Voice-over (Station jingle): Ondernemerschap, innovatie, duurzaamheid. Denk vooruit. Durf te doen. Maak het verschil. Dit is New Business Radio. Listen today, lead tomorrow. Met nu People Power. Glenn van der Burg.
Glenn van der Burg (Host): Zeg gewoon wat je denkt. Ja, dat is makkelijk gezegd. Maar wat als dat voelt als iets gevaarlijks? Als risicovol, als spannend? In veel teams houden mensen zich in, uit angst voor gedoe, afwijzing of misschien wel hun baan. En dat kost organisaties meer dan ze denken. Hoe herken je een toxische werkomgeving? En belangrijker, hoe draai je die om? In deze aflevering krijg je praktische handvatten om psychologische veiligheid te herstellen. Of in ieder geval om te beginnen. Team- en leiderschapscoach en oprichter van VIStrainingen is te gast. Fijn dat je luistert naar People Power. Leiderschap, leren, inzetbaarheid en inclusie. De laatste inzichten hoor je in People Power. Tica Peeman is weer te gast. Gezellig. Ik kan tegenwoordig redelijk makkelijk opzoeken hoe vaak je te gast bent geweest.
Tica Peeman (Team- en leiderschapscoach, VIStrainingen): Leuk is dat, hè?
Glenn van der Burg (Host): Met AI zeker?
Tica Peeman (Team- en leiderschapscoach, VIStrainingen): Nee, gewoon door op de website te kijken.
Glenn van der Burg (Host): Sterker nog, voor een aantal vaste gasten heb ik een eigen profieltje laten maken met al je afleveringen.
Tica Peeman (Team- en leiderschapscoach, VIStrainingen): Die zag ik al. Goed, hè?
Glenn van der Burg (Host): Als je naar de website gaat, community, studio gasten, dan vind je onder meer Tica: wie ze is, welke boeken ze heeft geschreven en tien afleveringen waarin je te gast bent geweest.
Tica Peeman (Team- en leiderschapscoach, VIStrainingen): Wauw.
Glenn van der Burg (Host): Je bent nog niet op nummer 1. Ik denk Joop Schippers of Aukje Nauta. Maar daar gaan we het niet over hebben. We gaan het hebben over psychologische veiligheid en toxische werkomgevingen. Het onderwerp van 2025 misschien wel, geholpen door publieke evenementen: The Voice, de leiderschapsstijl van Matthijs van Nieuwkerk, het feit dat niemand ingreep. En natuurlijk het werk en boek van Amy Edmondson. Waarom is er nu zoveel aandacht?
Tica Peeman (Team- en leiderschapscoach, VIStrainingen): Die casussen hebben geholpen, maar de wereld is ook onveiliger en onvoorspelbaarder geworden. We hebben lang in relatieve veiligheid geleefd en dat is niet meer zo. Dat kruipt in ons systeem. Mensen en organisaties raken sneller in paniek, drukken sneller op de rode knop. We selecteerden leidinggevenden als oplossingsmachines. Maar het is te complex geworden voor snelle fixes. Psychologische onveiligheid is niet nieuw; we hebben er nu woorden voor en accepteren het niet meer. Alleen: we weten nog niet goed hoe ermee om te gaan. Dat geeft paniekreacties, HR wordt er direct bij gehaald, en hoewel er gedragscodes zijn, ontbreekt vaak een doordachte handelingswijze. Organisaties zijn bang voor imago. Leiders mogen kwetsbaarder zijn, maar organisaties tonen dat nog weinig. Het gaat zogenaamd altijd fantastisch.
Glenn van der Burg (Host): En tegelijk is er in elk team gedoe. Het is niet zwart-wit: veilig of onveilig. Amy Edmondson spreekt over perceived safety, het gevoel van veiligheid. In Nederland wordt het snel vertaald naar veilig/onveilig en dat polariseert. Waar hebben we het dan eigenlijk over?
