Glenn van den Burg (host): Nieuw Business Radio. Let's talk business. Met nu People Power met Glenn van den Burgh. People Power is een programma over de kracht van mensen in organisaties. Met interviews en laatste inzichten voor betere prestaties en gelukkige mensen. Deze week ga ik in gesprek met Jos Verhoeven van Start Foundation, Mark Menting van Smart Robotics en Koert van Mensvoort van Next Nature. En dan komen ook nog langs Karim Wiebinga en Guido Dik van NLP. Oftewel: het is een volle bak in de studio. Waar gaan we het over hebben? We gaan het hebben over robotisering, want dat gaat zorgen voor structureel te weinig werk. Tenminste, als je de media in de gaten houdt. De doomscenario's vliegen je dan om de oren. Veel banen gaan verdwijnen en zelfs hele vakgebieden gaan verdampen. Vandaag gaan we het daar juist niet over hebben. In deze 98ste aflevering van People Power belichten we de andere kant van de medaille. Hoe kan robotisering leiden tot beter, leuker en meer werk? Mijn studiogasten belichten allemaal een andere kant van de positieve impact van robots op ons werk. En dat doen we onder de mooie term Empowered by Robots. Welkom bij deze aflevering van People Power.
Glenn van den Burg (host): We beginnen bij Start Foundation. We hebben Jos Verhoeven aan de telefoon, algemeen directeur van Start Foundation. Jos, welkom bij People Power. Leuk dat je in de uitzending bent. Jos, ik ken Start Foundation al behoorlijk wat jaar. Jullie zetten je in voor werk, toegankelijk voor iedereen. En nu vinden jullie het ineens belangrijk om naar de positieve invloed van robots op werk te kijken. Waarom zijn jullie daar mee begonnen?
Jos Verhoeven (algemeen directeur Start Foundation): Dat is eigenlijk heel eenvoudig, Glenn. Wij kijken waar mogelijkheden en kansen liggen. We zijn niet van de zwartkijkerij. Natuurlijk horen en lezen wij de verhalen over doemscenario’s. We wisten alleen niet meteen hoe we daar handen en voeten aan moesten geven. Ik was met de stad—de portefeuillehouders Sociale en Economische Zaken in Eindhoven—op pad en we kwamen een van jouw studiogasten tegen, Koert van Mensvoort. Hij hield een verhaal over Next Nature. Wat ons raakte was dat hij een synthese maakte tussen wat goed is om te behouden en wat je door moet ontwikkelen, omdat daar nieuwe kansen liggen. Toen dachten we: moeten wij daar niet iets omheen organiseren? Iedereen is negatief en schiet in dezelfde kramp als toen de stoommachine kwam. Wij hebben gezegd: we pakken die handschoen op en geven er een andere draai aan. Zo is het gekomen.
Glenn van den Burg (host): En wat doen jullie daar dan aan?
Jos Verhoeven (algemeen directeur Start Foundation): Aanvankelijk hadden we geen grote ambities, behalve op een positieve manier met een aantal mensen praten. Dat hebben we gedaan tijdens Dutch Design Week 2016. We gaven een podium en legden drie centrale vragen neer: 1) Kan robotisering zorgen voor nieuwe banen, ook voor mensen aan de onderkant van de arbeidsmarkt? 2) Kan robotisering helpen om mensen aan de bak te krijgen die nu niet aan de bak komen door ontbrekende skills of lichamelijke functies? 3) Kun je voorkomen dat mensen zelf robots worden, kijkend naar de druk in bijvoorbeeld schoonmaak en zorg? Dat leidde tot een geanimeerde middag met allerlei inzichten. Vervolgens besloten we: we gaan verder. We dagen knappe koppen en designers uit om ideeën te bedenken die aan die doelstellingen bijdragen. Zo kwam de challenge, gewoon een Nederlandse wedstrijd: bedenk dingen die helpen. Er kwamen heel veel ideeën binnen. Toen zei Koert: zullen we daar ook een tentoonstelling van maken, een soort uitzendbureau van de toekomst? Dan kunnen we alles wat we verzamelden praktisch maken. Je begint bescheiden en eindigt groot.
