Glenn van der Burg (Host, Peoplepower): Hoe ontketen je de kracht van mensen in organisaties? Peoplepower brengt je de laatste wetenschappelijke inzichten en praktijkvoorbeelden. Over leiderschap en leren. Betrokkenheid en bevlogenheid. Inzetbaarheid en inclusie. Omdat mensen het verschil maken in jouw organisatie. Peoplepower met Glenn van der Burg.
In Nederland is slechts 66% van de vrouwen economisch zelfstandig, terwijl dit bij mannen 81% is. Hoe komt dat en wat houdt economische zelfstandigheid voor vrouwen eigenlijk tegen? Welke veranderingen zijn nodig om een eerlijke verdeling van werk en zorg mogelijk te maken? Te gast zijn Rosanna Nagtegaal, assistant professor aan de Utrecht School of Governance van de Universiteit Utrecht, en Machiel van der Heijden, ook assistant professor aan de Utrecht School of Governance. Rosanna en Machiel, fijn dat jullie er zijn.
Economische zelfstandigheid is natuurlijk een prachtig woord. Economische veerkracht kun je het ook wel noemen. Voordat we in spraakverwarringen terechtkomen: wat is het, Machiel? Wat is economische veerkracht?
Machiel van der Heijden (Assistant Professor, Utrecht School of Governance, Universiteit Utrecht): Economische veerkracht gaat in ons project over vrouwen die een eigen inkomen hebben en in staat zijn financiële schokken op te vangen. We zien een grote groep vrouwen zonder werk en zonder eigen inkomen. Een deel heeft een uitkering of bijstand, maar er is ook een groep zonder werk en zonder inkomen die geen noodzaak voelt om te werken, bijvoorbeeld door vermogen of een partner met een goed inkomen. Bij onverwachte gebeurtenissen, zoals een scheiding of overlijden van een partner, kunnen zij snel in de knel komen. We weten dat het een diverse groep is, maar niet precies hoe die eruitziet en waarom ze niet werken. Wij onderzoeken wie ze zijn, waarom ze niet werken en wat helpt om de stap naar werk te zetten als ze dat willen.
Glenn van der Burg (Host, Peoplepower): Rosanna, je moet altijd voorzichtig zijn als je het specifiek over vrouwen hebt. Waarom hebben we het vandaag alleen maar over vrouwen? Er is ook een groep mannen, 19%, die niet economisch zelfstandig is.
Rosanna Nagtegaal (Assistant Professor, Utrecht School of Governance, Universiteit Utrecht): Die mannen zijn zeker ook interessant, maar vrouwen zitten vaker in deze kwetsbare positie. Het verschil is groot. Het gaat dus om een substantiële groep vrouwen die niet economisch zelfstandig en niet veerkrachtig is. Zij zien zichzelf vaak niet als kwetsbaar, omdat life events zoals een scheiding nog niet hebben plaatsgevonden, maar als dat gebeurt, kunnen ze in de knoop komen.
Glenn van der Burg (Host, Peoplepower): Je zou kunnen zeggen: kies je er samen voor dat één partner werkt en genoeg verdient, prima toch? En toch is dit een belangrijk onderwerp. Wat is het effect van teveel vrouwen die economisch niet zelfstandig zijn?
Rosanna Nagtegaal (Assistant Professor, Utrecht School of Governance, Universiteit Utrecht): Het is deels kwetsbaarheid voor het individu, maar ook een maatschappelijk vraagstuk van onbenut arbeidspotentieel. De tekorten in zorg en onderwijs zijn groot. Een deel van deze vrouwen wil werken, maar de stap is lastig door allerlei omstandigheden. De uitdaging is om drempels weg te nemen en hen te helpen richting werk.
Glenn van der Burg (Host, Peoplepower): Weten jullie inmiddels wie die groep precies is? Je noemde al: als je geen uitkering krijgt, val je onder de radar.
Machiel van der Heijden (Assistant Professor, Utrecht School of Governance, Universiteit Utrecht): Ja, het is een diverse groep met uiteenlopende redenen om niet te werken: geen noodzaak, zorgtaken voor kinderen of mantelzorg, of simpelweg niet willen. Daarom is dit project gestart. Collega’s bij sociologie hebben met CBS-data een groep van circa 350.000 vrouwen geïdentificeerd. Ze onderscheiden drie clusters (onderzoek van Lea Kreuner): - Vrouwen rond de zestig met vermogen of een werkende partner, vaak empty nesters die na het uit huis gaan van kinderen niet meer zijn teruggekeerd naar werk (ongeveer 50%). - Vrouwen met een migratieachtergrond in stedelijke gebieden, niet werkend maar met een werkende partner (circa 25–30%). - Hoogopgeleide vrouwen met jonge kinderen die (tijdelijk) volledig kiezen voor zorgtaken. Dat geeft een eerste beeld. Daarnaast hebben we met partners demografie verder uitgezocht en gekeken naar redenen en mogelijke interventies om richting werk te bewegen.
