: goh, wat doen anderen dat toch goed. En hoe vaker je het erover hebt met mensen, hoe vaker ik erachter kom dat best veel mensen dat – op zo'n feestje, een beetje lullen over niks – dat ze dat best wel moeilijk vinden.
### **Jeroen Busscher - Gast**
Ja, ik kan dat niet.
### **Glenn van der Burg - Presentator**
Nee, ik ben daar ook niet zo goed in. Dus als we daar nog eens een zelfhulpboek over moeten vullen, dan moeten we dat maar doen.
Je werd autonoom kunstenaar, wat natuurlijk prachtig is. Vroeger in mijn tijd zeiden ze dan: “Oh, je wordt opgeleid om werkloos te worden.” Dus dat is een beetje de status die je dan vervolgens verwerft. Ik maak even een sprongetje, want je bent een man met een rijk leven, dus we kunnen niet alles raken. Hoe word je dan, van kunstenaar, kom je ineens in de corporate wereld terecht waarbij je events gaat ontdekken?
### **Jeroen Busscher - Gast**
Heel snel, kan ik in een minuut. Ik ging werken bij Stichting Buitenkunst, daar geven kunstenaars workshops aan leken. Het bestaat nog steeds, ga ernaartoe, het is het meest geweldige wat er bestaat. Op de eerste week dat ik daar werkte ontmoette ik een kindertheatermaker en die deed wel eens dingetjes voor het bedrijfsleven. Die zei gewoon: “Jij hier kan acteren en conceptueel denken, vormgeven, zullen we dat af en toe samen doen?” Paar jaar af en toe schnabbelen.
Na een aantal jaar belde hij me op: “Ik stop met mijn kindertheatergroep en ik wil daar m'n werk van maken, wil je dat met mij doen?” Toch, achter schnabbelen, wat vaker. Een jaar later hadden we mensen in dienst en werden we na een paar jaar een ontwerpbureau voor organisatiecultuurinterventies. Want we werden – van acts – werden we evenementen, wonnen we prijzen, Important Gifts, brons, zilver, EVA. En na een paar jaar ging hij weg en toen heb ik het bedrijf gespecialiseerd in een bedrijf dat zich bezighield met verandercommunicatie en we verzonnen allerlei dingen om beweging in organisaties te doen.
En toen ik stopte met dat bedrijf – letterlijk gestopt, niet verkocht, niet failliet, gewoon huur opgezegd en de mensen ontslagen, heel ruw – werd ik gevraagd om over onze methode een seminar te maken, van DenkProducties. De eigenaar daarvan is heel goed in supergoede, commercieel ordinaire titels. Dus de titel werd: “Pimp je afdeling”. En dezelfde dag dat het in de reclame kwam, werd ik gebeld door een uitgever of ik daar ook een boek over kon schrijven. En dat werd een bestseller, en toen werd ik eigenlijk: iemand die wist hoe je organisatiecultuur kon beïnvloeden.
### **Glenn van der Burg - Presentator**
Wat dus interessant is: het begint niet bij “Jeroen Büscher die zit op een bankje en die heeft een visie: wat wil ik?”, maar het begint bij iemand die tegen je zegt: “Hé, jij kan dit, zullen we eens samen een keer wat proberen?”
### **Jeroen Busscher - Gast**
Ja. Ik stopte met mijn bedrijf – dat is een mooie illustratie van hoe mijn leven verloopt – toen belde de directeur van De Baak. En die zei: “Ik wou graag dat je een vijfde van je aandacht aan De Baak gaat geven.” Toen zei ik: “Je gaat toch niet mij een baan aanbieden?” “Nee, nee, nee, ik denk dat jij dit in de markt waard bent, dus ik bied je een vijfde om een jaar lang jouw aandacht aan De Baak te geven.” En dan kwam ik daar – dat heb ik twee jaar gedaan – en dan zeiden mensen in De Baak: “En wat is daar je opdracht?” En dan zei ik: “Oh, daar heb ik het met Harry Eyk niet over gehad.”
### **Glenn van der Burg - Presentator**
Ja, en ik zou zeggen: dat moeten we wat vaker doen, dat doen ze als je heel bijzonder bent, als je heel anders bent, als je heel… ha.
Nou, en juist daar gaan we het straks over hebben. Want dat bijzondere, waar je regelmatig last van hebt, er verdriet van hebt gehad, daar heb je natuurlijk ook heel veel baat van gehad.
Absoluut, en dat hoor je zo.
### **Glenn van der Burg - Presentator**
Duizendpootje Jeroen Büscher is de gast. We praten over zijn werkende leven en we proberen in veel te weinig tijd daarvan te leren en daarvan te smullen, want – ik laat voor mezelf spreken – ik vind dat, ik vind dat tot nu toe smullen.
We zijn geëindigd bij: je bent anders, je voelt je anders, je vindt het moeilijk om je te verhouden tot de groep. Sterker nog, als je in een groep zit, dan ga je dat toch laten zien en daarvan afwijken. Als we dat omdraaien, want we hebben het ook over het verdriet gehad, en daar kan iedereen zich natuurlijk dingen bij voorstellen: wat heb je eraan? Want het heeft je ook – ik ken jou natuurlijk ook al best wel lang – het heeft je ook gemaakt tot de professional, performer, creatieve denker die je bent.
### **Jeroen Busscher - Gast**
Ja, nee, het is niet een soort rol die je aanneemt. Het is een rol waarin je jezelf ergens in de diepste structuren toe veroordeeld hebt. En ik heb een fantastisch leven en een heel rijk leven, en ik ben heel blij met de dingen die ik heb meegemaakt tot nu toe. En het is nog niet voorbij, ja.
Maar het, zeg maar, niet bij de groep horen, maakt dat je dat aspect lastig vindt: om te gaan conformeren in de groep. Dus ik heb altijd moeite met groepen gehad. Maar tegelijkertijd: als je moeite met groepen hebt, dan ontwikkel je ook een hele grote kwaliteit door als een uil daar naar te kijken, als leider de leiding aan te geven, te snappen hoe groepen zichzelf organiseren. Ik heb heel veel geleerd over hoe groepen doen, gewoon alleen al door mijn… omdat het onderdeel van je dagelijkse bestaan is.
### **Glenn van der Burg - Presentator**
Ja, want als je er middenin zit, dan zie je minder goed wat er gebeurt.
### **Jeroen Busscher - Gast**
En ik heb daardoor ontzettend mooie mensen ontmoet, en die één-op-één-relaties… ik prijs mezelf voor alle liefdes die ik tegen ben gekomen en waar ik mee leef. En ik heb van dat begrijpen van die dynamiek een zinvol beroep kunnen maken – of nou ja, “begrijpen”, het observeren. Begrijpen vind ik iets te ver, want ik… de maatschappij, hoe die werkt, daar kan je eindeloos over nadenken, maar volledig doorgronden doe ik het niet.
Maar wel: net daarbuiten staan, kunnen kijken, dat is fijn. Dat is ooit een nadeel geweest – niet op de match, niet in het team – maar dat is nu precies wat mijn kracht is. Dat weet ik nu ook goed.