Glenn van den Burg (host): Die challenge leverde veel reacties op. Wat verraste je daarin?
Jos Verhoeven (algemeen directeur Start Foundation): Leuk was dat mensen die niet uit onze wereld komen op een heel andere manier kijken en andere kanten zien. Dat was precies de bedoeling. Ik spreek voor mezelf: ik moest vaak moeite doen om inzendingen te begrijpen en ze te vertalen naar onze doelstelling. Er was veel jargon en technologische vergezichten waar ik nog nooit van gehoord had. Zodra het platter en dichter bij mijn werkelijkheid kwam, begreep ik het. Verder weg werd lastig. Ik ben blij dat Koert het concreet en tastbaar maakt; dat is mij niet gegeven. Wat opviel: hoe snel men de verbinding maakt tussen nieuw design, technologie en onderliggende problematiek—niet alleen robotisering, ook automatisering. Wetenschappers zeggen zelfs dat automatisering bedreigender is voor banen dan robotisering. Dat weet ik niet, ik ben geen kenner, maar het viel me op. Wat tegenviel: minder inzendingen op de doelstelling hoe mensen die nu niet meekomen wél mee te krijgen. Misschien is dat platter en kom je dan sneller bij dingen zoals revalidatietechnieken. Ik sta er niet zo dicht bij; ik word straks vast nog verrast als we de huwelijks—de hele boel—klaar hebben.
Glenn van den Burg (host): Nu zijn er vijf tussenwinnaars, begeleid door Koert. Hoe gaat het verder met die vijf?
Jos Verhoeven (algemeen directeur Start Foundation): Ik zit er niet bovenop, dus voorzichtig. We proberen daar waar we brood in zien—echt toepasbaar en met een korte horizon—om snel aan de slag te gaan. We kijken wat toepasbaar is en hoe we het kunnen wegzetten. Het allerbelangrijkste: er zit een geldbedrag aan vast voor de winnaar om verder te ontwikkelen. Dat is geregeld.
Glenn van den Burg (host): Jullie presenteren de winnaar tijdens Dutch Design Week 2017 in oktober?
Jos Verhoeven (algemeen directeur Start Foundation): Ja, vrijdag 20 oktober ongeveer, afhankelijk van de officiële start.
Glenn van den Burg (host): Wat hoop je dat er gebeurt?
Jos Verhoeven (algemeen directeur Start Foundation): Ik hoop dat we de beweging richting positieve kansen krijgen. Mark Menting zit ook bij jou; hij legt uit dat mens en robot samen moeten. Ik hoop dat we robotisering, digitalisering, design positief inzetten voor meer werk en banen, of om mensen naar banen toe te brengen die ze nu niet kunnen doen. Dat inspireert me. Er komen ook tekorten aan. Als je langs klassieke lijnen blijft denken, loop je vast. Een inspirerend voorbeeld: iemand zei dat je iemand zonder kennis naar een verwarmingsketel kunt sturen met een VR-bril en vanuit een commandocentrum instructies geven om te demonteren, schoon te maken en te monteren. Ik wist niet wat ik hoorde. Ik dacht dat VR alleen voor games was. Wij zoeken niet naar mensen tegen wil en dank de markt op duwen, maar naar verbinding: dat degene die komt ook echt iets kan en zich kan ontwikkelen. Dit kan een steentje bijdragen. Ik heb geen overspannen verwachtingen, maar verandering begint ergens.
Glenn van den Burg (host): Mooi dat jullie proberen de transitie voor te zijn; vaak zijn er verliezers en veel verdriet. Jullie proberen te voorsorteren. Mooi initiatief. Jos Verhoeven van Start Foundation, dankjewel. Luister mee van afstand; we spreken je vast een andere keer hier bij People Power.