Glenn van der Burg (Host, Peoplepower): Ja, want als je die analyse niet goed doet, ga je interventies maken die niet passen. Een dertiger met jonge kinderen is iets anders dan iemand van 63 die in haar hoofd al met pensioen is.
Rosanna Nagtegaal (Assistant Professor, Utrecht School of Governance, Universiteit Utrecht): Precies. Te vaak worden gedragsinterventies ontworpen alsof ze voor iedereen hetzelfde werken. In de praktijk reageren verschillende groepen anders. Personalisatie is een belangrijke ontwikkeling in de wetenschap. Wij hebben expliciet gekeken: werken interventies anders voor vrouwen dan voor mannen? En ook binnen de groep vrouwen zijn weer subgroepen met andere behoeften. Je moet goed bedenken welke groep je met welke interventie aanspreekt.
Glenn van der Burg (Host, Peoplepower): Naast arbeidspotentieel speelt er onrecht als mensen geen toegang tot de arbeidsmarkt hebben. En de risico’s bij life events verschillen per cluster. Hoe hebben jullie dat verder onderzocht?
Machiel van der Heijden (Assistant Professor, Utrecht School of Governance, Universiteit Utrecht): Naast de macro-analyses hebben we veel gesprekken gevoerd met vrouwen in deze doelgroep. Collega’s van Windesheim, Shira de Vries en Iona Wertheim, hebben rijke verhalen opgehaald: waarom iemand stopte met werken, welke belemmeringen ze tegenkomen, wat speelt in de zoektocht naar werk. Conclusies variëren: geen noodzaak of geen wens om te werken, maar ook zorgtaken, vrijwilligerswerk en mantelzorg die veel tijd vragen. Tegelijk zagen we een aanzienlijke groep die wel wil werken maar de stap terug lastig vindt: onzekerheid over kansen na jaren zonder baan, taalbarrières bij eerste generatie migranten, buitenlandse diploma’s die hier minder waard lijken. We onderscheiden ook vrouwen die al vacatures bekijken maar afhaken vóór het solliciteren, en vrouwen die nog niet zover zijn maar veel baat kunnen hebben bij begeleiding-naar-werktrajecten.
Glenn van der Burg (Host, Peoplepower): Je loopt ook tegen systeemvraagstukken aan waar je zelf weinig aan kunt doen. Kinderopvang is daar een voorbeeld van, en de toeslagencomplexiteit. Mensen zijn huiverig, er blijft geld op de plank liggen. Wat zagen jullie?
Machiel van der Heijden (Assistant Professor, Utrecht School of Governance, Universiteit Utrecht): Vertrouwen in de overheid is laag en dat remt gebruik van dienstverlening. De regelcomplexiteit is groot. Er zijn veel categorieën en loketten; voor burgers is het moeilijk te overzien wat waar kan. Alleen al de registratie- en definities wirwar is verwarrend. Dat werkt ontmoedigend, zeker als je al onzeker bent over de stap naar werk.
Glenn van der Burg (Host, Peoplepower): Rosanna, nog systeemfactoren die je wil toevoegen? Denk aan schooltijden, zomervakanties, historisch verdeelde taken thuis.
Rosanna Nagtegaal (Assistant Professor, Utrecht School of Governance, Universiteit Utrecht): Er is een waaier aan systeemfactoren, inclusief hardnekkige percepties over wat vrouwen wel of niet zouden moeten doen. Het is moeilijk te veranderen. Wij wilden niet de “fix the woman”-benadering volgen, maar “fix the system” waar mogelijk. We kunnen de regelgeving niet herschrijven, maar met kleine, goedkope interventies kun je gedrag wél beïnvloeden. Dat is de interessante les: kleine aanpassingen kunnen merkbaar effect hebben.
Glenn van der Burg (Host, Peoplepower): Jullie hebben geen klassiek vragenlijstonderzoek gedaan, maar interventies in de echte wereld. Gedragsinterventies. Wat hebben jullie dan precies gedaan?
Rosanna Nagtegaal (Assistant Professor, Utrecht School of Governance, Universiteit Utrecht): We combineren theorie met praktijk. Eén relevante theorie is administratieve last: burgers ervaren lasten bij contact met de overheid, zoals lange formulieren, wachttijden, onwetendheid over het bestaan van diensten, of psychologische drempels (“ik ben niet hulpbehoevend”). Die lasten kunnen voorkomen dat mensen voorzieningen afnemen.
