Glenn van der Burg (host): Hoe ontketen je de kracht van mensen in organisaties? Peoplepower brengt je de laatste wetenschappelijke inzichten en praktijkvoorbeelden. Over leiderschap en leren. Betrokkenheid en bevlogenheid. Inzetbaarheid en inclusie. Omdat mensen het verschil maken in jouw organisatie. Peoplepower met Glenn van der Burg. Het beperken van arbeidsmigratie is een heikel politiek punt. Maar waar hebben we het precies over? Wat is het effect als arbeidsmigratie daadwerkelijk ingeperkt wordt? Kunnen we zonder of is het essentieel? In deze uitzending zoeken we naar de antwoorden vanuit onderzoek en de praktijk. En daarom hebben we twee experts die allebei zo hun eigen vakgebied hebben. Zenne Hellinga is promovendus Economische Geografie aan de Universiteit Utrecht en weet heel veel over kennismigranten. We hebben het over arbeidsmigranten, maar eigenlijk ook over kennismigranten. En Heske Groenendaal is mede-eigenaar van Metaglasgroep en MViewPlus en werkt met arbeidsmigranten in haar bedrijven. Kortom, dat wordt een spannende uitzending. Fijn dat je luistert naar Peoplepower. Peoplepower, met Glenn van der Burg. Zenne en Heske, bijzonder leuk dat jullie er zijn. We moeten eerst scherp krijgen: waar hebben we het over? Zenne, kan jij helpen? Van die twee, arbeids- en kennismigranten, wanneer ben je wat?
Zenne Hellinga (promovendus Economische Geografie, Universiteit Utrecht): Definities zijn lastig, maar in onderzoek hangt het vaak af van de data. In mijn onderzoek gebruik ik patenten en definieer ik hooggeschoolde migranten aan de hand van of ze een uitvinding doen in de plek waar ze terechtkomen of vandaan komen.
Glenn van der Burg (host): Je kijkt dus naar de patenten, op wiens naam die terechtkomen, en dan kijk je wat voor mensen dat zijn. Ligt het ook aan het soort werk? Een hoogopgeleide kan hier ook asperges gaan oogsten. Ben je dan kennis- of arbeidsmigrant?
Zenne Hellinga (promovendus Economische Geografie, Universiteit Utrecht): Ik zou een kennismigrant definiëren als iemand die ook iets met die kennis doet op de plek waar die terechtkomt.
Glenn van der Burg (host): Heske, hoe kijk jij ertegenaan?
Heske Groenendaal (mede-eigenaar Metaglasgroep en MViewPlus): Bij ons gaat het over arbeidsmigranten. Ze werken veel in productie, maar ook in engineering. Voor mij is dat kunde. Je hebt kennis én kunde nodig.
Glenn van der Burg (host): Ik heb cijfers van de ABU: in 2022 waren er 1,2 miljoen arbeidsmigranten werkzaam in Nederland. Ongeveer 250.000 kennismigranten en 950.000 arbeidsmigranten. Van die 950.000 werkt ongeveer de helft via een uitzendbureau. Waarom is dit eigenlijk een probleem? Zenne?
Zenne Hellinga (promovendus Economische Geografie, Universiteit Utrecht): Vaak is de angst dat migranten het werk innemen van locals. Dat is maar de vraag: ze kunnen ook zorgen voor meer werk. In innovatieonderzoek zie je vaak dat kennismigranten de productiviteit van locals bevorderen.
Glenn van der Burg (host): Heske, wat zie jij om je heen waardoor dit op de agenda staat?
Heske Groenendaal (mede-eigenaar Metaglasgroep en MViewPlus): Huisvesting is met stip nummer één. Er zijn te weinig woningen, niet alleen voor arbeidsmigranten maar ook voor studenten en starters. Er waren schandalen over slechte huisvesting: te klein, te vol. Dat is niet menswaardig en leidt tot overlast. Mensen via uitzendbureaus zitten vaak op campings, met vier of acht in een stacaravan. Dat moet anders. Gemeenten vinden het lastig om grond aan te wijzen en nieuw te bouwen, terwijl je prima gemengde woonvormen voor eenpersoonshuishoudens kunt neerzetten.
Glenn van der Burg (host): Waarom hebben we ze nodig?
Heske Groenendaal (mede-eigenaar Metaglasgroep en MViewPlus): Zonder arbeidsmigranten zou ik zeker tien mensen naar huis moeten sturen op honderd collega’s. Veel van hen zijn inmiddels vast in dienst. Op allerlei niveaus hebben we technisch personeel uit het buitenland. Anders krijgen we het werk niet gedaan. Binnen de EU is werken makkelijker geworden en technisch personeel is schaars.
Glenn van der Burg (host): Zenne, over kennismigranten. Universiteiten en hogescholen hebben veel buitenlandse studenten en medewerkers. ASML heeft veel kennismigranten. Zijn ze elders niet te vinden? Waarom wil je kennismigranten?