Glenn van den Burg (host): Straks horen we hoe een uitzendbureau voor robots zorgt voor meer werk in Nederland. Dat lijkt tegenstrijdig, maar je gaat horen dat het niet zo is.
Glenn van den Burg (host): Met in de studio Mark Menting van Smart Robotics, het uitzendbureau voor robots, en Koert van Mensvoort van Next Nature. We hebben het over de positieve effecten van robotisering. Hoe kunnen robots zorgen voor meer werk? Mark, jij hebt een uitzendbureau voor robots. Hoe werkt dat?
Mark Menting (Smart Robotics, uitzendbureau voor robots): We zien in de industrie dat automatisering verandert. Vroeger was die rigide, waardoor flexibele, kleinschalige productie werd uitbesteed naar lagelonenlanden. Bedrijven in West-Europa willen productie terughalen of hier bouwen, omwille van prijsdruk of ethische overwegingen—niet iedereen wil jonge arbeiders in een fabriek in Azië. De huidige markt van robotintegratoren bedient die vraag niet. Mijn compagnon en ik zijn daarom een uitzendbureau voor robots begonnen. Je kunt op maandbasis een robot huren voor productietaken, tijdelijk of als flexibele schil, bijvoorbeeld voor seizoensproductie.
Glenn van den Burg (host): Heb je een voorbeeld van een klant die zo productie hier hield of terughaalde en meer mensen aannam?
Mark Menting (Smart Robotics, uitzendbureau voor robots): Ja. Vorig jaar huurde een klant vier robots voor één maand, typisch seizoenswerk. Anders had hij vrachtwagens naar Polen gestuurd voor assemblage en terug naar Nederland voor verkoop. Nu kon hij met een eigen team in Nederland produceren. Het product kan ik niet noemen, maar het is een seizoensartikel voor tuincentra. Technologie helpt: robots worden kleiner, slimmer, goedkoper en veiliger. Oplossingen worden betaalbaarder en kunnen fysiek naast mensen werken—vergelijkbaar met hoe we een iPhone gebruiken.
Koert van Mensvoort (Next Nature, ontwerper/filosoof): Het wordt nu verwarrend: Mark heeft een uitzendbureau voor robots, en ik werk aan de opening van het Hubot uitzendbureau voor mensen en robots. Lijkt hetzelfde, maar is totaal anders. Mark heeft een bedrijf; wij hebben een expositie vermomd als uitzendbureau. Bezoekers komen in hun toekomst terecht. We laten zien hoe mens en robot samenwerken—weg van vervangen. Net als mens op een paard interessanter is dan mens versus paard. Die horrorverhalen over banenverlies komen door gebrek aan verbeeldingskracht over onze technologische toekomst. Wij maken het tastbaar.
Glenn van den Burg (host): Wanneer start het?
Koert van Mensvoort (Next Nature, ontwerper/filosoof): Op 20 oktober, tijdens Dutch Design Week, in de Mediamarkt—een shop-in-shop. Commerciële omgeving, maar we tonen een maatschappelijk kunstproject. Dat verwart, hopelijk ook inspireert.
Glenn van den Burg (host): Heb je een voorbeeld uit de dienstverlening waar mens + robot nieuwe dingen mogelijk maakt?
Koert van Mensvoort (Next Nature, ontwerper/filosoof): Ik zoek relaties waarin mensen doen waar ze goed in zijn. Empathie en menselijk contact worden belangrijker. Voorbeeld: de Shiva-fysiotherapeut. Ze masseert met eigen handen—onvervangbaar door robots—maar heeft vier extra robotarmen om de massage te verbeteren. Een ander: de data-ober. In fastfood kan een robot serveren, maar bij goed uit eten wil je menselijke bediening die sfeer aanvoelt. De data-ober scant de sociale media-profielen van mij en mijn blind date, en met een AI-algoritme wordt een perfect diner samengesteld, dat door een mens wordt geserveerd. Technologie tilt mensen op tot supermensen.