We hebben met het Regionaal Mobiliteitsteam Midden-Utrecht (Utrecht Werkt Door) en met vrouwen uit de doelgroep besproken welke lasten het meest spelen. Een grote drempel bleek: veel vrouwen weten niet dat bepaalde diensten bestaan of dat ze er recht op hebben als ze geen uitkering hebben. Terwijl er diensten zijn zoals omscholing en sollicitatiehulp.
Daarop hebben we eenvoudige socialmedia-advertenties getest. In de controle stond een basistekst (“Zoek je ondersteuning? Neem contact op”). In varianten: - Noemden we concreet welke diensten er zijn (omscholing, loopbaanadvies). - Benoemden we expliciet de doelgroep (“ook als je geen uitkering hebt, kun je gebruikmaken van deze hulp”).
Machiel van der Heijden (Assistant Professor, Utrecht School of Governance, Universiteit Utrecht): Met het RMT en hun bureau hebben we via Meta geadverteerd in de regio Utrecht. Meta verdeelt varianten willekeurig over doelgroepen, een soort A/B-test. We keken: welke tekstvariant levert meer klikken op, en voor wie?
Conclusie: specificeren van diensten én expliciet benoemen van in aanmerking komen helpt. Specifiek voor vrouwen werkte vooral de boodschap “ook zonder uitkering kun je hulp krijgen”. De dienstspecificatie alleen deed bij vrouwen minder. Mogelijke verklaring: veel vrouwen denken dat diensten niet voor hen zijn. Stap 1 is dan erkenning dat zij doelgroep zijn; stap 2 kan dienstspecificatie zijn. Vervolgonderzoek kan dit verder uitdiepen.
Glenn van der Burg (Host, Peoplepower): Jullie hebben ook gekeken naar de volgende fase: als iemand wil solliciteren. Wat doet de tekst van een vacature?
Machiel van der Heijden (Assistant Professor, Utrecht School of Governance, Universiteit Utrecht): Met Randstad hebben we echte vacatureteksten aangepast en in de tijd vergeleken. We kozen voor vacatures waar flexibiliteit feitelijk mogelijk was. In de controletekst lag de nadruk op eisen en competenties. In varianten: - Plaatsen we een diversiteits- en inclusiestatement prominent. - Benadrukten we bovenaan flexibiliteit in tijd en plek (“zoek jij flexibel werk waarbij je je tijden kunt indelen en kunt bepalen waar je werkt?”).
Veel organisaties noemen flexibiliteit pas onderaan als zesde bullet. Wij zetten het vooraan als trigger.
Rosanna Nagtegaal (Assistant Professor, Utrecht School of Governance, Universiteit Utrecht): Voorlopige resultaten: het prominent benadrukken van flexibele tijden en werkplek leidt tot meer sollicitaties, en relatief meer sollicitaties van vrouwen. Het diversiteitsstatement alleen deed in deze zorgvacatures weinig voor het aantal sollicitaties. In absolute zin zagen we bij drie vacatures ongeveer 20 extra sollicitaties, waarvan circa 16 vrouwen. In percentages gaat het om enkele procentpunten stijging, maar bij lage baseline-respons (bijvoorbeeld 6%) is een stijging naar 9% groot. De kosten zijn nihil: het is een tekstaanpassing.
Glenn van der Burg (Host, Peoplepower): Praktische adviezen voor publieke dienstverleners en HR-professionals die mensen zoeken?
Rosanna Nagtegaal (Assistant Professor, Utrecht School of Governance, Universiteit Utrecht): - Publieke sector en dienstverleners: denk na over je communicatie. Veel vrouwen weten niet dat diensten bestaan of dat zij in aanmerking komen zonder uitkering. Benoem expliciet voor wie de dienst is en welke hulp er is. - Werk met no-wrong-door-oplossingen zoals werkcentra waarin loketten samenkomen, zodat mensen altijd goed landen.
Machiel van der Heijden (Assistant Professor, Utrecht School of Governance, Universiteit Utrecht): - HR en werkgevers: lever maatwerk. Er is geen one size fits all. Onderzoek wie je wil bereiken en pas je interventie daarop aan. - Zet in vacatureteksten bovenaan wat aansluit op behoeften van kandidaten, zoals flexibiliteit in tijd en plaats, als dat feitelijk kan. Test varianten (A/B) en leer wat werkt voor jouw doelgroepen. - Voor sommige groepen werken online sollicitaties minder goed. Ga de wijk in of organiseer laagdrempelige kennismakingen. - Betrek marketing en communicatie: een vacature is in essentie een advertentie. Formuleer op triggers die ertoe doen voor de doelgroep.
Glenn van der Burg (Host, Peoplepower): The times they are a-changin’. Dank voor jullie inzichten. Rosanna Nagtegaal en Machiel van der Heijden, beiden assistant professor aan de Utrecht School of Governance van de Universiteit Utrecht. En dank voor het luisteren. Meer luisteren? Ga naar peoplepower.radio en abonneer je op onze podcast.