Tica Peeman (Team- en leiderschapscoach, VIStrainingen): Over interpersoonlijk risico durven nemen: je uitspreken zonder bang te zijn afgerekend te worden. Dat gevoel verschilt per persoon en situatie. Er zit altijd een filter op wat we zeggen — volledig authentiek zijn bestaat niet. De grens is waar het ongezond wordt: als je belangrijke dingen niet meer benoemt. Wat me opvalt: vaak wordt geroepen “het is hier onveilig” zonder dat er een duidelijke norm is. We hebben niet met elkaar afgesproken wat oké is in omgang. Begin dus met het samen vastleggen van normen: wat verstaan wij onder respectvol, hoe gaan we met elkaar om? Respect en vertrouwen zijn containerbegrippen; zonder concretisering weet niemand waar hij aan toe is.
Glenn van der Burg (Host): We zitten nu in een omgeving die per definitie onveilig aanvoelt: microfoons, camera’s. Toch lukt het vaak prima. Ik sta al elf jaar hier te praten over mensen laten bloeien. Basis is dat mensen durven zeggen wat ze zien of denken. Toch gebeurt dat vaak niet. Het woord van 2026 lijkt “aanspreekcultuur”, maar aanspreken is helemaal niet leuk.
Tica Peeman (Team- en leiderschapscoach, VIStrainingen): Precies. Ons brein houdt niet van risico. Aanspreken vraagt lef, je steekt je hoofd boven het maaiveld. Angst is logisch. Het is bijna een wonder dat mensen het tóch doen. In organisaties waar het goed gaat, hebben ze veel gedaan om lef en angst te balanceren. En ook voor mij blijft aanspreken spannend, ondanks dat het mijn vak is.
Glenn van der Burg (Host): Is het mechanisme hetzelfde in toxische omgevingen?
Tica Peeman (Team- en leiderschapscoach, VIStrainingen): Ja. In toxische context staan mensen lang onder druk. Dan word je minder scherp en ga je overlevingsgedrag vertonen: terugtrekken, pesten, frauderen. Niet omdat ze dat willen, maar omdat het systeem ze daar naartoe duwt. Eerste stap in ons werk is erkenning en het wegnemen van schuld en schaamte: dit is niet per se jouw schuld, dit is een situatie die we samen hebben laten ontstaan. Verantwoordelijkheid nemen komt daarna.
Glenn van der Burg (Host): Wat kom je concreet tegen?
Tica Peeman (Team- en leiderschapscoach, VIStrainingen): Nog steeds wordt er geschreeuwd. Leiders die hard ingrijpen of juist helemaal níet ingrijpen; die laatste vind ik ingewikkelder. Niet ingrijpen normaliseert ongewenst gedrag. Onderling gebeuren ook dingen: mensen die op wc’s worden opgesloten, of teamleden die elkaar met bizarre rituelen in de greep houden. Dit is gewoon in Nederland.
Glenn van der Burg (Host): Wat is het heftigste van een leidinggevende?
Tica Peeman (Team- en leiderschapscoach, VIStrainingen): Ik ga geen casuïstiek herleiden, maar zelfs grensoverschrijdend gedrag is ooit voor iemand “een oplossing” geweest. Als je dat niet kunt zien, kom je niet bij verandering. Daarom werken we altijd met z’n tweeën; ook wij hebben triggers. Dan kan de ander overnemen als iets te dichtbij komt.
Glenn van der Burg (Host): Waar begin je als je wordt gebeld?
Tica Peeman (Team- en leiderschapscoach, VIStrainingen): Alles is informatie: hoe mensen praten, waar ze het probleem leggen, wat niet gezegd wordt. Je stapt meteen het systeem in en voelt de patronen. Voorbeeld: een raad van toezicht had “vragen gesteld” maar kreeg nooit echt antwoorden. Na het gesprek merkte ik: ook ík kreeg weinig echte antwoorden. Dan begin je de volgende keer dáár: het patroon benoemen.
Glenn van der Burg (Host): Dit werk is intens. Hoe zorg je voor jezelf?
Tica Peeman (Team- en leiderschapscoach, VIStrainingen): Grenzen, reflectie, samen optrekken. In zware trajecten is zelfzorg cruciaal, anders blijft het in je systeem hangen.