Glenn van den Burg (host): Mooi dat we dan juist inzetten op empathie, creativiteit—wat nog niet te robotiseren is.
Koert van Mensvoort (Next Nature, ontwerper/filosoof): Precies. Nu leiden we mensen vaak op om als een machine te werken: accountant, piloot, chirurg—precisie, protocollen. In de toekomst worden basale menselijkheid, empathie, verbeeldingskracht belangrijker. Zo vullen mens en machine elkaar aan.
Glenn van den Burg (host): Ik zie ook slimme combinaties: restaurant met tablet-bestellen. Bestellen gaat sneller en efficiënter, de bediening focust op ambiance en gastvrijheid.
Koert van Mensvoort (Next Nature, ontwerper/filosoof): Juist. Laat technologie repetitieve taken doen; mensen bezorgen de perfecte avond. In de zorg maken we nu eerst mensen tot robots—strakke tijdsloten—en vervangen ze daarna door robots. Terwijl kwetsbare mensen menselijk contact nodig hebben. In ons werk is er ook de Verpleegster 2.0: die komt binnen met een drone die schoonmaakt, zodat de verpleger tijd heeft voor een persoonlijk praatje.
Glenn van den Burg (host): We praten zo verder met Karim Wiebinga en Guido Dik van NLP over die menselijke kwaliteiten.
Glenn van den Burg (host): We hebben het over de positieve kanten van robotisering. We hadden het net over dat we dan als mensen gaan doen waar we goed in zijn. In de studio: Karim Wiebinga en Guido Dik van NLP. NLP klinkt als een programmeertaal, maar dat is het niet. Guido, wat is het wel?
Guido Dik (NLP-trainer): NLP is praktische psychologie. Het gaat over gewoontes van mensen: inzicht krijgen in jezelf en de ander, en hoe je daar het makkelijkst op afstemt.
Glenn van den Burg (host): Helpt vooral voor intermenselijk contact, toch?
Guido Dik (NLP-trainer): Juist. Iedereen kent hoe vaak je ernaast kan zitten: vooroordelen, miscommunicatie, doen alsof je enthousiast bent maar het anders overkomt. NLP helpt daarbij.
Glenn van den Burg (host): Voorbeeld?
Guido Dik (NLP-trainer): Van persoonlijk tot professioneel. Iemand die niet met zijn manager door een deur kan. Of iemand die uit zijn dak kan gaan; “rustig blijven” werkt niet. Je moet weten hoe je dat gedrag herprogrammeert.
Glenn van den Burg (host): Dus herprogrammering van hoe je dingen doet?
Guido Dik (NLP-trainer): Precies. Niet wie je bent, maar hoe je dingen doet. Gedrag kun je herprogrammeren als je weet waar het vandaan komt. Bewust worden van wat er in je brein speelt.
Glenn van den Burg (host): Hoe doe je dat dan, Karin?
Karim Wiebinga (NLP-trainer): Door mensen te laten zien en ervaren wat hun eigen programma’s zijn. We hebben allemaal communicatievoorkeuren. Word je daarvan bewust, dan snap je wat voor jou en de ander belangrijk is, en waar miscommunicatie vandaan komt.
Glenn van den Burg (host): Voorbeeld?
Karim Wiebinga (NLP-trainer): Vanochtend: met mijn zoon bij mijn vader aan het opruimen. Mijn vader zegt: “die plank tegen de muur zetten.” Mijn zoon denkt: hij staat al tegen een muur. Mijn vader bedoelt de rechtermuur. Zonder overzicht blijf je praten en ga je harder praten. Als je je even verplaatst: er zijn meerdere muren.
Glenn van den Burg (host): Ik heb ook een “moeten”-allergie.