Zenne Hellinga (promovendus Economische Geografie, Universiteit Utrecht): Innovatie gaat vaak over het hercombineren van verschillende expertises. Migranten brengen kennis mee uit hun herkomstregio’s. Op regionaal niveau zie je dat technologieontwikkeling voortbouwt op wat er al is. Dat kan leiden tot overspecialisatie en minder veerkracht. Migranten kunnen een regio verbinden met andere regio’s en disciplines en zo het startpunt zijn van nieuwe technologieën. Ze zijn vaak bruggen tussen plekken en kennisdomeinen.
Glenn van der Burg (host): Helpt het ook voor markten en export?
Zenne Hellinga (promovendus Economische Geografie, Universiteit Utrecht): Zeker. Naast technologische kennis gaat het om organisatorische kennis en netwerken. Een voorbeeld: een vriend startte met twee migrant-studenten (uit Ethiopië en Portugal) een bedrijf en besteedde werk uit via hun netwerken. Dat kan alleen met iemand ter plekke die cultuur en taal snapt. Het kan ook gunstig zijn voor herkomstregio’s; niet per se brain drain.
Glenn van der Burg (host): Heske, schets kort je bedrijven.
Heske Groenendaal (mede-eigenaar Metaglasgroep en MViewPlus): Metaglas ontwikkelt en produceert aluminium ramen; we bedenken alles zelf, ook de profielen. Veel villabouw en architectonische projecten. MViewPlus maakt glaskonstrukties zoals balkonafscheidingen, achterzetramen en geluidwerende oplossingen, zodat je kunt ventileren zonder geluid binnen te halen.
Glenn van der Burg (host): En jullie produceren ook zelf?
Heske Groenendaal (mede-eigenaar Metaglasgroep en MViewPlus): Alles in eigen huis.
Glenn van der Burg (host): Welke rollen hebben jullie collega’s met migratieachtergrond?
Heske Groenendaal (mede-eigenaar Metaglasgroep en MViewPlus): Engineering, werkvoorbereiding en meedenken over nieuwe productoplossingen. In productie: samenstellen, CNC-frezen. Ze brengen veel praktische kennis. Wat op de tekentafel bedacht is, moet maakbaar en waterdicht zijn; zij helpen processen slimmer maken.
Glenn van der Burg (host): We duiken in de problemen én de positieve effecten, zoals innovatiekracht en verbinding met de buitenwereld. Straks meer. Hoe ontketen je de kracht van mensen in organisaties? Heske Groenendaal van onder meer Metaglasgroep en MViewPlus en Zenne Hellinga van de Universiteit Utrecht. We praten over arbeids- en kennismigratie.
Het huisvestingsvraagstuk, Heske: hoe hebben jullie dat aangepakt?
Heske Groenendaal (mede-eigenaar Metaglasgroep en MViewPlus): Ik hoorde verhalen over mensen via uitzendbureaus die met velen in caravans zaten. Ik ben in Tiel gaan kijken en heb een huis gekocht dat niemand wilde. We hebben het verbouwd: eigen kamers, grote woonkamer, buiten, goede keuken. Een vaste groep woont er al langer en is opgenomen in de wijk. Gemeenten zijn soms huiverig voor concentratie, maar gemengd werkt goed. Er zijn regels (geen twaalf mensen in één huis), terecht. Het moet menswaardig blijven.
Glenn van der Burg (host): Zenne, de paradox van diversiteit: veel voordelen, maar ook initieel lastiger communiceren en samenwerken.
Zenne Hellinga (promovendus Economische Geografie, Universiteit Utrecht): Klopt. Communicatie, hiërarchie, werketikette kunnen verschillen. Tegelijkertijd brengen migranten andere manieren van denken en oplossen mee. Divers samengestelde innovatieteams komen vaker met nieuwere oplossingen.
Glenn van der Burg (host): Heske, randvoorwaarde is dat je lekker kunt samenwerken. Hoe doen jullie dat, taal en cultuur?
Heske Groenendaal (mede-eigenaar Metaglasgroep en MViewPlus): Bij ons is Nederlands de standaard. We bieden intensieve cursussen Nederlands. Sommige collega’s spreken Engels of Duits, maar we hebben ook mensen die alleen Nederlands spreken; iedereen moet met elkaar kunnen praten. Je mag onderling best een andere taal spreken, maar Nederlands is de basis.
Glenn van der Burg (host): En omgaan met hiërarchie en cultuurverschillen?
Heske Groenendaal (mede-eigenaar Metaglasgroep en MViewPlus): Open communicatie, direct zeggen wat je ziet. Dat werkt. We begeleiden al ruim 20 jaar mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt; daardoor is onze cultuur opener en zijn we beter in staat met verschillen om te gaan. Dat helpt ook met arbeidsmigranten. En ja, ik herken de innovatie: bijvoorbeeld Poolse collega’s zijn vaak technisch heel sterk en brengen praktische oplossingen mee.