Glenn van der Burg (Host): Zoomend: wat zijn de basisdingen om van “niet heel slecht” naar beter te gaan? Zodat mensen zich genoeg op hun gemak voelen om zich uit te spreken?
Tica Peeman (Team- en leiderschapscoach, VIStrainingen): Eerst: erken dat mensen zich níet prettig voelen. De eerste fase is rouw. Er moet ruimte zijn voor verhalen, erkenning voor geleden pijn en voor het gevoel “we zijn in de steek gelaten”. Organisaties willen dat vaak projectmatig en met een deadline doen — maar rouw is geen project en heeft geen einddatum die je kunt plannen. Wij zeggen bij binnenkomst eerlijk: we weten nog niet hoe lang dit duurt of hoe heftig het is. Daarna volgt aanvaarding: kan en wil ik door in deze organisatie? Voor sommigen kan dat niet; daar is leiderschap van de organisatie voor nodig: maatwerk, steun, soms afscheid. Vervolgens bouwen: benutten wat goed was, expliciet maken wat we niet meer willen, gewenst gedrag definiëren en consequent belonen, ongewenst gedrag niet meer tolereren. Maak afspraken en normeer.
Glenn van der Burg (Host): Het is verleidelijk om een “dader” weg te sturen en klaar. Waarom werkt dat niet?
Tica Peeman (Team- en leiderschapscoach, VIStrainingen): Omdat het gedrag relationeel en systemisch is. Zet je iemand nieuws in hetzelfde patroon, dan kopieert die binnen de kortste keren het gedrag. Tenzij je het onderliggende interactiepatroon verandert. Soms is ontslag nodig, zeker bij strafbare of onhoudbare situaties. Maar zonder cultuuraanpak creëer je een nieuw zwart schaap. De grote doorbraak komt als de “achtergrond” — de stille meerderheid — gaat instappen, verantwoordelijkheid neemt en normen gaat leven.
Glenn van der Burg (Host): Voor preventief onderhoud: wat kun je morgen doen?
Tica Peeman (Team- en leiderschapscoach, VIStrainingen): - Organiseer tegenspraak. Stel vragen als: welke stem missen we? Wat hebben we niet gezien? Wie is het níet eens? - Beloon ander geluid expliciet. Als iemand kritisch is: bedank, vraag door, zorg dat diegene niet alleen komt te staan: wie herkent dit? - Spreek “storingen hebben voorrang” af. Als iemand zich niet op de taak kan richten — door afleiding, herhaling, spanning — meldt die dat. Je stopt kort, adresseert de storing, en gaat dan verder. - Maak een aanspreekafspraak mét verjaringstermijn: we spreken elkaar aan binnen 48 uur. Dat helpt ook secundaire denkers en voorkomt vaag verwijtgedrag. - Onderzoek vóór je oordeelt. Als iemand zegt “het is onveilig”, vraag concreet: welk gedrag zag je? Wanneer? Wat gebeurde er? Wie waren erbij? Veel wat onveilig wordt genoemd blijkt ongemak of onzekerheid. Leidinggevenden van de toekomst zijn onderzoekers, niet oplossers.
Glenn van der Burg (Host): Relatie-les voor leidinggevenden: eerst luisteren, vragen stellen, niet meteen oplossen. Nieuwsgierig blijven kun je leren.
Tica Peeman (Team- en leiderschapscoach, VIStrainingen): Zeker. Blijven vragen, samenvatten, toetsen, en dan pas besluiten. Dat kun je trainen.
Glenn van der Burg (Host): Mevrouw Peeman, de elfde keer zit erop. Dank je wel. Het was weer verhelderend en leerzaam. Wil je meer van Tica luisteren? Ga naar peoplepower.radio, via community naar haar studiogastenpagina. Tot de volgende!
Voice-over (Station jingle): Hoe kan jouw organisatie verbeteren? Hoe zorg je voor collega’s die gelukkiger zijn? En hoe geef je zelf vorm aan je carrière? Je hoort het allemaal op het podcastkanaal New Business Radio Work. Check je favoriete podcastplatform en abonneer je op New Business Radio Work.