Guido Dik (NLP-trainer): Dat heet in NLP ook zo: een “moeten”-allergie.
Glenn van den Burg (host): Welke kwaliteiten maken ons mens uniek en moeten we meer inzetten?
Guido Dik (NLP-trainer): Empathie en intuïtie: aanvoelen, invoelen. Daar zitten we soms goed, soms mis—precies het snijvlak. Maar dat maakt werken met mensen bijzonder. Mensen worden technisch opgeleid—het vak—maar vergeten met elkaar te communiceren. NLP is bijna het vergeten vak van de hogeschool.
Glenn van den Burg (host): Jullie leren mensen omgaan met anderen én zichzelf begrijpen?
Karim Wiebinga (NLP-trainer): Ja. Je wordt geboren, opgevoed, kiest een vak, en later merk je dat mensen weglopen of je twijfelt aan jezelf. Bewuster van hoe je dingen doet en wat je kunt sturen, dan bereik je samen meer. Een klant dacht niet gehoord te worden, terwijl de ander dat niet zo ervoer. Dan zorg je dat het gesprek daarover op gang komt; dat voorkomt conflict en brengt harmonie.
Glenn van den Burg (host): Hoeveel procent van het gedoe in organisaties los je op met beter luisteren, interpreteren, vragen stellen?
Karim Wiebinga (NLP-trainer): Tachtig tot negentig procent. Mensen zitten in hun hoofd en denken dat anderen hetzelfde denken. We plakken stickertjes: “hij is manager, dus hij zal het wel aanvoelen.” Niet waar. Iedereen kijkt anders naar de wereld; check hoe de ander het ziet.
Guido Dik (NLP-trainer): Binnen teams al, laat staan tussen teams. Mensen communiceren wel, maar het gaat om hóe je communiceert. Jouw beeld van NLP—spiegelen, beïnvloeden—is de oppervlaktelaag. In de diepte gaat het om werkelijk invoelen en verbinding.
Karim Wiebinga (NLP-trainer): Spiegelen kan helpen omdat gelijkenis vertrouwen schept. Maar het doel is dieper: wat speelt er bij die ander en hoe stem je daarop af?
Glenn van den Burg (host): Veel te kort; superinteressant. We doen dit nog eens over. Dank voor het inkijkje in de mens, Karim Wiebinga en Guido Dik van NLP. Straks praten we met Mark Menting en Koert van Mensvoort over kansen voor mensen met een beperking.
Glenn van den Burg (host): We praten over robotisering met Mark Menting en Koert van Mensvoort. Welke kansen biedt robotisering voor mensen met een beperking? Het zorgt er niet voor dat een blinde ineens ziet. Koert, heb je beelden of voorbeelden hoe robotisering helpt?
Koert van Mensvoort (Next Nature, ontwerper/filosoof): Als we technologie goed inzetten, tilt het ons op en heft beperkingen op. Niet outsourcen, maar mensen in hun kracht. Een voorbeeld: de blinde verkeersbegeleider. Klinkt raar, maar geef iemand een pak waarin de hele verkeerssituatie via kleine motoren als tast op het lichaam wordt weergegeven—een soort braillepak. Op rug en borst voel je waar verkeer is, en je armen begeleiden het verkeer. Je voelt ook of het verkeer reageert. Een team van Hogeschool Eindhoven werkt hieraan; ze zijn genomineerd in de challenge en ontwikkelen het door. Tijdens de expositie tonen we het. De uiteindelijke winnaar is nog niet bekend; de winnaar krijgt 10.000 euro via Start Foundation, gemeente Eindhoven en Next Nature om het echt te maken.
Glenn van den Burg (host): Het is een maf idee, maar het leidt tot innovatie. En zelfs als ultiem niet lukt, kan het ziende mensen helpen extra zintuiglijk te werken. Op een kruispunt hoor je slecht; voelen kan helpen.