Glenn van der Burg (host): Zenne, zijn er succesfactoren? Werkt “één iemand van elders in een team van vijftien” of juist veel diversiteit?
Zenne Hellinga (promovendus Economische Geografie, Universiteit Utrecht): Eerlijk gezegd weet ik dat niet. Wat belangrijk lijkt, is complementaire kennis. Ik doe historisch onderzoek naar uitvinders die 1850–1940 van Europa naar de VS migreerden. Voorbeeld: Charles Steinmetz, Duitse wiskundige, rond 1890 naar de VS, werkte bij General Electric. In de VS was innovatie meer trial-and-error; hij bracht mathematische methoden die Amerikaanse engineers productiever maakten. Complementariteit werkt.
Glenn van der Burg (host): En andere innovatievisies, zoals Jugaad uit India: innoveren vanuit schaarste. Zo’n andere blik kan veel brengen.
Zenne Hellinga (promovendus Economische Geografie, Universiteit Utrecht): Precies.
Glenn van der Burg (host): Ik wil het ook hebben over mensen die vluchten: niet als arbeidsmigrant geclassificeerd, maar met interessant arbeidspotentieel. Zo verder. Leiderschap, leren, inzetbaarheid en inclusie. De laatste inzichten hoor je in Peoplepower. In de studio Zenne Hellinga en Heske Groenendaal. Zenne, die historische golf en ook de negativiteit in politiek en beleid: zie je dat vaker?
Zenne Hellinga (promovendus Economische Geografie, Universiteit Utrecht): Ik kijk naar 1850–1950. Tussen 1850 en 1920 migreerden ca. 30 miljoen Europeanen naar de VS: de Age of Mass Migration. Tegelijk grote technologische vooruitgang. In 1921 en 1924 kwamen quota per land, vooral tegen Zuid- en Oost-Europese migranten. Voor onderzoek is dat een natuurlijk experiment: na invoering van quota nam innovatie merkbaar af, ook minder breakthrough-innovaties.
Glenn van der Burg (host): Dus aanmoedigen in plaats van beperken, met goede organisatie. Ook Amsterdam floreerde als vrijhaven. Leren van historie.
Heske, over vluchtelingen: hoe kijk je aan tegen werken?
Heske Groenendaal (mede-eigenaar Metaglasgroep en MViewPlus): Laat mensen direct werken. Goed voor de economie en goed voor de mens. Bij mij zijn ze welkom. Natuurlijk los je randzaken op, maar werken geeft eigen regie. Voorbeeld: Mo, een Syrische ondernemer in Tiel met een prachtige plantenwinkel. In Ter Apel mocht hij niet werken; hij hielp onbetaald bij een boer. Dat is zonde. Laat mensen bijdragen en verdien zelf hun inkomen.
Glenn van der Burg (host): Werk is een eerste levensbehoefte, geen puur economisch transactieding.
Heske Groenendaal (mede-eigenaar Metaglasgroep en MViewPlus): Exact. Je krijgt collega’s, leert, deelt je verhaal. Win-win.
Glenn van der Burg (host): Toekomstscenario: we verweven arbeids- en kennismigratie succesvol. Wat is er veranderd, Zenne?
Zenne Hellinga (promovendus Economische Geografie, Universiteit Utrecht): Wetenschappelijk zie je dat technologieën waarin migranten vroeg actief waren, decennia later sneller doorontwikkelen. Migratie is een katalysator voor nieuwe technologische trajecten. Omgekeerd, bij restricties (zoals VS-quota) zie je minder innovatie in regio’s en technologieën die eerder veel migranten kenden. Niet alleen bij kenniswerk: ook lageschoolde migratie is complementair aan arbeidsgedreven innovaties, zoals de lopende band bij Ford. Snijden in instroom remt dus ook die innovaties.
Glenn van der Burg (host): Heske, jouw positieve toekomstbeeld?
Heske Groenendaal (mede-eigenaar Metaglasgroep en MViewPlus): Meer economische groei, lagere werkdruk, misschien wel massaal vier dagen werken. Meer innovatie door diversiteit. Voor onze bedrijven: de bouw moet verduurzamen. Materialen hergebruiken, beter isoleren. We maken al grote stappen en willen versnellen. Er is enorm veel werk, zeker met miljoenen woningen die verduurzaamd moeten worden.
Glenn van der Burg (host): Dank voor dit gesprek over vraagstukken én kansen. Zenne Hellinga van de Universiteit Utrecht, veel succes met je promotie.
Zenne Hellinga (promovendus Economische Geografie, Universiteit Utrecht): Dankjewel. Nog drie jaar te gaan; ik ben een jaar onderweg.
Glenn van der Burg (host): En Heske Groenendaal, veel succes met Metaglasgroep en MViewPlus. Dankjewel voor het luisteren naar Peoplepower. Meer luisteren? Ga naar peoplepower.radio en abonneer je op onze podcast.