Koert van Mensvoort (Next Nature, ontwerper/filosoof): Precies. Verkeersleiding op Schiphol gebruikt radar om te “zien”. Dat kun je ook via tast overbrengen. Krijg je een flinke trilling als het mis dreigt te gaan—dan ben je wakker. Misschien werkt het beter dan turen naar auto’s.
Glenn van den Burg (host): We moeten ook eens innovatieradio maken—alleen maar maffe ideeën bedenken. Mark Menting van Smart Robotics, heb jij een voorbeeld hoe robotisering mensen met een beperking helpt?
Mark Menting (Smart Robotics, uitzendbureau voor robots): Twee kanten. Eén: mensen met een beperking vandaag. Twee: voorkomen dat mensen in de toekomst uitvallen. Dat laatste is wezenlijk. Iemand verliest een ledemaat of heeft schouderproblemen—hoe blijf je meedoen? Binnen de industrie gaat robottechnologie invloed hebben op hun bestaansrecht. En hoe zorg je dat mensen niet uitvallen—duurzame inzetbaarheid. Op je 25e is een nachtploeg en 8.000 kilo doosjes stapelen te doen, op je 65e niet. Technologie kan ondersteunen zodat we niet aan de kant komen te staan.
Koert van Mensvoort (Next Nature, ontwerper/filosoof): Een mooi voorbeeld: de “stratenbreier”—een bestratingsmachine. Je gooit bovenin stenen en hij legt een straat. Het traditionele zware beroep maakt veel mensen op 45 ongeschikt; nu kun je het langer volhouden. En andere mensen kunnen het gaan doen—ook meer vrouwen misschien. Ze kunnen patronen ontwerpen en instellen. Dit bestaat al.
Glenn van den Burg (host): Let op met stereotypen, Koert, anders krijgen we brieven. Maar mooi: de creatieve stratenlegger die kunstwerken maakt met klinkers.
Koert van Mensvoort (Next Nature, ontwerper/filosoof): We hebben ook de verhuizer met exoskeleton—een krachtpak. Je bent zes keer zo sterk. Dat maakt het beroep toegankelijk voor federlichte mensen. Exoskeletons bestaan, maar zijn nog duur.
Glenn van den Burg (host): Gaat robotontwikkeling zo snel als IT—elk jaar de helft goedkoper?
Mark Menting (Smart Robotics, uitzendbureau voor robots): Exponentiële groei is kenmerkend. Je moet je best doen om bij te blijven—alsof je op de tweede helft van het schaakbord zit.
Koert van Mensvoort (Next Nature, ontwerper/filosoof): En het is niet nieuw. 150 jaar geleden was een groot deel van de bevolking boer. Nu is ongeveer 1 op de 250 boer. Die banen verdwenen, maar mensen zijn geen massawerklozen geworden—ze zijn webdesigner, consultant. Er komen nieuwe beroepen terug. Nederland is zelfs leidend in de agrarische sector.
Glenn van den Burg (host): Ik ben een hoopvol mens; jullie verhalen bevestigen dat. De creatieve stratenlegger zie ik voor me. Een nieuw vak. We moeten nog eens praten over hoe we de transitie fijner laten lopen. Er verdwijnen banen en er komen banen terug, maar vaak voor anderen. Hoe zorgen we dat we dat slimmer aanpakken dan “laat de markt het doen”? Daarover een volgende keer. Dank, Mark Menting van Smart Robotics en Koert van Mensvoort van Next Nature. Wil je meer weten: Empowered by Robots—de website. En ga naar Dutch Design Week om te zien wie wint; wij verklappen niets.
Glenn van den Burg (host): In het tweede uur: medewerkeronderzoek. Elk jaar een enquête—veel data en inzichten. Wat doe je er daarna mee? Blijft het in de la? Hopelijk niet. In het volgende uur hoor je wat Hago Zorg en Ellips Life met die informatie doen.
Glenn van den Burg (host): Nieuw Business Radio. Let's talk business.